Ç ÊÁÔÁÃÙÃÇ ÔÙÍ ÁÃÃÅËÙÍ ÊÁÉ Ç ÁÍÁÄÕÓÇ ÔÇÓ ÌÏÍÏÈÅÚÓÔÉÊÇÓ ÉÄÅÁÓ
ÅÍÁÓ ÓÕÃ×ÑÏÍÏÓ áðïëïãçôÞò ãñÜöåé: «Ïõäåßò ßóùò êëÜäïò ôçò ÄïãìáôéêÞò åìöáíßæåé ôüóá èåïëïãïýìåíá óçìåßá üóá ç áããåëïëïãßá. ÐñÜãìáôé, ôï åê ôçò èåßáò áðïêáëýøåùò äåäïìÝíïí åéò ôçí óõíåßäçóéí ôçò Åêêëçóßáò öùò äåí åßíáé áñêåôüí üðùò äéáõãÜóåé ðïëëÜò åê ôùí üøåùí ôïõ ðåñß ôùí åðïõñáíßùí ôïýôùí üíôùí èÝìáôïò. Áýôáé, áí êáé êåíôñßæïõí ôçí åõóåâÞ ðåñéÝñãåéáí ìå éäéáéôÝñáí äýíáìéí, äåí åêðñïóùðïýí óôïé÷åßá ôçò ðßóôåùò áðáñáßôçôá äéá ôçí óùôçñßáí êáé ðéèáíþò ïõäÝðïôå ðñüêåéôáé ïýôù íá ãßíïõí áíôéêåßìåíïí ãíþóåùò âåâáßáò åê ìÝñïõò ôÞò åðß ãçò Åêêëçóßáò».1
Äåí âëÝðù êáëýôåñç ïìïëïãßá ôïõ ãåãïíüôïò üôé ïé áéíéãìáôéêÝò öéãïýñåò ôùí áããÝëùí åßíáé Ýíá óôïé÷åßï îÝíï óôç éïõäáéï÷ñéóôéáíéêÞ äïãìáôéêÞ, åðéâßùìá åôåñüäïîùí éäåþí êáé åðéäñÜóåùí, ðïõ ïé óõóôçìáôéêÝò ðñïóðÜèåéåò íá åîçìåñùèåß åßíáé êáôáäéêáóìÝíåò íá áöÞíïõí ðÜíôá Ýíá áíçóõ÷çôéêü öÜóìá áóÜöåéáò. Ç ðáñïõóßá ôïõò åßíáé ùóôüóï ñçôÞ êáé áäéáìöéóâÞôçôç óôá êáíïíéêÜ êåßìåíá ôçò ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò, üðùò Üëëùóôå êáé óôï ÊïñÜíé. O ßäéïò ï Éçóïýò äéáêçñýóóåé ôçí ýðáñîç áããÝëùí (ÌÜñê. ç´ 38, Ëïõê. éå´ 10, éò´ 22, ê.á.) êáé óôéò êïñõöáßåò óôéãìÝò ôïõ âßïõ ôïõ åìöáíßæïíôáé íá ìáñôõñïýí ðåñß áõôïý, íá ôïí õìíïýí Þ íá ðáñåìâáßíïõí ùò äåõôåñáãùíéóôÝò óôá ãåãïíüôá: ï ÃáâñéÞë åõáããåëßæåôáé ôçí ÝëåõóÞ ôïõ (Ëïõê. á´ 26 ê.å.), «Üããåëïò Êõñßïõ» åìöáíßæåôáé óôïí ÉùóÞö (Ìáôè. á´ 20 ê.å., â´ 13, 19, 20) êáé óôïõò ðïéìÝíåò (Ëïõê. â´ 8 ê.å.), óôñáôéÜ ïëüêëçñç áíõìíåß ôïí ¾øéóôï êáôÜ ôç ãÝííçóÞ ôïõ (Ëïõ. â´ 13, 15), Üëëïé ôïí õðçñåôïýí óôçí Ýñçìï ìåôÜ ôçí êáôáíßêçóç ôïõ ðåéñáóìïý (Ìáôè. ä´ 11), Üëëïò ôïí åíéó÷ýåé óôï ¼ñïò ôùí Åëáéþí ðñéí áðü ôï ðÜèïò (Ëïõê. êâ´ 43), äýï åî áõôþí âåâáéþíïõí ôçí áíÜóôáóÞ ôïõ åíþ êÜðïéïò Üëëïò êýëçóå ôçí ðÝôñá ôïõ ìíÞìáôïò (Ìáôè. êç´ 2 ê.å., ÌÜñê. éò´ ê.å., Ëïõê. êä´ 4 ê.å., 23, Éù. ê´ 12, 13), äýï åðßóçò ïìéëïýí óôïõò ìáèçôÝò ôïõ ãéá ôç ÄåõôÝñá Ðáñïõóßá ôç óôéãìÞ ôçò ÁíáëÞøåùò (ÐñÜî. á´ 10, 11) ç áããåëéêÞ óõìðáñÜóôáóç åðåêôåßíåôáé êáé óôçí ðñþôç Åêêëçóßá, ôçò ïðïßáò éäßùò ï Ìé÷áÞë, ðñïóôÜôçò ôïõ ÉóñáÞë êáôÜ ôçí Ð. ÄéáèÞêç, áíáãïñåýåôáé óôï åîÞò ðñïóôÜôçò (ÐñÜî. å´ 19, 20, ç´ 26, é´ 3 ê.å., éâ´ 7 ê.å., 23, êæ´ 23).
ÊáôÜ ôçí áíôßëçøç ôïõ Êïñáíßïõ åðßóçò, Üããåëïé öÝñïõí ôç ìáñôõñßá ôçò åíüôçôáò ôïõ Èåïý (3:19), êáôåâáßíïõí êáô’ åíôïëÞí ôïõ Èåïý êáé ôïí õðçñåôïýí ìåôáöÝñïíôáò ôá ðñïóôÜãìáôÜ ôïõ (97:5, 66:7), öÝñïõí ôïí «èñüíï», äçëáäÞ ôéò éäéüôçôåò ôïõ Êõñßïõ (69:18), äåêáåííÝá Üããåëïé öõëÜóóïõí ôç öùôéÜ ôçò êüëáóçò (74:31-32), ãåíéêüôåñá êÜíïõí ÷ñÝç öõëÜêùí êáé êáôáãñáöÝùí (13:12, 82:11-13), äéáöÝñïõí ùò ðñïò ôéò éêáíüôçôåò êáé ôéò äõíÜìåéò ôïõò (35:2), Ý÷ïõí ìüíï ôüóç ãíþóç üóç ôïõò äßíåôáé (2:33), äåí Ý÷ïõí öýëï (37:151), êïê. Áêüìç ðéï åíôõðùóéáêÜ óôç öéëïëïãßá ôùí ÷Üíôéè, áããåëéêÝò ðáñïõóßåò óöñáãßæïõí ôá áðïöáóéóôéêÜ óõìâÜíôá ôçò ìåëëïíôéêÞò áðïêÜëõøçò: «Üããåëïò Êõñßïõ» Þôáí åêåßíïò ðïõ Ýóùóå ôçí ¢ãáñ êáé ôïí ãéï ôçò ÉóìáÞë óôçí Ýñçìï êÜíïíôáò íá áíáâëýóåé ôï íåñü ôçò ðçãÞò æáìæÜì ç ôñïìáêôéêÞ ìïñöÞ ðïõ åíáãêáëßæåôáé ôï ðíåýìá ôïõ ÐñïöÞôç Ìù÷Üìåô óôï üñïò ×ßñá êáé ôïõ ðáñáäßäåé ôïí Ëüãï ôïõ Èåïý Þôáí ï áñ÷Üããåëïò ÔæéìðñÜéë (ÃáâñéÞë), ï ßäéïò ðïõ èá ïäçãÞóåé áñãüôåñá ôçí ðåñßöçìç ïñáìáôéêÞ ôïõ ðôÞóç óôïõò åöôÜ ïõñáíïýò, ôï ëåãüìåíï ìß’ñáæ, üðïõ óõíáíôÜåé ôïí Üããåëï-öýëáêá ôçò Êüëáóçò, ôïí ðýñéíï ¢ããåëï ôïõ ÈáíÜôïõ, ôïõ êñéôÝò Üããåëïõò ÌïõíêÜñ êáé Íáêßñ, ðëÞèïò ÷åñïõâåßì ìå öôåñÜ, 70 óåéñÝò ãéãÜíôéùí áããÝëùí ìðñïóôÜ óôïí Èñüíï ôïõ Èåïý, êáé ôïí Üããåëï ÉóñÜöéë (ÑáöáÞë), äåýôåñïí ôç ôÜîåé ìåôÜ ôïí ÔæéìðñÜéë...2
ÌÝóá óôá êáíïíéêÜ êåßìåíá ôçò ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò äéáôõðþíåôáé Þäç êáé ç ðñþôç äéäáóêáëßá ðåñß áããÝëùí. ËÝãåôáé üôé áõôïß åßíáé êáôþôåñïé ôïõ ×ñéóôïý (Êïëïó. â´ 14 ê.å., Åâñ. á´ 14 ê.å.) äéáêñßíïíôáé óå ôÜîåéò, áðü ôéò ïðïßåò êáôïíïìÜæïíôáé ïé Áñ÷Ýò, Åîïõóßåò, ÄõíÜìåéò, Êõñéüôçôåò, Èñüíïé, ¢ããåëïé, Áñ÷Üããåëïé (Åöåó. á´ 21, ã´ 10, ò´ 12, Êïëïó. á´ 16, Á´ Èåó. ä´ 16, Éïýäá óô. 9, ê.á.) – êáôÜôáîç ôçí ïðïßá èá ôåëåéïðïéÞóåé áñãüôåñá ï Áñåéïðáãßôçò óôçí ðñþôç óõóôçìáôéêÞ ôïõ áããåëïëïãßá, ôï Ðåñß Ïõñáíßïõ Éåñáñ÷ßáò, ðñïóèÝôïíôáò ôá ãíùóôÜ Þäç áðü ôçí Ð. ÄéáèÞêç ×åñïõâåßì êáé Óåñáöåßì åßíáé ðíåýìáôá (Åâñ. á´ 14), áèÜíáôïé (Ëïõê. ê´ 36), äåí Ý÷ïõí öýëï (Ìáôè. êâ´ 30) êáé ï áñéèìüò ôïõò åßíáé ìÝãáò (Ìáôè. êå´ 31, êò´ 53, Ëïõê. â´ 13, Éïýäá óô. 14, Áðïê. å´ 11) ôï Ýñãï ôïõò Ýãêåéôáé óôï íá äïîÜæïõí ëåéôïõñãéêþò ôïí Èåü (Ëïõê. â´ 13) êáé íá õðïâïçèïýí ôç èåßá ïéêïíïìßá óå ü,ôé áöïñÜ ôï áíèñþðéíï ãÝíïò (Åâñ. á´ 14) – äçëáäÞ íá ðñïóôáôåýïõí ôïõò äéêáßïõò, íá ìåôáöÝñïõí óôïí ïõñáíü ôéò øõ÷Ýò ôïõò (Ëïõê. éò´ 22) êáé íá ôïõò óõíÜîïõí ðñïêåéìÝíïõ íá ÷ùñßóïõí ôïõò äéêáßïõò áðü ôïõò áäßêïõò êáôÜ ôçí ÇìÝñá ôçò Êñßóåùò (Ìáôè. éã´ 41, 42, 49, 50, êä´ 31, ÌÜñê. éã´ 27, Á´ Èåó. ä´ 15 ê.å.).
Ìå âÜóç áõôÝò ôéò ðñþôåò õðïèÞêåò, ç ÷ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá ìåôÜ ôçí áðïêñõóôÜëëùóç ôïõ äüãìáôïò èá åðé÷åéñÞóåé íá åäñáéþóåé êáé êÜðïéåò äïãìáôéêÝò õðïèÝóåéò ðåñß áããÝëùí. ÁíÞêïõí ïðùóäÞðïôå óôçí áüñáôïí êôßóéí êáôÜ ôï Óýìâïëï ôçò Íéêáßáò êáé Êùíóôáíôéíïõðüëåùò, ìïëïíüôé êáíåßò äåí ãíùñßæåé ðüôå áêñéâþò äçìéïõñãÞèçêáí êáé ìå ðïéïí áêñéâþò ôñüðï êáôÜ ôçí åðéêñáôÝóôåñç ðÜíôùò Üðïøç, ôïõ Ãñçãïñßïõ ôïõ Íáæéáíæçíïý êáé ôïõ ÉùÜííç ôïõ Äáìáóêçíïý, ðñüêåéôáé ãéá Ýëëïãá êáé ðíåõìáôéêÜ üíôá ðïõ åßíáé áñ÷áéüôåñá ôïõ õëéêïý êüóìïõ êáé ôçò äçìéïõñãßáò ôïõ áíèñþðïõ. Ï üñïòðíåõìáôéêÜ äçìéïõñãåß åðßóçò ôá ðñïâëÞìáôÜ ôïõ: ìïëïíüôé õðÜãïíôáé óôçíáüñáôïí êôßóéí, äåí ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé Ý÷ïõí áìéãþò ðíåõìáôéêÞ öýóç äéüôé êáèáñü êáé áðüëõôï ðíåýìá åßíáé ìüíïí ï Èåüò ðïëëïß áðü ôïõò ðáëáéüôåñïõò áðïëïãçôÝò ––ï Ôåñôõëëéáíüò, ï ÙñéãÝíçò, ï Âáóßëåéïò, ï Ãñçãüñéïò ï Íáæéáíæçíüò, ï ÉëÜñéïò–– èá ïäçãçèïýí ëïéðüí óôçí éäÝá üôé ïé Üããåëïé Ý÷ïõí êÜðïéïõ åßäïõò óþìá, ðïëý ëåðôüôåñï ðÜíôùò áðü ôçí áíôéëçðôÞ ìÝóù ôùí áéóèÞóåùí ýëç. Áõôü ôï áéèÝñéïí Þ ðõñïåéäÝò Þ íïåñüí óþìá åßíáé Üãíùóôï åÜí Ý÷åé êÜðïéá ïõóéþäç ó÷Ýóç ìå ôç ãíùóôÞ ìáò ýëç Þ åßíáé õðüëåéììá ôçò êôßóåùò ðñéí áðü ôçí ðáñáêïÞ ôùí ðñùôïðëÜóôùí åí ðÜóç ðåñéðôþóåé, ï ÷áñáêôçñéóìüò ôïõò ùò áóùìÜôùí, ðïõ êáèéåñþèçêå êõñßùò óôçí Æ´ ÏéêïõìåíéêÞ Óýíïäï ôçò Íéêáßáò, äåí ðñÝðåé íá åêëáìâÜíåôáé êõñéïëåêôéêÜ áëëÜ óå áíôéäéáóôïëÞ ðñïò ôï áíèñþðéíï óþìá. Ç Üðïøç ðÜíôùò, ðïõ óõíÝ÷éóå ùò áñãÜ íá áêïýãåôáé, üôé Üããåëïé åìøõ÷þíïõí êáé êéíïýí ôá êïóìéêÜ õëéêÜ óþìáôá, äçëáäÞ ôá Üóôñá, êçñý÷èçêå ùò åîù÷ñéóôéáíéêÞ êáé áðïêëåßóôçêå.
Ìïëïíüôé áðåßñùò õðïäåÝóôåñåò õðïóôÜóåéò åêåßíùí ôçò Áãßáò ÔñéÜäáò êáé óýíäïõëïé ôùí áíèñþðùí (Áðïê. éè´ 10, êâ´ 8, 9), ïé Üããåëïé åßíáé áèÜíáôïé êáôÜ ÷Üñéí (Ëïõê. ê´ 36) êáé ìÝôï÷ïé ôçò åðïõñáíßïõ ìáêáñéüôçôïò (Ìáôè. êâ´ 30) áíÞêïõí äçëáäÞ óôï óåóùóìÝíï êïììÜôé ôçò Åêêëçóßáò, ïðüôå äåí õðüêåéíôáé óôïõò íüìïõò ôçò ðåðôùêõßáò êôßóåùò: ìðïñïýí íá êéíïýíôáé Ýîù áðü ôïõò ÷ùñï÷ñïíéêïýò ðåñéïñéóìïýò, áëëÜ ùò ðåðåñáóìÝíá üíôá äåí åßíáé ðáíôá÷ïý ðáñüíôåò. ÐáñïõóéÜæïíôáé Ýôóé ùò êôßóìáôá áíþôåñá ôùí áíèñþðùí, áëëÜ ïýôå êáé áõôÞ ç õðåñï÷Þ åßíáé áðüëõôç áöïý, óýìöùíá ìå ôçí åó÷áôïëïãéêÞ äéáâåâáßùóç, ïé äßêáéïé óôïí ïõñáíü èá æïõí óå ìáêáñéüôçôá üìïéá ìå ôùí áããÝëùí ç Åêêëçóßá èåùñåß Üëëùóôå üôé ìßá áíèñþðéíç õðüóôáóç, ç Èåïôüêïò, õðåñôåñåß Þäç ôùí áããÝëùí ùò ôéìéùôÝñá ôùí ÷åñïõâåßì êáé åíäïîïôÝñá áóõãêñßôùò ôùí óåñáöåßì, åíþ ï ×ñõóüóôïìïò, óå Ýíáí áðü ôïõò åãêùìéáóôéêïýò ôïõ ëüãïõò ðñïò ôïí Ðáýëï, äåí äéáóôÜæåé íá ôïí åîÜñåé ðÜíù êáé áðü áõôïýò ôïõò áããÝëïõò... Áðü åó÷áôïëïãéêÞò áðüøåùò, Üñá, ìåãÜëåò äéáöïñÝò áíÜìåóá óå áõôÜ ôá äýï åßäç ôçò Ýëëïãçò êôßóåùò äåí õößóôáíôáé äåäïìÝíçò Üëëùóôå ôçò äéáâåâáéþóåùò üôé óôïí ÌÝëëïíôá Áéþíá ôï áíèñþðéíï ãÝíïò èá åéóÝëèåé åí óþìáôé, ðáñáìÝíåé ôï åñþôçìá ôïõ ìå ôß èá ìïéÜæåé áõôü ôï «óþìá», ðñÜãìá ðïõ ôï öÝñíåé áêüìá åããýôåñá óôï ìõóôÞñéï ôïõ áããåëéêïý «óþìáôïò».
ÔÏ ÅÑÙÔÇÌÁ ÐÏÕ ãåííéÝôáé ãéá ìáò åßíáé: ðïý âñÞêáí ïé óõããñáöåßò ôçò ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò, ïé ÷ñéóôéáíïß áðïëïãçôÝò êáé, áñãüôåñá, ï ÐñïöÞôçò Ìù÷Üìåô êáé ïé ìïõóïõëìÜíïé äïîïãñÜöïé üëåò áõôÝò ôéò óôñáôéÝò ôùí áóþìáôùí üíôùí; Ç éóôïñéêÞ ãåíåáëïãßá ôïõ ìïíïèåúóìïý ìÜò ïäçãåß áíáðüöåõêôá ðßóù óôçí éïõäáúêÞ Âßâëï, ôçí áðü ôïõò ×ñéóôéáíïýò ëåãüìåíç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. ËáìâÜíïíôáò õðüøéí ôç óôñùìáôïãñáößá ôùí âéâëéêþí êåéìÝíùí, ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé ç ðáñïõóßá áããÝëùí åßíáé ó÷åäüí áíýðáñêôç óôá ðñïáé÷ìáëùóéáêÜ êåßìåíá ôá ßäéá ôá ôìÞìáôá ôçò ÃåíÝóåùò, ôùí Âáóéëåéþí êáé ôïõ Éçóïý ôïõ ÍáõÞ üðïõ äçëþíåôáé õðáéíéêôéêÜ ç ðáñïõóßá «óôñáôéþí ôïõ Ãéá÷âÝ» êáé êáôïíïìÜæïíôáé ïé ôÜîåéò ôùí «÷åñïõâåßì», äåí ÷ñïíïëïãïýíôáé ðñéí áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ ÄåõôåñïíïìéóôÞ ôï íùñßôåñï (ôÝëç ôïõ 7ïõ áéþíá, ëßãï ðñéí áðü ôç ÂáâõëùíéáêÞ áé÷ìáëùóßá êáé ìåôÜ ôçí ïñéóôéêÞ ðôþóç ôïõ âïñåßïõ âáóéëåßïõ ôïõ ÉóñáÞë óôïõò Áóõñßïõò).
Óôá áñ÷áéüôåñá óôñþìáôá ôïõ Ãéá÷âéóôÞ êáé ôïõ ÅëùéìéóôÞ, ìüíï ìßá áããåëéêÞ ðáñïõóßá ìðïñåß íá ôåêìçñéùèåß ìå âåâáéüôçôá: ç ìõóôçñéþäçò öéãïýñá ôïõ ìáëÜê ãéá÷âÝ («áããåëéïöüñïò ôïõ Èåïý»), åíþ ç áêüìá ðéï óêïôåéíÞ áíáöïñÜ óôïõò ìðåíÝ åëù÷ßì («õéïß ôïõ Èåïý») óôï ò´ ôçò ÃåíÝóåùò ãåííÜ ðïëý ðåñéóóüôåñá åñùôÞìáôá áð’ üóá áðáíôÜåé. Ï ìáëÜê ãéá÷âÝ åßíáé åêåßíïò ï ïðïßïò áðïóôÝëëåôáé áðü ôïí Èåü ãéá íá ðñïóôáôåýóåé êáé íá ïäçãÞóåé ôïí ÉóñáÞë (¸î. Éä´ 19, êã´ 20, Áñéè. ê´ 26) Þ ãéá íá ðáôÜîåé ôïõò å÷èñïýò ôïõ (Ä´ Âáó. éè´ 35) ìåñéêÝò öïñÝò ïäçãåß êáé ðñïóôáôåýåé éäéáßôåñá âéâëéêÜ ðñüóùðá, üðùò ôïí õðçñÝôç ôïõ ÁâñáÜì (Ãåí. êä´ 7) êáé ôïí Éáêþâ (Ãåí. ìç´ 16) Þ óôáìáôÜåé óôïí äñüìï ôïí ðñïöÞôç ÂáëáÜì (Áñéè. êâ´ 22). Óõ÷íÜ ìåôáöÝñåé èåßåò ðñïóôáãÝò êáé ìçíýìáôá (Ãåí. éò´ 7-11, êâ´ 11-25, ëá´ 11, Êñéô. ´ 1-4, ò´ 11-24, éã´ 3-33, Ä´ Âáó. á´ 3, 15), åíþ ìßá öïñÜ óôÝëíåôáé ãéá íá ôéìùñÞóåé ôïí õðïðÝóáíôá óå ðáñÜðôùìá ÉóñáÞë (´ Âáó. êä´ 16, Á´ Ðáñáë. êá´ 16).
Ôï ðñáãìáôéêü åñìçíåõôéêü ðñüâëçìá óå ó÷Ýóç ìå áõôÞ ôç öéãïýñá åßíáé üôé óå ðïëëÜ ÷ùñßá åìöáíßæåôáé íá ìéëÜåé êáé íá åíåñãåß óáí íá Þôáí ï ßäéïò ï Èåüò (Ãåí. éò´ 7-13, êá´ 17 ê.å., êâ´ 11-12, 14-18, Ãåí. ëá´ 11-13, ¸î. ã´ 2-5, Êñéô. ´ 1-4, ò´ 11-24, éã´ 2-23, Ùóç. éâ´ 4-5, ê.á.), ìïëïíüôé óå Üëëá äéáóôÝëëåôáé óáöþò áðü ôïí Èåü. Óôï ¸îïäïò êã´ 20-22, üôáí ï Ãéá÷âÝ õðüó÷åôáé óôïõò Åâñáßïõò üôé èá ôïõò óôåßëåé Üããåëï íá ôïõò ïäçãÞóåé, ôïíßæåé: ôï üíïìÜ ìïý Ýóôéí åð’ áõôþ – êáé ôï üíïìá óôç Âßâëï ãíùñßæïõìå üôé åßíáé éóïäýíáìï ðñïò ôï ðñüóùðï. Äýï èåùñßåò Ý÷ïõí åðéóôñáôåýóåé ïé åñìçíåõôÝò ãéá íá åîçãÞóïõí áõôü ôï ðáñÜäïîï. ÊáôÜ ôçí ðñþôç, ï «Üããåëïò ôïõ Ãéá÷âÝ» äåí åßíáé ðáñÜ ç ðñïóéôÞ óôéò áéóèÞóåéò öáíÝñùóç ôïõ áüñáôïõ Èåïý – ìßá åíÝñãåéá äçëáäÞ ôçò èåßáò ïõóßáòôçí ïðïßá Þäç óôçí åðï÷Þ ôïõ ï Ößëùí åß÷å ôáõôßóåé ìå ôïí Ëüãï (êáé ðïëëïß ÷ñéóôéáíïß áðïëïãçôÝò åßäáí ùò ðñïáíáããåëßá ôçò Åíóáñêþóåùò). Ç äåýôåñç èåùñßá, ðïëý ðéï ðåéóôéêÞ óôïí âáèìü ðïõ ëáìâÜíåé õðüøéí ôçò ôéò éóôïñéêÝò ìåôáìïñöþóåéò ôïõ êåéìÝíïõ, ðñïôåßíåé üôé ï «Üããåëïò ôïõ Ãéá÷âÝ» åßíáé ìåôáãåíÝóôåñç ðñïóèÞêç óôéò áñ÷áßåò áöçãÞóåéò èåïöáíåéþí üðïõ áñ÷éêÜ ìéëïýóáí ìüíï ãéá ôïí Ãéá÷âÝ Þ ôïí Åëù÷ßì. Êáèþò ìå ôçí ðÜñïäï ôïõ ÷ñüíïõ ç èåïëïãßá ôïõ ÉóñáÞë ãéíüôáí ðïëý ðéï åêðíåõìáôùìÝíç êáé ÷ñåéáæüôáí íá óâÞóåé ôïõò ðñùôüãïíïõò áíèñùðïìïñöéóìïýò ðïõ äåí óõìâÜäéæáí ðëÝïí ìå ôç ìïíïèåúóôéêÞ êáôáóêåõÞ ôçò õðåñâáôéêüôçôáò ôïõ èåßïõ, ìå ìßá åëÜ÷éóôç ôñïðïðïßçóç ôïõ êåéìÝíïõ áíôéêáôÝóôçóáí ôçí áðôÞ èåúêÞ ðáñïõóßá ìå ôï áöçãçìáôïëïãéêü åýñçìá ôïõ «áããÝëïõ».
Êáé îáöíéêÜ, ìåôÜ ôç ÂáâõëùíéáêÞ áé÷ìáëùóßá, ôá âéâëéêÜ êåßìåíá ðëçììõñßæïõí ìå áëëüêïôåò ïõñÜíéåò ðáñïõóßåò. Ôá ðñïöçôéêÜ, ôá óïöéïëïãéêÜ, ôá áðïêáëõðôéêÜ ãñáðôÜ åßíáé êåêïñåóìÝíá áðü áããåëéêÝò êáé äáéìïíéêÝò äõíÜìåéò ðïõ áíåâïêáôåâáßíïõí ôïõò ïõñÜíéïõò èüëïõò, óôïé÷åéþíïõí ôá óýìðáíôá êáé åðéôåëïýí êÜèå åßäïõò Ýñãï êáé áðïóôïëÞ. ÏíïìÜæïíôáé ì’ Ýíá ðëÞèïò ïíüìáôá: «õéïß Èåïý» (ìðåíÝ åëù÷ßì), «éó÷õñïß» (áââéñßì), «õðÝñôáôïé» (ñáíßì), «äõíáôïß éó÷ýé» (ãéââïñßì), «Üãéïé», «áãñõðíïýíôåò», «åêêëçóßá ôùí Áãßùí», «åêêëçóßá ôïõ Èåïý» – êáé ìåôáîý áõôþí, âÝâáéá, ôá Þäç ãíùóôÜ ìáò «÷åñïõâåßì» êáé ôá ìßá öïñÜ áíáöåñüìåíá (óôï Çó. ò´ 2, 6) «óåñáöåßì». Åêôüò áðü ôá ÷åñïõâåßì, ôá üíôá áõôÜ óõíÞèùò äåí åßíáé öôåñùôÜ, êéíïýíôáé ùóôüóï ôá÷ýôáôá óôïí áÝñá ç üøç ôïõò åßíáé ðÜíôùò öïâåñÞ (Êñéô. éã´ 6, Äáí. ç´ 17, é´ 7), ôï ðñüóùðü ôïõò öùôåéíü êáé ôá åíäýìáôÜ ôïõò åêèáìâùôéêÜ (Äáí. é´ 5, 6, ´ Ìáê. ã´ 25, 26). Ìéá óåéñÜ áðü ëéãüôåñï Þ ðåñéóóüôåñï õðáéíéêôéêÜ ÷ùñßá (Øáëì. ñìç´ 1-5, Çó. êä´ 21, ì´ 26, Éåñåì. ëã´ 22, Íååì. è´ 6, Øáëì. ëâ´ 26, ê.á.) ìïéÜæïõí íá óõíäÝïõí áõôÝò ôéò öéãïýñåò ìå ôá Üóôñá.
Ï ÄáíéÞë ãíùñßæåé ðëÝïí áããÝëïõò-ðñïóôÜôåò ôùí åèíþí: ðñþôá ðñþôá ôïí Üããåëï Ìé÷áÞë, ôïí ðñïóôÜôç ôïõ ÉóñáÞë ï ïðïßïò êáôÜ ôç óõíôÝëåéá èá áíáëÜâåé ôçí õðåñÜóðéóç ôïõ ðåñéïýóéïõ ëáïý êáôüðéí ôïõ «Üñ÷ïíôåò», áããÝëïõò-ðñïóôÜôåò ôïõ âáóéëåßïõ ôçò Ðåñóßáò êáé ôùí ÅëëÞíùí êïê. Ïé «åðôÜ ïöèáëìïß ôïõ Ãéá÷âÝ» ðïõ ìíçìïíåýïíôáé áðü ôïí Æá÷áñßá (ä´ 10) åßíáé ïé Üããåëïé äéá ôùí ïðïßùí ï Èåüò êõâåñíÜ ôïí êüóìï. Êáé õðÜñ÷åé âÝâáéá ôï ôñïìåñü üñáìá ôïõ ÉåæåêéÞë (á´ 4 ê.å., è´ 3, é´, éá´ 22) üðïõ ôá ÷åñïõâåßì ó÷çìáôßæïõí ôï «Üñìá», Þ ôïí êéíçôü Èñüíï ôïõ Èåïý, ðÜíù óôïí ïðïßïí ç «äüîá ôïõ Èåïý» êáôåâáßíåé áðü ôïõò ïõñáíïýò êáé áíÝñ÷åôáé ðÜëé: Ý÷ïõí ôÝóóåñá ðñüóùðá ––áíèñþðïõ, ëÝïíôïò, ôáýñïõ êáé áåôïý–– êáé ôÝóóåñá ðôåñýãéá, ÷Ýñéá áíèñþðéíá êÜôù áðü ôá ðôåñýãéá êáé óêÝëç ïñèÜ ìå ïðëÝò ôáýñùí. Ôá ôÝóóåñá áõôÜ ðñüóùðá äáíåßóôçêáí ïé ÷ñéóôéáíïß ãéá ôç óõìâïëéêÞ áðåéêüíéóç ôùí Åõáããåëßùí.
Ôá ÷åñïõâåßì åßíáé Ýíá ðñþôï êëåéäß ãéá ôçí áíß÷íåõóç ôùí áããåëïëïãéêþí ðçãþí ôçò Âßâëïõ. Ôï üíïìá åßíáé ðëçèõíôéêüò ôçò åâñáúêÞò ëÝîçò ÷åñïýâ, äÜíåéï áðü ôï áêêáäéêü ÷áñéâïý, ðïõ óå ìßá ôïõ åêäï÷Þ óÞìáéíå ôïí ëÜôñç, óå ìßá Üëëç ôïí ìåóéôåýïíôá èåü Þ èåÜ. Ôï «ðñïóåõ÷üìåíï ÷áñéâïý» åßíáé èåßï ïí ðïõ ðáñáðÝìðåé óôïõò öôåñùôïýò ôáýñïõò ïé ïðïßïé åß÷áí èÝóç öñïõñþí óôïõò âáâõëùíéáêïýò íáïýò êáé áíÜêôïñá (ëáìáóïý êáé ëáìáóôïý). ÐáñáëëáãÞ ìßáò ôÝôïéáò âáâõëùíéêÞò ìïñöÞò ðñÝðåé íá Þôáí êáé ôá «÷åñïõâåßì» áðü åðé÷ñõóùìÝíï îýëï åëéÜò ðïõ ëÝãåôáé üôé ìå ôá ôåíôùìÝíá öôåñÜ ôïõò óêÝðáæáí ôçí Êéâùôü ôçò ÄéáèÞêçò óôïí Íáü ôïõ Óïëïìþíôïò (ô Âáó. ò´ 23-28, ´ Ðáñáë. ã´ 10-13). Áêüìá ðéï óçìáíôéêÞ åßíáé ç ðëçñïöïñßá üôé ôá âáâõëùíéáêÜ ÷áñéâß, üðùò êáé Üëëùí ëáþí ôçò áñ÷áßáò ÌÝóçò ÁíáôïëÞò, Þôáí èåüôçôåò äåõôÝñáò ôÜîåùò åßôå áñóåíéêïý åßôå èçëõêïý ãÝíïõò.
Èõìüìáóôå üôé ïé óôß÷ïé ôïõ Êïñáíßïõ ðïõ áñãüôåñá áðïêÞñõîå ï ÐñïöÞôçò Ìù÷Üìåô ––ïé ëåãüìåíïé «óáôáíéêïß óôß÷ïé»–– åîõìíïýóáí ôéò ðñïúóëáìéêÝò èçëõêÝò èåüôçôåò Ëáô, Ïýæá êáé ÌÜíáô ùò ìðÜíáô áë-Ëá÷ («èõãáôÝñåò ôïõ Èåïý»), áðïêáëþíôáò ôåò åðßóçò «åîõøùìÝíá ðïõëéÜ ôçò ìåóéôåßáò». ¼ðùò üëåò ïé ðñþôåò åíäåßîåéò õðïâÜëëïõí, ïé ðñþôåò áããåëéêÝò ìïñöÝò óôá éåñÜ êåßìåíá ôùí áâñáìéêþí ðáñáäüóåùí ãåííÞèçêáí ìÝó’ áðü ôçí áñãÞ åîçìÝñùóç ôùí ìïñöþí ôïõ ìåóáíáôïëéêïý ðïëõèåúóìïý åíüóù äéáìïñöùíüôáí, åðßóçò áñãÜ êáé ìå âáóáíéóôéêÝò ðáëéíäñïìÞóåéò, ç ßäéá ç ìïíïèåúóôéêÞ éäÝá. Ç ó÷Ýóç ôùí áããÝëùí ìå ôá Üóôñá, ðïõ åßäáìå êéüëáò óå áñêåôÜ ðñïöçôéêÜ ÷ùñßá êáé ðïõ åðñüêåéôï íá äéáôçñçèåß Ýùò áñãÜ óå ïñéóìÝíïõò ÷ñéóôéáíéêïýò êýêëïõò ––ï ÙñéãÝíçò õðïóôÞñéæå ü÷é ìüíïí üôé Üããåëïé êéíïýí ôá ïõñÜíéá óþìáôá áëëÜ êáé áãñõðíïýí ãéá ôç ãÝííçóç, ôç óõíôÞñçóç êáé ôçí áýîçóç ôùí æþùí êáé ôùí öõôþí–– ðñéí êñéèåß ùò åôåñüäïîç áðü ôçí Åêêëçóßá, ìáñôõñåß ôç åîáêïëïõèçôéêÞ äýíáìç áõôÞò ôçò ðáãáíéóôéêÞò éäÝáò ìÝóá óôç ìïíïèåúóôéêÞ óõíåßäçóç.
Ùóôüóï ç åéóâïëÞ ôùí áããÝëùí, áí ìðïñïýìå íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôçí Ýêöñáóç, óôç Âßâëï Ýñ÷åôáé ðñáãìáôéêÜ ìåôÜ ôç ÂáâõëùíéáêÞ áé÷ìáëùóßá ôïõ éïõäáúêïõ ëáïý (586-539). Èá ìðïñïýóå êáíåßò íá ðåé üôé ï Éïõäáúóìüò, åðéóôñÝöïíôáò áðü ôç Ìåóïðïôáìßá ìå ôçí åããýçóç ôïõ ÐÝñóç âáóéëÝá ðïõ óõíÝôñéøå ôïõò Âáâõëùíßïõò ãéá íá æÞóåé ìéá äåýôåñç ðåñßïäï áíåîÜñôçôçò ðïëéôéêÞò æùÞò, Ý÷åé «êïëëÞóåé áããÝëïõò». ÏõóéáóôéêÜ ìüíï áðü ôá ýóôåñá âéâëßá ôçò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêçò, ôá ÐñïöçôéêÜ, ôéò Áðïêáëýøåéò, ôá ÓïöéïëïãéêÜ êáé ôá Áãéüãñáöá ––ðïõ ôá ðåñéóóüôåñá ãñÜöôçêáí óôçí åðüìåíç ðåñßïäï ôùí éóôïñéêþí äåéíþí ôïõ åâñáúóìïý, áðü ôçí åëëçíéóôéêÞ êáôÜêôçóç êáé ôïí ðüëåìï ôùí Ìáêêáâáßùí êáôÜ ôïõ Áíôéü÷ïõ ôïõ Åðéöáíïýò (168-164 ð.×.) ìÝ÷ñé ôç ñùìáúêÞ êáôÜêôçóç, ôçí åîÝãåñóç ôïõ Ìðáñ ×ïêìðÜ êáé ôçí êáôáóôñïöÞ ôïõ Äåýôåñïõ Íáïý (70 ì.×.)–– ìðïñïýìå íá ìéëÜìå ãéá áããåëïëïãßá ùò ìÝñïò ôïõ ìïíïèåúóôéêïý äüãìáôïò. Êáé áõôÞ ôçí áããåëïëïãßá, âåâáßùò, êëçñïíüìçóáí ï ×ñéóôéáíéóìüò êáé ôï ÉóëÜì.
ÕðÜñ÷åé üìùò êáé ìßá Üëëç ðçãÞ, ðáñÜëëçëç ÷ñïíïëïãéêÜ ìå ôá ýóôåñá ðáëáéïäéáèçêéêÜ êáé ìå ôá êáéíïäéáèçêéêÜ êáíïíéêÜ, ôçò ïðïßáò ôç óçìáóßá îå÷íÜìå íá óõíõðïëïãßóïõìå: ç åêôåôáìÝíç áðüêñõöç ãñáììáôåßá, ôüóï áðü ôïí éïõäáúêü üóï êáé áðü ôïí ÷ñéóôéáíéêü êýêëï. «Áðüêñõöá» åßíáé âÝâáéá Ýíáò üñïò óõìâáôéêüò, ðïõ äçìéïõñãÞèçêå åê ôùí õóôÝñùí ãéá íá ðåñéãñÜøåé ôï ðëÞèïò ôùí áðïêáëýøåùí êáé ôùí åõáããåëßùí ðïõ ðáñÞ÷èçóáí óôá ðëáßóéá êáé ôùí äýï ðáñáäüóåùí áëëÜ ãéá äéÜöïñïõò ëüãïõò áðïêëåßóôçêáí áðü ôïõò êáíüíåò, áíôßóôïé÷á, ôçò ÉÜìíåéáò êáé ôçò Íéêáßáò. Ìßá áããåëïëïãéêÞ éäÝá ðïõ öáßíåôáé üôé ãíþñéóå ìåãÜëç äçìïôéêüôçôá ôïõò ðñþôïõò ìåôá÷ñéóôéáíéêïýò áéþíåò, óå âáèìü ðïõ íýîåéò ôçò óõíáíôÜìå áêüìá êáé óôïõò óõããñáöåßò ôçò ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò, åßíáé ç éäÝá ôçò Ðôþóåùò ôùí ÁããÝëùí, áð’ üðïõ ãåííÞèçêå ç öéãïýñá ôïõ Áñ÷áããÝëïõ ôïõ Óêüôïõò – óáôÜí êáôÜ ôçí åâñáúêÞ åêäï÷Þ, Þ äéáâüëïõ êáôÜ ôçí åîåëëçíéóìÝíç áðüäïóç. Äåí ÷ñåéÜæåôáé íá ôïíßóïõìå ðüóï ç éäÝá ôïõ Ðåðôùêüôïò ÁããÝëïõ öëüãéóå ôç ìåôÝðåéôá ÷ñéóôéáíéêÞ öáíôáóßá, êáé ðüóï ðáñáãùãéêÞ åðñüêåéôï í’ áðïâåß óôç ìáêñáßùíç éóôïñßá ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý ôüóï óôï åðßðåäï ôçò êáëëéôå÷íéêÞò Ýìðíåõóçò üóï êáé óå áõôü ôÞò ëáúêÞò ðïéìáíôéêÞò.
Ôï ðéï åíäéáöÝñïí üìùò åßíáé üôé êáìßá ìáñôõñßá ðåñß áõôïý äåí óõíáíôÜìå óå êáíïíéêÜ êåßìåíá. Ç ðéï áðåñßöñáóôç áíáöïñÜ óôç ´ ðñïò Ñùìáßïõò ÅðéóôïëÞ ôïõ ÐÝôñïõ êáèþò êáé ç åðéâëçôéêÞ ðåñéãñáöÞ ôïõ «Èçñßïõ» óôçí ÁðïêÜëõøç ôïõ ÉùÜííç ðñïûðïèÝôïõí ùò äåäïìÝíá êáé Þäç ãíùóôÜ ôá ãåãïíüôá ôçò Ðôþóåùò. Áðü ðïý; Áêñéâþò áðü ôçí áðüêñõöç öéëïëïãßá, ìå êåßìåíá üðùò ôï Âéâëßï ôïõ Åíþ÷ (ïÁéèéïðéêüò Åíþ÷), ôï Âéâëßï ôùí Ìõóôéêþí ôïõ Åíþ÷ (ðïõ óþæåôáé óôç óëáâïíéêÞ ãëþóóá), ôï Âéâëßï ôùí Éùâçëáßùí, ç ÄéáèÞêç ôïõ ÑïõâÞì, ç ÁðïêÜëõøç ôïõ ÌùõóÞ, ç ÁðïêÜëõøç ÐÝôñïõ, ôï ÅõáããÝëéï ôïõ ÈùìÜ, ê.Ü. Ïé ðçãÝò áõôÝò óÞìåñá áðïêáëïýíôáé ãíùóôéêéóôéêÝò, êáé «Ãíùóôéêéóìüò» åßíáé ìßá ãåíéêÞ êáôçãïñßá ðïõ åðéíïÞèçêå ãéá íá ðåñéãñÜøåé Ýíá óýíïëï Ýíôïíá äõéóôéêþí áíôéëÞøåùí ðïõ öáßíåôáé íá ðáñáêïëïõèïýí óáí óêéÜ üëïí ôïí ýóôåñï Éïõäáúóìü êáé ôïí ðñþéìï ×ñéóôéáíéóìü. Ïé ðçãÝò ôïõ åßíáé áðü ôç ìßá ðëåõñÜ åëëçíéêÝò, ïñöéêïðõèáãüñåéåò, êáé áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ éñáíéêÝò. Áðü ôçí Üðïøç ðïõ ìáò åíäéáöÝñåé åäþ, éäßùò óôá éïõäáúêÜ ãíùóôéêéóôéêÜ êåßìåíá, âëÝðïõìå íá ó÷çìáôßæåôáé åõäéÜêñéôá Ýíá äéèåúóôéêü ìïôßâï: ñÞîç áíÜìåóá óå Ýíáí áðþôáôï áãáèü Èåü êáé Ýíáí êáôþôåñï Èåü äçìéïõñãü ôïõ ðáñüíôïò ––êáêïý–– êüóìïõ. Ôïí ñüëï áõôÞò ôçò äåýôåñçò êáé áíôáãùíéóôéêÞò áñ÷Þò áíáëáìâÜíåé ï Åêðåóþí ¢ããåëïò (ðïõ óçìáßíåôáé ìå äéÜöïñá ïíüìáôá: Âåëßáñ, ÁæáæÞë, ÓáìáÞë, ÓáôáíáÞë, êáé áð’ ïñéóìÝíïõò óõããñáöåßò ôáõôßæåôáé ìå ôïí ¢ããåëï ôçò Ñþìçò).3
....óõíå÷ßæåôáé....
: Ç ÊÁÔÁÃÙÃÇ ÔÙÍ ÁÃÃÅËÙÍ ÊÁÉ Ç ÁÍÁÄÕÓÇ ÔÇÓ ÌÏÍÏÈÅÚÓÔÉÊÇÓ ÉÄÅÁÓ ( 6019 )