áðáíôçóç óôçí åãêõêëéï..
Ï ÄÉÙÃÌÏÓ ÔÇÓ ÁÑ×ÁÉÁÓ ÈÑÇÓÊÅÉÁÓ (4ïò – 5ïò ì.×.)
¸ñéêá Ë. ÃåùñãéÜäç
(Ïìéëßá óôç ÓôïÜ ÕÐÁÔÉÁ)
Ôïí 4ï áé. ì× óõíÝâç ìéá ìåãÜëç áëëáãÞ óôçí éóôïñßá ôçò Äýóçò. ¹ôáí ç åðï÷Þ ðïõ ï ×ñéóôéáíéóìüò Üñ÷éóå íá áðïêôÜ ìéá éó÷õñÞ ìïñöÞ ðïëéôéêÞò ïñãÜíùóçò êáôáðíßãïíôáò ôéò áñ÷áßåò èñçóêåßåò, åðéóôÞìåò êáé öéëïóïößåò. Ï Êùíóôáíôßíïò, ï ðñþôïò ×ñéóôéáíüò áõôïêñÜôïñáò, ãéïò ôïõ Êùíóôáíôßíïõ êáé ôçò ÅëÝíçò, ãåííÞèçêå ðáãáíéóôÞò, ëÜôñçò ôïõ (Èåïý-¹ëéïõ) Áðüëëùíá, óôï âùìü ôïõ ïðïßïõ Ýêáíå ðïëëÝò ðñïóöïñÝò åíþ Ýêïøå íïìßóìáôá ðïõ Ýöåñáí ôçí åéêüíá ôïõ Áðüëëùíá ùò «óýíôñïöï êáé ï öýëáêÜ» ôïõ.
Ç ìåôáóôñïöÞ ôïõ óôï ×ñéóôéáíéóìü, ðïõ Þôáí áðïôÝëåóìá åíüò øõ÷éêïý ïñÜìáôïò, ðåñéãñÜöåôáé áðü ôïí ÅõóÝâéï, óôåíü ößëï êáé óýíôñïöü ôïõ êáèþò êáé äéÜóçìï âéïãñÜöï ôïõ. Ôç íý÷ôá ðñéí áðü ôçí ôåëéêÞ ìÜ÷ç ôïõ ìå ôïí ÌáîÝíôéï ðïõ ôïí åß÷å êáôáããåßëåé óáí óöåôåñéóôÞ ôïõ èñüíïõ, ï Êùíóôáíôßíïò áðåõèýíèçêå óôï Èåü ôïõ ãéá âïÞèåéá. Óýìöùíá ìå ôïí ÅõóÝâéï, åíþ ðñïóåõ÷üôáí Ýíèåñìá, Ýíá èáõìáóôü óçìÜäé åìöáíßóôçêå óôïõò ïõñáíïýò, êÜôé ðïõ áí åß÷å åéðùèåß áðü ïðïéïíäÞðïôå Üëëï èá Þôáí äýóêïëï íá ãßíåé ðéóôåõôü. ÁëëÜ ìéá ðïõ ï ßäéïò ï ÁõôïêñÜôïñáò ðåñéÝãñáøå áõôÞ ôçí éóôïñßá óôï óõããñáöÝá êáé ôçí åðéâåâáßùóå ìå üñêï, ðïéïò èá ìðïñïýóå íá áìöéâÜëëåé; Åßðå üôé üôáí Üñ÷éóå íá äýåé ï Þëéïò, åßäå ìå ôá ìÜôéá ôïõ Ýíáí öùôåéíü óôáõñü ìå ôçí åðéãñáöÞ: "Åí ôïýôù íßêá". (Vita Constantin)
Ôçí åðüìåíç íý÷ôá âßùóå Ýíá Üëëï øõ÷éêü üñáìá. ÁõôÞ ôç öïñÜ åßäå ôïí ßäéï ôïí ×ñéóôü íá åìöáíßæåôáé öÝñïíôáò ôïí ßäéï óôáõñü ðïõ åß÷å äåé ôï ðñïçãïýìåíï âñÜäõ. Ï Êùíóôáíôßíïò äÞëùóå üôé ï ×ñéóôüò ôïý åßðå íá ôïðïèåôÞóåé ôï óôáõñü óôï ëÜâáñï ôçò ìÜ÷çò, êáé íá ðñïåëÜóåé åíáíôßïí ôïõ ÌáîÝíôéïõ áðüëõôá âÝâáéïò üôé èá íéêÞóåé. Åêåßíïò õðÜêïõóå êáé íßêçóå ôïí ÌáîÝíôéï. Áðü ôüôå ôïðïèÝôçóå ðÜíù óôï áõôïêñáôïñéêü ëÜâáñï ôï óýìâïëï ôïõ óôáõñïý êáé ìå áõôü ïäçãïýóå ôï óôñáôü ôïõ óôç íßêç, óôï üíïìá ôïõ ×ñéóôïý êáé ôçò Åêêëçóßáò. Ðñüóèåóå åðßóçò Üëëá äýï ðáãáíéóôéêÜ óýìâïëá óôïí ×ñéóôéáíéóìü. Ôç ñÜâäï ìå ôçí ãõñéóôÞ Üêñç ðïõ Þôáí ôï áñ÷áßï óýìâïëï ôïõ ¼óéñç, êáé ôá ãñÜììáôá É.×.Ó. (HIS - Jesus Hominum Salvator ) Ýíá áðü ôá ïíüìáôá ôïõ ÂÜê÷ïõ, ôïõ Äéüíõóïõ.
O Êùíóôáíôßíïò ãéüñôáóå ôç íßêç ôïõ åðß ôïõ ÌáîÝíôéïõ ìå ôçí äïëïöïíßá ôùí äýï ãéùí ôïõ áíôéðÜëïõ ôïõ. Êáôüðéí áêïëïýèçóå ç äïëïöïíßá ðÝíôå ìåëþí ôçò ïéêïãÝíåéÜò ôïõ, êáé áñãüôåñá ç äïëïöïíßá ôçò óõæýãïõ ôïõ. ÔåëéêÜ áõôÜ ôá åãêëÞìáôá Üñ÷éóáí íá âáñáßíïõí óôç óõíåßäçóÞ ôïõ êáé áñãüôåñá áéóèÜíèçêå åíï÷Ýò. Áí êáé ìá÷üôáí êÜôù áðü ôï ëÜâáñï ôïõ ×ñéóôïý ãéá åßêïóé ÷ñüíéá, óôñÜöçêå ðßóù óôéò «ðáãáíéóôéêÝò» èñçóêåßåò ãéá óõã÷þñåóç ôùí áìáñôéþí ôïõ, áëëÜ ôïõ åßðáí üôé êáìßá «ðáãáíéóôéêÞ» èñçóêåßá äåí èá ìðïñïýóå íá ôïõ äþóåé Üöåóç áìáñôéþí ãéá ôÝôïéá åãêëÞìáôá. ÓôñÜöçêå Ýðåéôá óôç ×ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá êáé ðëçñïöïñÞèçêå üôé ìÝóù ôïõ ×ñéóôéáíéêïý âáðôßóìáôïò ìðïñïýóå íá óõã÷ùñåèåß ïðïéïäÞðïôå Ýãêëçìá áíåîÜñôçôá áðü ôï ìÝãåèüò ôïõ. Óõã÷ñüíùò Ýìáèå üôé áõôü ôï âÜðôéóìá èá ìðïñïýóå íá ôï áíáâÜëåé ìÝ÷ñé êáé ôçí çìÝñá ôïõ èáíÜôïõ ôïõ, ÷ùñßò êáìéÜ áðþëåéá óôçí áðïôåëåóìáôéêüôçôÜ ôïõ. ÊáôÜ óõíÝðåéá, üðùò áíáöÝñåé ï ÅõóÝâéïò: «¼ôáí áíôéëÞöèçêå üôé ç óôéãìÞ ôïõ èáíÜôïõ ôïõ ðëçóßáæå, ïìïëüãçóå ôéò áìáñôßåò ôïõ åðéèõìþíôáò ôç óõã÷þñåóç áðü ôï Èåü êáé âáöôßóôçêå. ¸ôóé ï Êùíóôáíôßíïò Þôáí ï ðñþôïò áðü üëïõò ôïõò áõôïêñÜôïñåò ðïõ âáöôßóôçêå, êáé ðïõ õðÝãñáöå ìå ôï óçìÜäé ôïõ óôáõñïý. (Vita Constantin).
Áðü ôç óôéãìÞ ðïõ ï Êùíóôáíôßíïò óõíåéäçôïðïßçóå üôé ôá åãêëÞìáôÜ ôïõ èá ìðïñïýóáí íá óõã÷ùñåèïýí áðü ôï ×ñéóôéáíéêü âÜðôéóìá, äÞëùóå ðñïóôÜôçò ìéáò èñçóêåßáò ðïõ óõìðåñéöåñüôáí óôïõò åãêëçìáôßåò ìå ôüóç çðéüôçôá. ÁìÝóùò Üñ÷éóå íá äåß÷íåé ôçí åõãíùìïóýíç ôïõ óôçí Åêêëçóßá. Ðñüóöåñå ôï ðáëÜôé ËÜôåñáí óôïõò åðéóêüðïõò ôçò Ñþìçò. ¸óôåéëå ôç ìçôÝñá ôïõ ÅëÝíç óôçí ÉåñïõóáëÞì êáé ïéêïäüìçóå äéÜöïñåò åêêëçóßåò óôïõò ¢ãéïõò Ôüðïõò. Êáôüðéí Ýóôñåøå ôçí ðñïóï÷Þ ôïõ óôçí áýîçóç ôùí ìåëþí ôçò Åêêëçóßáò ÷áñßæïíôáò åëåõèåñßá óå üëïõò ôïõò óêëÜâïõò ðïõ èá äÝ÷ïíôáí ôçí ×ñéóôéáíéêÞ ðßóôç, åíþ óå åêåßíïõò ðïõ äåí Þôáí óêëÜâïé ðñüóöåñå ëåõêÜ åíäýìáôá êáé åßêïóé êïììÜôéá ÷ñõóïý.
Ùò áðïôÝëåóìá áõôÞò ôçò ðñïðáãÜíäáò, äþäåêá ÷éëéÜäåò íåïöþôéóôïé ðñïóôÝèçêáí óôï ×ñéóôéáíéóìü ìüíï óôçí ðüëç ôçò Ñþìçò. ¸ðåéôá, áðïöÜóéóå íá áõîÞóåé ôïí ðëïýôï ôçò Åêêëçóßáò. ¸äùóå ôçí Üäåéá óå üðïéïí Þèåëå, íá êëçñïäïôÞóåé ôç ðåñéïõóßá ôïõ óôçí Åêêëçóßá. Óýíôïìá ôá åíïßêéá áðü ôá óðßôéá, ôá êáôáóôÞìáôá êáé ôïõò êÞðïõò ðïõ ðåñéÝâáëëáí ôéò ôñåéò ìåãÜëåò åêêëçóßåò, áðÝöåñáí åôÞóéï åéóüäçìá 60.000 ÷ñõóþí íïìéóìÜôùí. Ôüôå åêåßíïò áýîçóå ôïõò åôÞóéïõò ìéóèïýò ôùí Åðéóêüðùí óå 3.000 ÷ñõóÜ, êáé óôç Óýíïäï ôçò Íßêáéáò ôïýò äéáâåâáßùóå üôé áí ïðïéïóäÞðïôå áíÜìåóÜ ôïõò óõëëáìâáíüôáí ãéá ìïé÷åßá, ï áõôïêñáôïñéêüò ìáíäýáò èá Ýðåöôå åðÜíù ôïõ Ýôóé þóôå ï êüóìïò íá ìçí ìÜèåé ôçí ðáñÜâáóÞ ôïõ. Ç åðüìåíç ðñÜîç ôïõ Þôáí íá åêäþóåé Ýíá äéÜôáãìá åíÜíôéá óå üëïõò åêåßíïõò ðïõ áñíÞèçêáí íá äå÷ôïýí ôï ×ñéóôéáíéóìü, äéáôÜæïíôáò íá êáôåäáöéóôïýí ïé ÷þñïé ôùí óõãêåíôñþóåþí ôïõò Þ íá äçìåõèïýí.
Óýìöùíá ìå ôï äéÜäï÷ü ôïõ, ôïí áõôïêñÜôïñá Éïõëéáíü, ðïëëïß öõëáêßóôçêáí, åêäéþ÷ôçêáí êáé ïäçãÞèçêáí óôçí åîïñßá, åíþ êáôáóöÜ÷ôçêáí ïëüêëçñåò óôñáôéÝò áôüìùí ðïõ êáôçãïñïýíôáí ùò «Áéñåôéêïß». ÊáôÝóôñåøå ðïëëÝò åðáñ÷éáêÝò ðüëåéò êáé ÷ùñéÜ. (Éïõëéáíüò: lii ÅðéóôïëÞ.) ÄéÝôáîå Ýðåéôá ôçí êáôáóôñïöÞ üëùí ôùí ãñáöþí ðïõ Þôáí áíôßèåôåò óôç ×ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. Êáé ôåëéêÜ, ðñïêåéìÝíïõ íá ðåßóåé ôï ëáü íá óåâáóôåß ôïí ×ñéóôéáíéóìü, ï Êùíóôáíôßíïò Ýâáëå óôá ÷ñõóÜ íïìßóìáôá ôïí åáõôü ôïõ íá ðñïóåý÷åôáé ìå ôá ÷Ýñéá åíùìÝíá êïéôþíôáò ðñïò ôïí ïõñáíü. Óå äéÜöïñåò ðýëåò ôïõ ðáëáôéïý õðÞñ÷å ç åéêüíá ôïõ íá ðñïóåý÷åôáé ìå ôá ÷Ýñéá êáé ôá ìÜôéá óôñáììÝíá ðñïò ôïí ïõñáíü. (Vita Constantin.) Ôï øõ÷éêü üñáìá ôïõ Êùíóôáíôßíïõ ðïõ óõíåôÝëåóå óôç ìåôáóôñïöÞ ôïõ óôï ×ñéóôéáíéóìü, Þôáí ï ðñüäñïìïò åíüò ìåãÜëïõ øõ÷éêïý êýìáôïò ðïõ êáôÝêëõóå ïëüêëçñï ôï ×ñéóôéáíéêü êüóìï. Ôï ãåãïíüò óçìÜäåøå ôçí áñ÷Þ ôçò "Åðï÷Þò ôùí èáõìÜôùí" ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí ëåßøáíï-ëáôñåßá, ðïõ óôáäéáêÜ Ýäùóå ôç èÝóç ôçò óôç íåêñïìáíôåßá êáé ôç ëáôñåßá ôùí íåêñþí. Åßíáé åíäéáöÝñïí íá óçìåéùèåß üôé ó÷åäüí äýï ÷éëéÜäåò ÷ñüíéá áñãüôåñá, Ýíá ðáñüìïéï øõ÷éêü êýìá, ãíùóôü ùò ðíåõìáôéóìüò, åìöáíßóôçêå óôçí ÁìåñéêÞ.
¼óï ç ìçôÝñá ôïõ Êùíóôáíôßíïõ Þôáí óôçí ÉåñïõóáëÞì, «óáí áðü èáýìá» áíáêáëýöèçêáí ïé ôñåéò óôáõñïß åðÜíù óôïõò ïðïßïõò ï Éçóïýò êáé ïé äýï êëÝöôåò åß÷áí, õðïèåôéêÜ, óôáõñùèåß. Áñãüôåñá ðÞñáí óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç ôá êáñöéÜ ìå ôá ïðïßá õðïôßèåôáé üôé Þôáí êáñöùìÝíïò ï Éçóïýò óôï óôáõñü, êáé êáôáóêåýáóáí ìå áõôÜ Ýíá óôÝììá äüîáò ãéá ôï Üãáëìá ôïõ Êùíóôáíôßíïõ. Ïé óêåëåôïß ôïõ ÌÜñêïõ êáé ôïõ ÉÜêùâïõ áíáêáëýöôçêáí ìå ôïí ßäéï «èáõìáôïõñãü» ôñüðï êáé ôïõò áðïäüèçêáí ìõóôçñéþäåéò äõíÜìåéò êáé éäéüôçôåò. Óýíôïìá ç ëáôñåßá ôùí ïóôþí Üãéùí áíèñþðùí åðåêôÜèçêå ðåñéëáìâÜíïíôáò ôç ëáôñåßá ôùí áðëþí íåêñþí, êáé ïé ×ñéóôéáíïß, ðïõ ðÜíôá øÜ÷íïíôáí ãéá èáýìáôá, Üñ÷éóáí íá óõíáíôþíôáé óôá íåêñïôáöåßá üðïõ ïé «óêéÝò» ôùí íåêñþí ðñïóêáëïýíôáí êáé êáôåõíÜæïíôáí ìå ôñüöéìá êáé êñáóß. Ç "Åðï÷Þ ôùí èáõìÜôùí" Ýöèáóå óôï áðïêïñýöùìÜ ôçò ôï 325ì×, üôáí óôç Óýíïäï ôçò Íßêáéáò åðéëÝ÷ôçêáí ìÝóù «èáõìáôïõñãÞò åðÝìâáóçò» ôá ôÝóóåñá ÅõáããÝëéá ôïõ Ìáôèáßïõ, ôïõ ÌÜñêïõ, ôïõ ËïõêÜ êáé ôïõ ÉùÜííç. ÐñÝðåé íá áíáöåñèåß üôé åðåéäÞ ï ßäéïò ï Éçóïýò äåí åß÷å áöÞóåé ôßðïôá åããñÜöùò, äåí õðÞñ÷å êáíÝíá ðñùôüôõðï þóôå íá óõãêñéèïýí ïé íåþôåñåò áíáöïñÝò ãéá ôç æùÞ êáé ôç äéäáóêáëßá ôïõ. Óôá 300 Ýôç ðïõ ðÝñáóáí áðü ôï èÜíáôü ôïõ, Ýíáò ìåãÜëïò áñéèìüò ÷åéñïãñÜöùí åß÷å Ýñèåé óôï öùò êáé üëá õðïóôçñßæïíôáí ùò áõèåíôéêÜ. ¼óïí áöïñÜ åêåßíïõò ðïõ æïýóáí ôïí ôñßôï áéþíá, ï ÖÜïõóôïò ï Ìáíé÷áßïò åß÷å ãñÜøåé:
«¼ëïé îÝñïõí üôé ôá ÅõáããÝëéá äåí ãñÜöôçêáí ïýôå áðü ôïí Éçóïý ×ñéóôü ïýôå áðü ôïõò Áðïóôüëïõò ôïõ, áëëÜ ðïëý áñãüôåñá, áðü ìåñéêïýò Üãíùóôïõò ïé ïðïßïé, êñßíïíôáò üôé äýóêïëá èá ãßíïíôáí ðéóôåõôïß ëÝãïíôáò ðñÜãìáôá ðïõ äåí åß÷áí ïé ßäéïé äåé, ôéôëïöïñïýóáí ôéò áöçãÞóåéò ôïõò ìå ôá ïíüìáôá ôùí Áðïóôüëùí Þ ìáèçôþí ôïõò».
Ôïí ôÝôáñôï áéþíá êñßèçêå áðáñáßôçôï áðü ôçí Åêêëçóßá íá áðïöáóßóåé ðïéá áðü ôá ÅõáããÝëéá ðïõ êõêëïöïñïýóáí èá Ýðñåðå íá ãßíïõí áðïäåêôÜ ùò áõèåíôéêÜ. Ç åñþôçóç ôÝèçêå óôç Óýíïäï ôçò Íßêáéáò. Åõôõ÷þò óþèçêáí ïé êáôáèÝóåéò äýï ìáñôýñùí êáé Ýôóé äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé áìöéâïëßá ùò ðñïò ôç ìÝèïäï ðïõ ÷ñçóéìïðïßçóå ç Åêêëçóßá óôçí åðéëïãÞ ôùí Åõáããåëßùí. Óôç Óýíïäï Þôáí ðáñüíôåò 318 åðßóêïðïé êáé Ýíáò áðü ôïõò äýï áõôüðôåò ìÜñôõñåò, ï Óáìðßíïò, åðßóêïðïò ôçò ÇñÜêëåéáò, ìáò Üöçóå ìéá ðåñéãñáöÞ ãéá ôéò íïçôéêÝò ôïõò éêáíüôçôåò. «Ìå åîáßñåóç ôïí áõôïêñÜôïñá (Êùíóôáíôßíï)» åßðå, «êáé ôïí ÅõóÝâéï ÐÜìöõëï, ïé åðßóêïðïé Þôáí üëïé áíáëöÜâçôïé, êïéíÜ ðëÜóìáôá ðïõ äåí êáôáëÜâáéíáí ôßðïôá.» Ðåñßðïõ óáñÜíôá ÅõáããÝëéá ðáñáôÝèçêáí åìðñüò ôïõò. ÄåäïìÝíïõ üôé äéÝöåñáí áñêåôÜ óôï ðåñéå÷üìåíü ôïõò, ç áðüöáóç Þôáí äýóêïëç. ÔåëéêÜ áðïöáóßóôçêå íá ðñïóöýãïõí óôç «èáõìáôïõñãÞ åðÝìâáóç.» Ç ìÝèïäïò ðïõ ÷ñçóéìïðïéÞèçêå Þôáí ãíùóôÞ ùò Sortes Sanctorum (éåñÞ ôý÷ç), Þ "éåñÞ ñßøç ëá÷íþí ãéá ëüãïõò ìáíôåßáò." Ç ÷ñÞóç ôçò óôç Óýíïäï ôçò Íßêáéáò ðåñéãñÜöçêå áðü Ýíáí Üëëï áõôüðôç ìÜñôõñá, ôïí ÐÜððï, óôï «Óõíïäéêüí». ËÝåé:
«Áöïý Ýâáëáí ìéá óôïßâá âéâëßùí ðïõ åß÷áí ðáñáðåìöèåß óôç Óýíïäï ãéá ðñïóäéïñéóìü, êÜôù áðü ìéá ¢ãéá ÔñÜðåæá óå ìéá Åêêëçóßá, (ïé åðßóêïðïé) éêÝôåõóáí ôïí Êýñéï íá âñåèïýí ïé åìðíåõóìÝíåò ãñáöÝò åðÜíù óôïí ôñáðÝæé åíþ ïé ðëáóôÝò íá ðáñáìåßíïõí áðü êÜôù. Êáé Ýôóé óõíÝâç. ¼ôáí ïé åðßóêïðïé ôï åðüìåíï ðñùß åðÝóôñåøáí óôçí áßèïõóá ôçò Óõíüäïõ, ôá ôÝóóåñá ÅõáããÝëéá ôïõ Ìáôèáßïõ, ôïõ ÌÜñêïõ, ôïõ ËïõêÜ êáé ôïõ ÉùÜííç, âñßóêïíôáí ðÜíù óôçí ¢ãéá ÔñÜðåæá. Ç ðáñïõóßá ôïõò óôç ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ïöåßëåôáé óôçí ôÝ÷íç ôçò ìáíôåßáò, ãéá ôçí Üóêçóç ôçò ïðïßáò, ç Åêêëçóßá áñãüôåñá êáôáäßêáæå Üíäñåò êáé ãõíáßêåò ùò ìÜãïõò êáé ìÜãéóóåò êáé ôïõò Ýêáéãå êáôÜ ÷éëéÜäåò.»
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Êùíóôáíôßíïõ, ç ðïëéôéêÞ ôïõ óõíå÷ßóôçêå áðü ôïõò äýï ãéïõò ôïõ. Ãéá êÜèå áíï÷Þ óôçí ðáñÜíïìç óõìðåñéöïñÜ ôùí ×ñéóôéáíþí, õðÞñ÷å áìöéâïëßá åéò âÜñïò ôùí ðáãáíéóôþí, êáé ç ðåñáéôÝñù êáôáóôñïöÞ ôùí «ðáãáíéóôéêþí» íáþí ãéïñôÜóôçêå ùò Ýíá áðü ôá åõôõ÷Ýóôåñá ãåãïíüôá ôçò âáóéëåßáò ôïõò. Áíôéëáìâáíüìåíïé ôçí áðïôåëåóìáôéêüôçôá ôïõ ×ñéóôéáíéêïý âáðôßóìáôïò óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ðáôÝñá ôïõò, áðïöÜóéóáí íá ôï ïñßóïõí ùò õðï÷ñåùôéêü áêüìá êáé ãéá åêåßíïõò ðïõ äåí ôï Þèåëáí. ¼ðùò ëÝåé ï Ãßââùí:
«Ç ôåëåôïõñãßá ôïõ âáðôßóìáôïò ãéíüôáí óå ãõíáßêåò êáé ðáéäéÜ ðïõ áñðÜæïíôáí âßáéá ìÝóá áðü ôá ÷Ýñéá ößëùí êáé ãïíÝùí ãé’ áõôü ôï óêïðü. ¢íïéãáí ôá óôüìáôá ôïõò ìå ìéá îýëéíç ìç÷áíÞ, êáé Ýâáæáí ìå ôï æüñé ôï êáèáãéáóìÝíï øùìß óôïõò ëáéìïýò ôïõò.» (Decline and Fall of the Roman Empire.)
¼ôáí ï áíéøéüò ôïõ Êùíóôáíôßíïõ, ï Éïõëéáíüò, áíÝâçêå óôï èñüíï, üëá áõôÜ Üëëáîáí. Ï Éïõëéáíüò Þôáí Íåïðëáôùíéêüò êáé ìáèçôÞò ôïõ ÁéäÝóéïõ, ï ïðïßïò åß÷å äéäá÷èåß áðü ôïí ÉÜìâëé÷ï. Ï Éïõëéáíüò ìõÞèçêå óôçí ¸öåóï üôáí Þôáí ìüíï åßêïóé ÷ñüíùí, êáé áñãüôåñá ìõÞèçêå óôá Åëåõóßíéá ÌõóôÞñéá. ¼ôáí ðáñÝëáâå ôçí åîïõóßá, üëïò ï ÷ñéóôéáíéêüò êüóìïò âñÝèçêå óå êáôÜóôáóç ôáñá÷Þò. Ðþò èá äñïýóå áõôüò ï íåïðëáôùíéêüò, áõôüò ï ìõçìÝíïò, áðÝíáíôé óôïí ×ñéóôéáíéóìü; Èá Ýðáéñíå åêäßêçóç ìå êÜðïéá íÝá êáé áêüìá óêëçñüôåñá åßäç âáóáíéóôçñßùí êáé èáíÜôùí; Ï Éïõëéáíüò áðÜíôçóå óå áõôÜ ôá åñùôÞìáôá ìå Ýíáí áëçèéíÜ ÷ñéóôéáíéêü ôñüðï. ¸äùóå áìÝóùò åëåõèåñßá êáé ßóá äéêáéþìáôá óå üëïõò ôïõò êáôïßêïõò ôçò áõôïêñáôïñßáò ôïõ, áíåîÜñôçôá áðü ôéò èñçóêåõôéêÝò ðåðïéèÞóåéò ôïõò. ÐñïóêÜëåóå üëïõò ôïõò ÷ñéóôéáíïýò åðéóêüðïõò ðïõ åß÷áí åîïñéóôåß åî áéôßáò ôùí áíïñèüäïîùí áðüøåþí ôïõò, íá åðéóôñÝøïõí óôéò èÝóåéò ôïõò. Óõã÷ñüíùò þèçóå ôïõò «ðáãáíéóôéêïýò» äáóêÜëïõò, ðïõ ï Êùíóôáíôßíïò åß÷å åêäéþîåé áðü ôçí ÁëåîÜíäñåéá, íá óõíå÷ßóïõí ôéò öéëïóïöéêÝò áíáæçôÞóåéò ôïõò. ÐñïóêÜëåóå ôéò áíôéôéèÝìåíåò ÷ñéóôéáíéêÝò öáôñßåò íá óõíáíôçèïýí óôï ðáëÜôé ôïõ, óõìâïõëåýïíôÜò ôïõò íá äþóïõí Ýíá ôÝëïò óôéò äéáöïñÝò ôïõò êáé íá ðñïóðáèÞóïõí íá æÞóïõí áñìïíéêÜ. ÁëëÜ óõã÷ñüíùò Ýäùóå Üäåéá óôïõò «ðáãáíéóôÝò» õðçêüïõò ôïõ íá áíïßîïõí ðÜëé ôïõò íáïýò ôïõò êáé íá óõíå÷ßóïõí ôçí ëáôñåßá ôïõò. Ëüãù áõôÞò ôçò äßêáéçò êáé áìåñüëçðôçò ìåôá÷åßñéóçò ôùí õðçêüùí ôïõ, ï Éïõëéáíüò åßíáé ãíùóôüò óôçí ÷ñéóôéáíéêÞ éóôïñßá õðü ôïí áôéìùôéêü ôßôëï «Ï ÁðïóôÜôçò».
Ç ãíþóç ðïõ ï Éïõëéáíüò åß÷å áðïêôÞóåé óôéò ìõÞóåéò ôïõ, ôïí Ýêáíå áðåéëÞ ãéá ôïí Ïñèüäïîï ×ñéóôéáíéóìü. ÙèÞèçêå íá äçìïóéïðïéÞóåé ôçí ãíþóç ôïõ Ýôóé þóôå ç ×ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá íá ìðïñÝóåé íá áíôéêñïýóåé ôéò äçëþóåéò ôïõ. Óå áõôü ï Éïõëéáíüò áðÜíôçóå: «ÅÜí ðñüêåéôáé íá ðù êÜôé ãéá ôçí ìýçóç óôá ÉåñÜ ÌõóôÞñéá óåâüìåíïò ôïí «åðôÜêôéíï Èåü…, èá ðñÝðåé íá ðù ðñÜãìáôá Üãíùóôá óôïí ü÷ëï, ðïëý Üãíùóôá, áëëÜ ðïëý ãíùóôÜ óôïõò ÅõëïãçìÝíïõò Èåïõñãïýò.» ÁõôÞ ç áðÜíôçóç îåêßíçóå ìéá èýåëëá äéáìáñôõñßáò ìåôáîý ôùí ÷ñéóôéáíþí õðçêüùí ôïõ. Ç éóôïñßá ìáò åíçìåñþíåé üôé áõôüò ï "ìÝãéóôïò å÷èñüò ôïõ ÷ñéóôéáíéóìïý," ìåôÜ áðü ìßá âáóéëåßá ìüíï äåêáï÷ôþ ìçíþí, Ýöèáóå óôï ôÝëïò ôïõ ðñüùñá ìÝóù ìéáò "õðåñöõóéêÞò åðÝìâáóçò", üôáí ìßá ëüã÷ç ôïí ðëÞãùóå óôç ìÜ÷ç ìå ôïí ÐÝñóç âáóéëéÜ Óáðþñ. Ëßãï ðñéí ðåèÜíåé, ï Éïõëéáíüò ðåñéÝãñáøå ìå ìåñéêÝò ëÝîåéò ôï óôü÷ï êáé óêïðü ôçò æùÞò ôïõ:
«Å×Ù ÌÁÈÅÉ ÁÐÏ ÔÇ ÖÉËÏÓÏÖÉÁ,» åßðå, «ÐÏÓÏ ÐÉÏ ÅÎÁÉÑÅÔÉÊÇ ÅÉÍÁÉ Ç ØÕ×Ç ÁÐÏ ÔÏ ÓÙÌÁ, ÊÁÉ ÏÔÉ Ï ×ÙÑÉÓÌÏÓ ÔÇÓ ÅÕÃÅÍÅÓÔÅÑÇÓ ÏÕÓÉÁÓ ÐÑÅÐÅÉ ÍÁ ÁÐÏÔÅËÅÉ ÁÍÔÉÊÅÉÌÅÍÏ ×ÁÑÁÓ ÊÁÉ Ï×É ÊÁÔÁÈËÉØÇÓ». Êáôüðéí, ãõñßæïíôáò ðñïò ôïõò äýï öéëïóüöïõò, ôïí Ðñßóêï êáé ôïí ÌÜîéìï, ðïõ óôÝêïíôáí êïíôÜ óôï íåêñïêñÝâáôü ôïõ, îåêßíçóå ìéá ìåôáöõóéêÞ óõæÞôçóç ùò ðñïò ôç öýóç ôçò øõ÷Þò êáé ôïõò âåâáßùóå üôé ðÜíôá ðñïóðáèïýóå íá æåé õðü ôï öùò ôçò øõ÷Þò. «Ìðïñþ íá äéáâåâáéþóù ìå ðåðïßèçóç üôé ç åêðüñåõóç ôçò Èåßáò Äýíáìçò äéáôçñÞèçêå óôá ÷Ýñéá ìïõ êáèáñÞ êáé áìüëõíôç. Áðå÷èÜíïìáé ôá äéåöèáñìÝíá êáé êáôáóôñåðôéêÜ áîéþìáôá ôïõ äåóðïôéóìïý, êáé ãé’ áõôü Ýèåóá ôçí åõôõ÷ßá ôùí áíèñþðùí óêïðü ôçò äéáêõâÝñíçóÞò ìïõ. (Ammianus: XXV.)
ÌåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Éïõëéáíïý ç ×ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá åðáíÝêôçóå ôç äýíáìÞ ôçò êáé óöñáãßóôçêå ï áöáíéóìüò ôùí áñ÷áßùí èñçóêåéþí, åðéóôçìþí êáé öéëïóïöéþí - áëëÜ ü÷é ãéá ðÜíôá!!! Ç Åêêëçóßá, ãéá ôç äéêÞ ôçò áóöÜëåéá, åß÷å äáíåéóôåß ðÜñá ðïëëÜ áðü áõôÝò. ÊÜèå ãåãïíüò óôç æùÞ ôïõ Éçóïý, áðü ôçí ðáñèåíïãÝíåóç ìÝ÷ñé ôçí ôåëéêÞ óôáýñùóç êáé ôçí áíÜóôáóç ôïõ, åß÷å áíôéãñáöåß áðü ôéò éóôïñßåò ôùí èåþí ôùí «ðáãáíéóôþí». ÊÜèå äüãìá êáé ôåëåôïõñãßá óôçí ×ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá Þôáí êëåììÝíá áðü ôá áñ÷áßá ÅëëçíéêÜ ÌõóôÞñéá. ÁõôÜ ôá ãåãïíüôá Þôáí ãíùóôÜ óå ïëüêëçñï ôï «ðáãáíéóôéêü» êüóìï êáé äåäïìÝíïõ üôé ç Åêêëçóßá óõíÝ÷éæå áóôáìÜôçôá íá äáíåßæåôáé áðü ôïõò ðáãáíéóôÝò ìå Ýíá óõíå÷þò áõîáíüìåíï ñõèìü, ãéíüôáí üëï êáé ðéï äýóêïëï íá äéáôçñÞóåé ôç «ìïíáäéêüôçôá» ðïõ áîßùíå.
Ç ÊáôáóôñïöÞ
Åö' üóïí õðÞñ÷áí ðáãáíéóôéêÜ ó÷ïëåßá, ç Åêêëçóßá äåí èá ìðïñïýóå ÷ùñßò áíôßäñáóç íá óõíå÷ßóåé íá ðáñïõóéÜæåôáé ùò ç ìïíáäéêÞ ðçãÞ ãíþóçò. Åö' üóïí õðÞñ÷áí «ðáãáíéóôéêÜ» âéâëßá, ç Âßâëïò äåí èá ãéíüôáí áðïäåêôÞ ùò ç ìïíáäéêÞ áðïêÜëõøç ôïõ Èåïý. Åö' üóïí æïýóáí ïé «ðáãáíéóôÝò» öéëüóïöïé êáé äßäáóêáí, ïé äïãìáôéêïß éó÷õñéóìïß ôùí ÐáôÝñùí ôçò Åêêëçóßáò èá åîåôÜæïíôáí. Ç Åêêëçóßá åß÷å ìüíï ìßá åðéëïãÞ: íá êáôáóôñÝøåé êÜèå óôïé÷åßï ôçò ëïãïêëïðßáò ôçò, åîáöáíßæïíôáò üëåò ôéò «ðáãáíéóôéêÝò» Ó÷ïëÝò, üëá ôá «ðáãáíéóôéêÜ» êåßìåíá, áêüìç êáé ôïõò ßäéïõò ôïõò «ðáãáíéóôÝò» öéëüóïöïõò.
ÄåêáðÝíôå ÷ñüíéá ìåôÜ ôïõ èÜíáôï ôïõ Éïõëéáíïý, ï áõôïêñÜôïñáò Èåïäüóéïò áíÝâçêå óôï èñüíï. ¹ôáí Ýíáò ðéóôüò ÷ñéóôéáíüò ìå éó÷õñÞ äýíáìç, ï ïðïßïò áöéÝñùóå áìÝóùò üëåò ôéò äõíÜìåéò ôïõ óôçí êáôáóôñïöÞ üóùí ìðïñïýóáí íá åìðïäßóïõí ôç äüîá ôçò Åêêëçóßáò. Åãêáèßäñõóå ôïõò ÅîåôáóôÝò ôçò Ðßóôçò êáé åîüñéóå üëïõò ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ðïõ áñíÞèçêáí íá äå÷ôïýí ôï äüãìá ôçò ÔñéÜäáò Ýôóé üðùò ôï åß÷å õðáãïñåýóåé ç Óýíïäïò ôçò Íßêáéáò. Ìå äåêáðÝíôå äéáôÜãìáôá áðáãüñåõóå ôéò óõíáíôÞóåéò «áéñåôéêþí» Þ ìçí ïñèüäïîùí ÷ñéóôéáíþí êáé ðñï÷þñçóå óôçí êáôÜó÷åóç ôçò ðåñéïõóßáò ôïõò. Ç èáíáôéêÞ ðïéíÞ åðéâëÞèçêå óå åêåßíïõò ðïõ áêïëïõèïýóáí ôçí "áßñåóç" ôïõ Ìáíé÷áúóìïý, êáèþò êáé óôïõò ÷ñéóôéáíïýò ðïõ óõíÝ÷éóáí íá ãéïñôÜæïõí ôï ÐÜó÷á ôçí ßäéá çìÝñá ìå ôïõò Åâñáßïõò. ÔÝëïò, óôçí áéìáôçñÞ óöáãÞ ôçò Èåóóáëïíßêçò äéÝôáîå ôï èÜíáôï ôùí 15.000 áôüìùí ðïõ åß÷å ðñïóêáëÝóåé ìå äüëï ãéá íá ðáñáêïëïõèÞóïõí ôïõò áãþíåò óôïí Éððüäñïìï.
Ï ßäéïò, ùò ÌïíÜñ÷çò ôùí ×ñéóôéáíþí, Ýóôñåøå ôçí ðñïóï÷Þ ôïõ óôïõò åêôüò Åêêëçóßáò «å÷èñïýò» ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý. ÁñíÞèçêå íá åðéôñÝøåé «ðáãáíéóôéêÝò» ëáôñåßáò êáé äÞìåõóå ôïõò íáïýò ôùí ðáãáíéóôþí ãéá íá ôïõò ÷ñçóéìïðïéÞóïõí ïé ÷ñéóôéáíïß. Ìåôáîý Üëëùí, ï íáüò ôçò ÏõñÜíéáò ÐáñèÝíïõ óôçí ÊáñèáãÝíç, ôïõ ïðïßïõ ïé éåñïß ðåñßâïëïé áðëþíïíôáí óå Ýêôáóç äýï ìéëßùí, ìåôáôñÜðçêå óå ÷ñéóôéáíéêÞ åêêëçóßá. Ìéá ðáñüìïéá "êáèáãßáóç" äéÝóùóå ôïí ìåãáëïðñåðÞ èüëï óôï ÐÜíèåïí ôçò Ñþìçò. ¼ðùò ëÝåé ï Ãßââùí:
«Ó÷åäüí óå êÜèå åðáñ÷ßá ôïõ ñùìáúêïý êüóìïõ, óôñáôüò öáíáôéêþí õðïóôçñéêôþí åéóÝâáëå óôá ÷ùñéÜ ôùí åéñçíéêþí êáôïßêùí. Ôá åñåßðéá ôùí ùñáéüôåñùí ïéêïäïìçìÜôùí ôçò áñ÷áéüôçôáò áêüìç öÝñïõí ôç ìáñôõñßá ôçò ìáíßáò ôùí âáñâÜñùí åêåßíùí, ðïõ ìüíï áõôïß åß÷áí ôçí ôÜóç êáé ôï ÷ñüíï ãéá ôÝôïéåò ïëÝèñéåò êáôáóôñïöÝò.»
Ç åðüìåíç êßíçóç ôïõ Èåïäüóéïõ Þôáí íá óôñáöåß åíÜíôéá óôéò Ó÷ïëÝò ôùí Ìõóôçñßùí, êáé óýíôïìá ïëïêëÞñùóå ôçí êáôáóôñïöÞ ôïõò. ÁëëÜ õðÞñ÷å ìéá ìåãÜëç Ó÷ïëÞ ðïõ Þôáí áêüìá áñêåôÜ éó÷õñÞ þóôå íá áíôéóôáèåß óôï Üóðëá÷íï ÷Ýñé ôïõ. ¹ôáí ç Ó÷ïëÞ óôï ìéêñü, ôüôå, ÷ùñéü ôçò Åëåõóßíáò êïíôÜ óôçí ÁèÞíá. ÁëëÜ áêüìç êáé áõôÞ Þôáí êáôáäéêáóìÝíç íá êáôáóôñáöåß êáèþò, ôï Ýôïò 396 ì×, ÷ñéóôéáíïß ìïíá÷ïß, ôá «ìáýñá ñÜóá» Þ ïé «Üíèñùðïé ìå ôá ìáýñá», üðùò áðïêëÞèçêáí, ïäÞãçóáí ôïí ÁëÜñé÷ï êáé ôïõò âáñâÜñïõò ôïõ áðü ôï ðÝñáóìá ôùí Èåñìïðõëþí êáé ï ìåãÜëïò íáüò ôçò Åëåõóßíáò, Ýíá áðü ôá äéáóçìüôåñá êôÞñéá óôïí êüóìï, ç åîùôåñéêÞ áõëÞ ôïõ ïðïßïõ ÷ùñïýóå 300.000 ðñïóêõíçôÝò, Ýãéíå Ýíáò óùñüò åñåéðßùí. ¸ôóé áöáíßóôçêáí ôá ÌõóôÞñéá ôçò ÅëëÜäáò.
Ï Èåïäüóéïò óôñÜöçêå Ýðåéôá óôçí ÁëåîÜíäñåéá, ðïõ ãéá áéþíåò Þôáí ôï ðïëéôéóôéêü êÝíôñï ôïõ êüóìïõ. Ôï ìåãÜëï Ìïõóåßï (ï íáüò ôùí Ìïõóþí) åß÷å ôåèåß Þäç õðü ôïí Ýëåã÷ï ôùí êáèïëéêþí éåñÝùí êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò âáóéëåßáò ôïõ Êùíóôáíôßíïõ, áëëÜ ôï ìåãáëýôåñï ôìÞìá ôïõ êôéñéáêïý óõãêñïôÞìáôïò, ãíùóôü ùò Óåñáðåßïí, Þôáí áêüìá óôá ÷Ýñéá ôùí «ðáãáíéóôþí». Åêåßíç ôçí ðåñßïäï ï èáõìÜóéïò Íáüò ôïõ ÓÝñáðç ÷ñçóéìïðïéïýôáí óáí ðáíåðéóôÞìéï üðïõ äéäÜóêïíôáí ïé ðáëáéÝò èñçóêåßåò êáé ïé åðéóôÞìåò. Ç âéâëéïèÞêç ôïõ óôÝãáæå áêüìá ìéá áðÝñáíôç óõëëïãÞ âéâëßùí ðïõ åß÷áí óõëëå÷èåß áðü ôéò ôÝóóåñéò ãùíéÝò ôçò ãçò, êáé ðïõ áíôéðñïóþðåõáí ôç ðíåõìáôéêÞ åñãáóßá ðïëëþí áéþíùí. Ïé äõï íáïß ôçò «ðáãáíéóôéêÞò» ãíþóçò Þôáí Ýíá óïâáñü åìðüäéï óôçí ðïñåßá ôçò Åêêëçóßáò, êáé ï Èåïäüóéïò áðïöÜóéóå íá êáôáóôñáöïýí åðß ôçò âáóéëåßáò ôïõ.
Ôçí ßäéá åðï÷Þ ï ìåãÜëïò öéëüóïöïò Ïëýìðéïò, ôïí ïðïßï ï Óïõßäáò ðåñéãñÜöåé ùò "Üíäñá èáõìÜóéùí åðéôåýîåùí ìå åõãåíÞ ÷áñáêôÞñá êáé áðßóôåõôç åõãëùôôßá," äßäáóêå óôï Íáü ôïõ ÓÝñáðç. ÐëÞèïò ìáèçôþí óõãêåíôñþíïíôáí ãýñù ôïõ ðñüèõìïé íá êáèïäçãçèïýí óôç öéëïóïößá ôùí áñ÷áßùí. ÅðéêåöáëÞò ôçò ×ñéóôéáíéêÞò Åêêëçóßáò óôçí ðüëç Þôáí ï Èåüöéëïò, áñ÷éåðßóêïðïò ôçò ÁëåîÜíäñåéáò. Ï Ãßââùí ôïí áðåéêïíßæåé óáí "äéáñêÞ å÷èñü ôçò åéñÞíçò êáé ôçò áñåôÞò, Ýíá ôïëìçñü, êáêü Üôïìï ôïõ ïðïßïõ ôá ÷Ýñéá ìïëýíèçêáí äéáäï÷éêÜ ìå ÷ñõóü êáé áßìá." Ï ÷áñáêôÞñáò ôïõ Þôáí ôüóï éäéïôåëÞò ðïõ ëÝãåôáé üôé äùñïäüêçóå ôïõò óêëÜâïõò ôïõ Óåñáðåßïõ ãéá íá êëÝøïõí ìåñéêÜ áðü ôá âéâëßá, ôá ïðïßá ðïýëçóå óå îÝíïõò óå õðåñâïëéêÞ ôéìÞ. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò êáôåäÜöéóçò åíüò áñ÷áßïõ íáïý ôïõ ¼óéñç, ðïõ ïé ×ñéóôéáíïß åß÷áí äçìåýóåé ãéá íá ïéêïäïìÞóïõí ìéá ÷ñéóôéáíéêÞ åêêëçóßá, âñÝèçêáí ïñéóìÝíá «ðáãáíéóôéêÜ» óýìâïëá ðïõ ï Èåüöéëïò åîÝèåóå óôçí áãïñÜ óáí áíôéêåßìåíá ÷ëåõáóìïý.
Ïé «ðáãáíéóôÝò», öõóéêÜ, áíôéôÝèçêáí óå áõôÞí ôç äçìüóéá âåâÞëùóç ôùí éåñþí óõìâüëùí ôïõò êáé áêïëïýèçóáí ôáñá÷Ýò. Ìå ôç âïÞèåéá ôïõ áõôïêñáôïñéêïý êõâåñíÞôç êáé Ýíá ìåãÜëï ðëÞèïò óôñáôéùôþí, ï Èåüöéëïò åðéôÝèçêå óôïõò «ðáãáíéóôÝò» ðïõ, õðü ôçí áñ÷çãßá ôïõ Ïëýìðéïõ, åß÷áí êáôáöýãåé óôï íáü ôïõ ÓÝñáðç. ¼ôáí ï áõôïêñÜôïñáò ôï Ýìáèå, áìÝóùò äéÝôáîå ôçí ïëïêëçñùôéêÞ êáôáóôñïöÞ ôïõ êáé ïé ÷ñéóôéáíïß Ýóðåõóáí íá ôçí ðñáãìáôïðïéÞóïõí. ËåçëÜôçóáí ôï íáü, Ýóðáóáí ôï Üãáëìá ôïõ ÓÝñáðç óå êïììÜôéá óÝñíïíôÜò ôï åîåõôåëéóôéêÜ óôïõò äñüìïõò ôçò ðüëçò, êáé ôåëéêÜ ôï Ýêáøáí. Áõôü Ýãéíå ôï 398ì×. Ôï êôÞñéï ìåôáôñÜðçêå óå Ýíáí óùñü åñåßðéá, êáé áñãüôåñá ìéá ÷ñéóôéáíéêÞ åêêëçóßá ïéêïäïìÞèçêå åðÜíù ôïõ ðñïò ôéìÞ ôùí ÷ñéóôéáíéêþí "ìáñôýñùí" ðïõ åß÷áí óêïôùèåß óôçí áíáôáñá÷Þ.
Áêïëïýèçóå ç êáôáóôñïöÞ ôçò äéÜóçìçò âéâëéïèÞêçò ôïõ ÓåñÜðåéïõ, êáé óýìöùíá ìå ôçí ðáñÜäïóç üëá ôá âéâëßá ôçò ÷Üèçêáí. ÁëëÜ êáé ðÜëé, üðùò óõíÝâç üôáí êÜçêå ç âéâëéïèÞêç Bruckion êáôÜ ôç âáóéëåßá ôçò ÊëåïðÜôñáò, åß÷áí Þäç ëçöèåß ïé áíáãêáßåò ðñïöõëÜîåéò þóôå íá äéáóùèïýí ôá áíåêôßìçôá ÷åéñüãñáöá. Áðü ôç óôéãìÞ ðïõ ïé ÷ñéóôéáíïß Üñ÷éóáí íá áðïêôïýí äýíáìç óôçí ÁëåîÜíäñåéá, ôá âéâëßá áðïóýñèçêáí óôáäéáêÜ áðü ôï ÓåñÜðåéï êáé Ýôóé äéáóþèçêáí áðü ôï âáíäáëéóìü. ÕðÜñ÷ïõí áêüìá óÞìåñá ðïëëïß Êüðôåò óôçí Áßãõðôï êáé ôç ÌéêñÜ Áóßá ðïõ äçëþíïõí üôé ïýôå Ýíáò ôüìïò äåí ÷Üèçêå. ÊïíôÜ óôçí Éóèìùíßá, "ôç ðåôñùìÝíç ðüëç," õðÜñ÷ïõí áðÝñáíôåò õðüãåéåò óôïÝò ìÝóá óôéò ïðïßåò áðïèçêåýôçêáí áìÝôñçôá ÷åéñüãñáöá. ºóùò êÜðïéïò áñ÷áéïëüãïò ôïõ ìÝëëïíôïò íá ìðïñÝóåé íá áíáêáëýøåé üôé ï Èåïäüóéïò, ôåëéêÜ, áðÝôõ÷å íá ïëïêëçñþóåé ôï óêïðü ôïõ.
Ìå ôçí êáôáóôñïöÞ ôùí Ó÷ïëþí ôïõ Ìõóôçñßïõ êáé ôïõ ÓåñÜðåéïõ, áðïìáêñýíèçêáí äýï áðü ôá óïâáñüôåñá åìðüäéá óôçí ðïñåßá ôçò ×ñéóôéáíéêÞò Åêêëçóßáò. ÁëëÜ áêüìá ðáñÝìåéíå ôï ôñßôï, êáé ðïëý óçìáíôéêüôåñï åìðüäéï: Ç ÍåïðëáôùíéêÞ Ó÷ïëÞ. Ç "ôéìÞ" ôçò êáôáóôñïöÞò ôçò áíÞêåé óôïí Êýñéëëï, ôïí áíéøéü ôïõ Èåüöéëïõ, ðïõ ôï 412 ì× ôïí äéáäÝ÷èçêå óôç èÝóç ôïõ åðéóêüðïõ ôçò ÁëåîÜíäñåéáò. Óôç ÷ñéóôéáíéêÞ éóôïñßá áíáöÝñåôáé ãéá áíáêÞñõîç ôçò ÐáñèÝíïõ Ìáñßáò áðü ìçôÝñá ôïõ Éçóïý óå ìçôÝñá ôïõ Èåïý! ÅéóÞãáãå åðßóçò ôçí åéêüíá ôçò ºóéäáò óôç ×ñéóôéáíéêÞ Åêêëçóßá ìå ôï üíïìá Ìáñßá. ÁõôÝò ïé "ìáýñåò ÐáñèÝíïé" õðÜñ÷ïõí áêüìá óÞìåñá óôçí ìçôñüðïëç ôïõ Moulins, óôï ðáñåêêëÞóé ôçò ÐáñèÝíïõ óôï Loretto, óôçí åêêëçóßá ôïõ ¢ãéïõ ÓôÝöáíïõ óôç ÃÝíïâá, êáé óôçí åêêëçóßá ôïõ ¢ãéïõ Öñáãêßóêïõ óôçí Ðßæá.
Ï Êýñéëëïò ãéüñôáóå ôçí Üíïäü óôçí åêêëçóéáóôéêÞ åîïõóßá ìå ìéá óåéñÜ åðéèÝóåùí, ðñþôá êáôÜ ôùí Nïâéôéáíþí êáé Ýðåéôá êáôÜ ôùí Åâñáßùí. Áí êáé ïé Åâñáßïé Þôáí åõðñüóäåêôïé óôçí ÁëåîÜíäñåéá áðü ôçí ßäñõóç ôçò ðüëçò, ï Êýñéëëïò ïäÞãçóå ôï öáíáôéóìÝíï ðëÞèïò óå åðßèåóç êáôÜ ôùí óõíáãùãþí ôïõò. ¢ïðëïé êáé áðñïåôïßìáóôïé, ïé Åâñáßïé Þôáí áíßêáíïé íá áíôéäñÜóïõí. Ôá êôßñéá üðïõ Ýêáíáí ôéò ðñïóåõ÷Ýò ôïõò éóïðåäþèçêáí, üëá ôá áãáèÜ ôïõò ëåçëáôÞèçêáí, êáé ïé ßäéïé åîïñßóôçêáí áðü ôçí ðüëç. Ï Êýñéëëïò êáôáãñÜöçêå óôç ÷ñéóôéáíéêÞ éóôïñßá óáí Ýíáò áðü ôïõò "Áãßïõò" ôçò Åêêëçóßáò, ðáñÜ ôï ðïëý ãíùóôü ãåãïíüò üôé êáôáäéêÜóôçêå ãéá êëïðÞ ÷ñõóþí êáé áóçìÝíéùí áíôéêåéìÝíùí áðü ôéò åêêëçóßåò êáé ãéá óðáôÜëç ôùí ÷ñçìÜôùí áðü ôçí ðþëçóÞ ôïõò. ÁëëÜ ôï üíïìá ôïõ Êýñéëëïõ ôçò ÁëåîÜíäñåéáò äåí Ýìåéíå áìáõñùìÝíï óôá èñçóêåõôéêÜ ÷ñïíéêÜ ìüíï åîáéôßáò áõôÞò ôçò êëåøéÜò. Ôï ðñáãìáôéêü ÝãêëçìÜ ôïõ Þôáí óïâáñüôåñï -- ç óêüðéìç äïëïöïíßá, åíüò áðü ôïõò åõãåíÝóôåñïõò ÷áñáêôÞñåò óôçí éóôïñßá: ôçò ÕÐÁÔÉÁÓ.
Ç Õðáôßá Þôáí êüñç ôïõ ÈÝùíá, äéÜóçìïõ öéëüóïöïõ êáé ìáèçìáôéêïý, ó÷ïëéáóôÞ ôïõ Åõêëåßäç – Ýñãï óôï ïðïßï ëÝãåôáé üôé ôïí âïÞèçóå ç êüñç ôïõ. Ìïíá÷ïêüñç, áðü ðïëý ìéêñÞ çëéêßá åðÝäåéîå âáèý åíäéáöÝñïí ãéá ôç öéëïóïößá êáé ôá ìáèçìáôéêÜ. Ï ðáôÝñáò ôçò ôçí äßäáîå ìå ðñïóï÷Þ êáé åðéìÝëåéá, êáé Ýôóé óýíôïìá óõìðåñéëÞöèçêå óôïõò ëáìðñüôåñïõò ìáèçôÝò ôïõ. Óôá Ýñãá ôçò, óýìöùíá ìå ôï Óïõßäá, ðåñéëáìâÜíïíôáí ó÷üëéá óôá ÁñéèìçôéêÜ ôïõ Äéüöáíôïõ ôçò ÁëåîÜíäñåéáò, óôá ÊùíéêÜ ôïõ Áðïëëþíéïõ ôçò ÐåñãÜìïõ, êáé óôïí Áñéèìçôéêü Êáíüíá ôïõ Ðôïëåìáßïõ, áëëÜ üëá ÷Üèçêáí.
¼óï êáéñü ç Õðáôßá æïýóå óôçí ÁèÞíá, Þñèå óå åðáöÞ ìå ôç ÍåïðëáôùíéêÞ Ó÷ïëÞ ðïõ åß÷å éäñýóåé ï Ðëùôßíïò, ï Ðïñöýñéïò êáé ï ÉÜìâëé÷ïò, êáé ôáõôßóôçêå ìå ôï Íåïðëáôùíéêü Êßíçìá. Áñãüôåñá, üôáí ìåôïßêçóå óôçí ÁëåîÜíäñåéá, Üñ÷éóå íá äßíåé äéáëÝîåéò êáé íá äéäÜóêåé óôï ðåñßöçìï Ìïõóåßï. Ç åõãëùôôßá, ç âáèéÜ ãíþóç, ç íåüôçôá êáé ç åîáéñåôéêÞ ïìïñöéÜ ôçò, óýíôïìá ðñïóÝëêõóáí ìåãÜëï ðëÞèïò óðïõäáóôþí êáé èáõìáóôþí. ¸ãéíå áðïäåêôÞ óôïõò êýêëïõò ôùí ìåãÜëùí ïéêïãåíåéþí ôçò ÁëåîÜíäñåéáò, êáé áíÜìåóá óôïõò ößëïõò ôçò óõãêáôáëÝãïíôáí äýï áðü ôá éó÷õñüôåñá ïíüìáôá ôçò åðï÷Þò ôçò: ï ÏñÝóôçò, äÞìáñ÷ïò ôçò ÁëåîÜíäñåéáò, êáé ï ÓõíÝóéïò, åðßóêïðïò ôçò ÊõñÞíçò.
Ç ÍåïðëáôùíéêÞ Ó÷ïëÞ Ýöèáóå óôï áðüãåéü ôçò êáôÜ ôéò çìÝñåò ðïõ ðñïçãÞèçêáí ôçò êáôáóôñïöÞò ôçò. Ç Õðáôßá âïÞèçóå ôçí Áßãõðôï íá êáôáíïÞóåé âáèýôåñá ôá Áñ÷áßá ÌõóôÞñéÜ ôçò áðü üóï ÷éëéÜäåò ÷ñüíéá ðñéí. Ìå ôéò ãíþóåéò ôçò óôç Èåïõñãßá áðïêáôÝóôçóå ôçí ðñáêôéêÞ áîßá ôùí Ìõóôçñßùí êáé ïëïêëÞñùóå ôçí åñãáóßá ðïõ åß÷å áñ÷ßóåé ï ÉÜìâëé÷ïò ðñéí áðü åêáôü ÷ñüíéá. Áêïëïõèþíôáò ôá âÞìáôá ôïõ Ðëùôßíïõ êáé ôïõ Ðïñöýñéïõ, êáôÝäåéîå ôç äõíáôüôçôá ôçò Ýíùóçò ôïõ áôïìéêïý Åáõôïý ìå ôïí ÅÁÕÔÏ ôïõ ðáíôüò. Óõíå÷ßæïíôáò ôçí åñãáóßá ôïõ Áììþíéïõ ÓáêêÜ, ðáñïõóßáóå ôçí ïìïéüôçôá üëùí ôùí èñçóêåéþí êáé ôçí êïéíÞ ðñïÝëåõóÞ ôïõò áðü ôçí ßäéá ðçãÞ. Ôá áâÝâáéá èåìÝëéá ôïõ ÷ñéóôéáíéêïý äüãìáôïò åêôÝèçêáí áêüìç ðåñéóóüôåñï üôáí ç ÍåïðëáôùíéêÞ Ó÷ïëÞ Üñ÷éóå íá õéïèåôåß ôçí åðáãùãéêÞ ìÝèïäï ðïõ õðïóôÞñéîå ï ÁñéóôïôÝëçò. Áðü üëá ôá ðñÜãìáôá óôç ãç, ç ëïãéêÞ êáé ç åêëïãéêåõìÝíç åîÞãçóç ôùí ðñáãìÜôùí Þôáí ôá ðéï ìéóçôÜ óôç íÝá èñçóêåßá. ¼ôáí ç Õðáôßá åñåýíçóå ôéò ìåôáöõóéêÝò áëëçãïñßåò áðü ôéò ïðïßåò ï ×ñéóôéáíéóìüò åß÷å äáíåéóôåß ôá äüãìáôÜ ôïõ, êáé ôéò áíÝëõóå áíïé÷ôÜ äçìïóßùò, ÷ñçóéìïðïßçóå Ýíá üðëï ðïõ ïé ×ñéóôéáíïß ìðïñïýóáí íá áíôéìåôùðßóïõí ìüíï ìå ôç âßá. Áí åðÝôñåðáí óôç Ó÷ïëÞ ôçò íá óõíå÷ßóåé, ïëüêëçñç ç áðÜôç ðïõ åß÷å äéáðñÜîåé ç Åêêëçóßá èá áðïãõìíùíüôáí. Ôï öùò ôïõ Íåïðëáôùíéóìïý Ýëáìðå õðåñâïëéêÜ Ýíôïíá åðÜíù óôá êáôáóêåõÜóìáôÜ ôçò.
¸ôóé, Ýíá áðüãåõìá ôïõ Ýôïõò 414ì×, Ýíá ðëÞèïò öáíáôéêþí ìïíá÷þí ôïõ Êýñéëëïõ, ðïõ ïäçãïýóå ï ÐÝôñïò ï Áíáãíþóôçò, óõãêåíôñþèçêå ìðñïóôÜ óôï Ìïõóåßï üðïõ ç Õðáôßá ìüëéò åß÷å ïëïêëçñþóåé ôç äéäáóêáëßá ôçò. ¼ôáí Ýöèáóå ç ÜìáîÜ ôçò óôçí ðüñôá, ç Õðáôßá åìöáíßóôçêå. ¸íá óêïýñï êýìá ìïíá÷þí, äïëïöüíùí óôéò êáñäéÝò ôïõò, üñìçóáí îåðñïâÜëëïíôáò áðü ôçí êñõøþíá ôïõò. Óáí èÜëáóóá îå÷ýèçêáí ãýñù áðü ôçí ÜìáîÜ ôçò êáé ôçí áíÜãêáóáí íá êáôåâåß. Ôçí ãýìíùóáí êáé ôçí Ýóõñáí óå êïíôéíÞ åêêëçóßá ôïõ Èåïý, ôñáâþíôáò ôï óþìá ôçò ìÝóá áðü ôéò êñýåò, áìõäñÝò óêéÝò ðïõ äçìéïõñãïýóå ç ôñåìïõëéáóôÞ öëüãá ôùí áíáììÝíùí êåñéþí êáé ôá áñùìáôéêÜ ëéâÜíéá, ùò ôá óêáëïðÜôéá ôïõ ßäéïõ ôïõ âùìïý. Áðåëåõèåñþíïíôáò ôï êïñìß ôçò áðü ôá ÷Ýñéá ôùí âáóáíéóôþí ôçò ðñïò óôéãìÞ, óçêþèçêå üñèéá, ëåõêÞ óáí ôï ÷éüíé ïðôáóßá åíáíôßïí ôçò óêïôåéíÞò ïñäÞò ôùí ìïíá÷þí ðïõ ôçí ðåñéôñéãýñéæáí. Ôá ÷åßëç ôçò Üíïéîáí ãéá íá ìéëÞóåé, áëëÜ ïýôå ìéá ëÝîç äåí áêïýóôçêå, êáèþò ôçí ßäéá óôéãìÞ ï ÐÝôñïò ôçí Ýñéîå êÜôù êáé ç óêïôåéíÞ ìÜæá Ýêëåéóå ðÜíù áðü ôçí ôñåìÜìåíç óÜñêá ôçò. ¾óôåñá Ýóõñáí ôï íåêñü óþìá ôçò óôïõò äñüìïõò, áöáßñåóáí ôç óÜñêá áðü ôá êüêáëá ìå êïöôåñÜ êï÷ýëéá, êáé Ýñéîáí óôç öùôéÜ üôé åß÷å áðïìåßíåé.
¸ôóé èáíáôþèçêå ç Õðáôßá êáé ìå ôï èÜíáôü ôçò Ýêëåéóå ç ìåãÜëç ÍåïðëáôùíéêÞ Ó÷ïëÞ. Ìåñéêïß öéëüóïöïé ìåôáêüìéóáí óôçí ÁèÞíá, áëëÜ ïé Ó÷ïëÝò ôïõò Ýêëåéóáí êáôüðéí äéáôáãÞò ôïõ áõôïêñÜôïñá Éïõóôéíéáíïý. Ìå ôçí áíá÷þñçóç ôùí ôåëåõôáßùí åðôÜ öéëïóüöùí ôïõ ìåãÜëïõ Íåïðëáôùíéêïý ÊéíÞìáôïò – Åñìßá, ÐéóéÜíïõ, ÄéïãÝíç, EõëÜëéïõ, ÄáìÜóêéïõ, Óéìðëßêéïõ êáé Éóßäùñïõ, ðïõ êáôÝöõãáí óôçí ¢ðù ÁíáôïëÞ ãéá íá ãëõôþóïõí áðü ôï äéùãìü ôïõ Éïõóôéíéáíïý, ç âáóéëåßá ôçò áñ÷áßáò óïößáò Ýëçîå. Ç Õðáôßá ðÝèáíå ôï 414ì× êáé áêñéâþò 15 áéþíåò áñãüôåñá, ôï 1914, Üñ÷éóå ï Á´ Ðáãêüóìéïò Ðüëåìïò áíÜìåóá óôá ÷ñéóôéáíéêÜ Ýèíç. ÕðÜñ÷åé óýíäåóç ìåôáîý áõôþí ôùí äýï ãåãïíüôùí; Ï èÜíáôïò ôçò Õðáôßáò óçìáôïäüôçóå ôçí áñ÷Þ ôïõ ÓêïôåéíÞò Åðï÷Þò, ôïõ Ìåóáßùíá, êáé ï êüóìïò êáëýöèçêå áðü ôá óýííåöá ôçò Üãíïéáò êáé ôçò äåéóéäáéìïíßáò ãéá ÷ßëéá Ýôç. Âñéóêüìáóôå óÞìåñá óå Ýíá áíÜëïãï óçìåßï ôïõ êýêëïõ. Áðïêôþíôáò ôç Ãíþóç åêåßíïõ ðïõ ðñÝðåé íá ãßíåé, ïé èåüóïöïé èá ìðïñÝóïõí íá áðïöýãïõí ìéá åðáíÜëçøç ôçò öñßêçò ôïõ ðáñåëèüíôïò.
: ÈÅÑÉÍÏ ÈÅÏÓÏÖÉÊÏ ÓÕÍÅÄÑÉÏ - «Êáâåßñéá ÌõóôÞñéá» 26/6/2009 ( 50309 )