Ç êïóìïèåùñßá ôïõ Í. ÊáæáíôæÜêç - Ã.×. ÊÏÕÌÁÊÇ

[ÏñöÝáò]

    ÌÅÑÏÓ ÐÑÙÔÏ

    Ôï Ýñãï ôïõ Íßêïõ ÊáæáíôæÜêç áí Ý÷åé óçìåéþóåé ôüóï åõñåßá äéÜäïóç, áí Ý÷åé âñåé ôüóï âáèéÜ áðÞ÷çóç óôéò øõ÷Ýò áíèñþðùí äéáöüñùí åèíéêïôÞôùí êáé áíüìïéùí ðïëéôéêþí êáé èñçóêåõôéêþí ðåðïéèÞóåùí, áí åðéâëÞèçêå êáé êáôáîéþèçêå óôá ÷ñüíéá ìáò, áí áðÝêôçóå ðáãêüóìéá öÞìç êáé êÝñäéóå ìåãÜëåò ðéèáíüôçôåò íá ðáñáìåßíåé êëáóéêü óôç ñïÞ ôùí áéþíùí, Ýíá Ýñãï äçëáäÞ ðÜíôá åðßêáéñï, áõôü ßóùò ïöåßëåôáé ðåñéóóüôåñï óôï óôÝñåï öéëïóïöéêü ôïõ õðüâáèñï êáé ëéãüôåñï óôçí áðëÞ êáé ðåñßôå÷íç ëïãïôå÷íéêÞ ôïõ ìïñöÞ êáé ðëïêÞ ðïõ êñáôÜ ðÜíôá óôáèåñÜ æùçñü ôï åíäéáöÝñïí ôïõ áíáãíþóôç.

    Ï ÊáæáíôæÜêçò åßíáé ßóùò ìïíáäéêü öáéíüìåíï åñãáôéêüôçôáò óôá åëëçíéêÜ ãñÜììáôá êáé áðü ôá ðáñáãùãéêüôåñá ðíåýìáôá óå ðáãêüóìéï åðßðåäï. Ç ÏäýóóåéÜ ôïõ åßíáé ôï ìåãáëýôåñï Ýðïò ôçò ëåõêÞò öõëÞò. Ó’ áõôÞí áíáðôýóóïíôáé éäÝåò ðïõ õðÜñ÷ïõí óõìðõêíùìÝíåò óôçí ÁóêçôéêÞ ôïõ êáé ðïõ åßíáé äéÜ÷õôåò ó’ üëá ôïõ ôá Ýñãá. Ç ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï áðïôåëåß êé áõôÞ ìéá óõíïðôéêÞ Ýêèåóç ôùí áíôéëÞøåùí ôïõ ãýñù áðü ôïí êüóìï êáé ôç æùÞ.ÌåëÝôçóå êáé áíôéìåôþðéóå êñéôéêÜ ôá ðáãêüóìéá éäåïëïãéêÜ ñåýìáôá, óôá ïðïßá âñÞêå ôéò áöåôçñßåò êáé êáôåõèõíôÞñéåò ãñáììÝò ôïõ óôï÷áóìïý ôïõ. Óôï Ýñãï ôïõ üìùò äéáêñßíåôáé Ýíôïíá ç ðñïóùðéêÞ ôïõ óöñáãßäá. ÁõôÜ ðïõ åìåëÝôçóå Þôáí êõñßùò Ýñãá öéëïóüöùí êáé ëïãïôå÷íþí, áðü ôïõò ïðïßïõò åðçñåÜóôçêå ç óêÝøç ôïõ. Êáèïñéóôéêü ðáñÜãïíôá âÝâáéá ãéá ôç äéáìüñöùóç ôçò ðíåõìáôéêÞò ôïõ öõóéïãíùìßáò Ýðáéîå ï äÜóêáëïò ôïõ Bergson, êáèçãçôÞò ôçò öéëïóïößáò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ Ðáñéóéïý.

    Ç öéëïóïößá ôïõ åßíáé ìéá öéëïóïößá ôçò æùÞò, ðïõ ï ÊáæáíôæÜêçò áíá÷þíåøå êé åóêüñðéóå óôá Ýñãá ôïõ. Óçìáíôéêü åðßóçò ñüëï óôç äéáìüñöùóç ôïõ Ýñãïõ ôïõ Ýðáéîáí ï ÐëÜôùí, ï ÁñéóôïôÝëçò, ï Íßôóå, ï ÔæÝéìò, ï ËÝíéí, ï ×ñéóôüò, ï Âïýäáò, ï ¼ìçñïò, ï Ôïëóôüé, ï ÍôïóôïãéÝöóêé, ï ÄÜíôçò ê.á. Ï Ôïëóôüé êáé ï ÍôïóôïãéÝöóêé Þôáí ïé äõï «Ñïýóïé äñÜêïé ðïõ ôïí åß÷áí áñðÜîåé óôá ìõèéêÜ ÷ñüíéá ôçò íéüôçò ôïõ». Ôï 1915 óçìåéþíåé óôï çìåñïëüãéï ôïõ üôé Ýðñåðå íá áñ÷ßóåé áðü åêåß ðïõ êáôÜëçîå ï Ôïëóôüé.Ç ïñìçôéêÞ óêÝøç ôïõ, ç ÷åéìáññþäçò ãëþóóá, ç áðáñÜìéëëç åêöñáóôéêÞ éêáíüôçôá, ç äçìéïõñãéêÞ öáíôáóßá, ç âáèéÜ áßóèçóç ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò êáé ðñïðÜíôùí ç ëïãéêÞ ôåêìçñßùóç ôùí áðüøåþí ôïõ ôïí áíÝäåéîáí äéêáéïëïãçìÝíá ó’ Ýíá áðü ôá ëáìðñüôåñá êáé êáèïëéêüôåñá ðíåýìáôá üëùí ôùí åðï÷þí.

    Êýñéï èÝìá ôïõ ÊáæáíôæÜêç åßíáé ç åîÝôáóç ôïõ ôñüðïõ ôïõ âßïõ, äçëáäÞ ôï ðùò âéùôÝïí ôïõ ÓùêñÜôç, áíáðôýóóåé äçëáäÞ ìéá âéïèåùñßá, ç ïðïßá üìùò åíôÜóóåôáé óôçí êïóìïèåùñßá ôïõ êáé áðïôåëåß ìÝñïò ôçò. Ç âéïèåùñßá åîáñôÜôáé áðü ôçí êïóìïèåùñßá ôïõ, äéüôé áðü ôçí áíôßëçøç ðïõ äéáìïñöþíåé êáíåßò ãéá ôïí êüóìï ãåíéêÜ êáé ôéò áîßåò ôïõ, åðçñåÜæåôáé ç èåþñçóç ôçò æùÞò, óôï âáèìü âÝâáéá ðïõ âéïèåùñßá êáé êïóìïèåùñßá äåí ôáõôßæïíôáé. Ôá ÷ñüíéá 1907 ùò ôï 1909, ðïõ ï ÊáæáíôæÜêçò âñßóêåôáé óôï Ðáñßóé Ý÷ïíôáò ùò äÜóêáëï ôïí Ìðåñîüí, Þôáí ôá áðïöáóéóôéêüôåñá ãéá ôç äéáìüñöùóç ôçò êïóìïèåùñßáò ôïõ ðïõ ðáñïõóéÜæåé óôçí ÁóêçôéêÞ, óôçí Ïäýóóåéá, óôçí ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï êáé ãåíéêÜ ó’ üëá ôïõ ôá Ýñãá.

    Ç ÁóêçôéêÞ ðåñéÝ÷åé ôç óýíïøç ôçò êïóìïèåùñßáò ôïõ ðïõ åíóÜñêùóå êáé áíÜðôõîå óôï íÝï ÏäõóóÝá. Ôá ÷ñüíéá åêåßíá ôùí óðïõäþí ôïõ óôï Ðáñßóé Ýãñáöå: «ÈÝëù íá ó÷çìáôßóù ìéá áôïìéêÞ, äéêÞ ìïõ áíôßëçøç ôçò æùÞò, ìéá èåùñßá ôïõ êüóìïõ êáé ôïõ ðñïïñéóìïý ôïõ áíèñþðïõ êáé óýìöùíá ì’ áõôÞ, óõóôçìáôéêÜ ì’ ïñéóìÝíï óêïðü êáé ðñüãñáììá, íá ãñÜöù –ü,ôé ãñÜöù».Áñãüôåñá óôçí ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï, ðïõ ï ßäéïò äåí ôçí èåùñåß áõôïâéïãñáößá ôïõ, äßíåé ìéá åðéãñáììáôéêÞ óýíïøç ôçò áíôßëçøÞò ôïõ ãéá ôïí êüóìï êáé ôç æùÞ: «Ç æùÞ ìïõ ç ðñïóùðéêÞ, ãéá ìÝíá ìïíÜ÷á Ý÷åé êÜðïéá, ðïëý ó÷åôéêÞ áîßá, ãéá êáíÝíáí Üëëïí ç ìüíç áîßá ðïõ ôçò áíáãíùñßæù, åßíáé åôïýôç: ï áãþíáò ôçò í’ áíÝâåé áðü óêáëïðÜôé óå óêáëïðÜôé êáé íá öôÜóåé üóï ðéï õøçëÜ ìðïñïýóáí íá ôçí ðÜíå ç äýíáìç ôçò êáé ôï ðåßóìá –óôçí êïñõöÞ, ðïõ áõèáßñåôá ïíïìÜôéóá ÊñçôéêÞ ÌáôéÜ»... «Èá âñåéò ëïéðüí áíáãíþóôç, óôéò óåëßäåò åôïýôåò ôçí êüêêéíç ãñáììÞ, êáìùìÝíç áðü óôÜëåò áßìá ìïõ, ðïõ óçìáäåýåé ôçí ðïñåßá ìïõ áíÜìåóá óôïõò áíèñþðïõò, óôá ðÜèç êáé óôéò éäÝåò.

    ÊÜèå Üíèñùðïò Üîéïò íá ëÝãåôáé ãéïò ôïõ áíèñþðïõ óçêþíåé ôï óôáõñü êáé áíåâáßíåé ôï ÃïëãïèÜ ôïõ. ÔÝóóåñá óôÜèçêáí ô’ áðïöáóéóôéêÜ óêáëïðÜôéá óôï áíçöüñéóìÜ ìïõ, êáé ôï êáèÝíá öÝñíåé Ýíá éåñü üíïìá: ×ñéóôüò, Âïýäáò, ËÝíéí, ÏäõóóÝáò. ÁõôÞ ôçí áéìáôçñÞ ðïñåßá ìïõ...ìÜ÷ïìáé óôï ïäïéðïñéêü ìïõ åôïýôï íá óçìáäÝøù... ÁëÜêåñç ç øõ÷Þ ìïõ ìéá êñáõãÞ êé üëï ìïõ ôï Ýñãï, ôï ó÷üëéï óôçí ÊñáõãÞ áõôÞ».Ôï íüçìá ôçò åëåõèåñßáòÔï ðñüâëçìá ôçò åëåõèåñßáò ôïõ áíèñþðïõ, ôçò áèáíáóßáò ôçò øõ÷Þò êáé ôçò ýðáñîçò ôïõ Èåïý áðåôÝëåóáí áíáìößâïëá ôá âáóéêüôåñá ìåôáöõóéêÜ åíôñõöÞìáôá ôçò óêÝøçò ôïõ ÊáæáíôæÜêç. ÁõôÜ áðïôåëïýí ôá ôñßá ìåãÜëá èÝìáôá ôçò ìåôáöõóéêÞò êáôÜ ôïí Kant. Ï ðüèïò ôçò åëåõèåñßáò, åßíáé ôï êõñßáñ÷ï ðÜèïò ôïõ Þñùá ôçò Ïäýóóåéáò, ðïõ åßíáé ìéá áíáæÞôçóç êáé ìéá «åîåñåýíçóç ôïõ íïÞìáôïò ôçò åëåõèåñßáò». Ï ßäéïò ï ÊáæáíôæÜêçò ó’ Ýíá óçìåßï ôçò ÁíáöïñÜò ôïõ, ðïõ êáôÜ ôïí ÐñåâåëÜêç ðåñéÝ÷åé ôç óýíïøç ôçò êïóìïèåùñßáò ôïõ, èÝôåé óå ðñþôç ãñáììÞ ôïí áãþíá ãéá ôç ëåõôåñéÜ. ËÝãåé: «¸íáò áãùíéæüìåíïò áíçöïñßæåé áðü ôçí ýëç óôá öõôÜ, áðü ôá öõôÜ óôá æþá, áðü ôá æþá óôïõò áíèñþðïõò êáé ìÜ÷åôáé ãéá ëåõôåñéÜ.

    Óå êÜèå êñßóéìç åðï÷Þ ï Áãùíéæüìåíïò ðáßñíåé íÝá üøç_ óÞìåñá ç üøç ôïõ åßíáé åôïýôç: åßíáé ï áñ÷çãüò ôçò ðñïëåôÜñéêçò ôÜîçò ðïõ áíåâáßíåé. ÖùíÜæåé, äßíåé óõíèÞìáôá. Äéêáéïóýíç, åõôõ÷ßá, ëåõôåñéÜ».Åëåõèåñßá êáé Üíèñùðïò ôáõôßæïíôáé óôïí ÊáæáíôæÜêç üðùò êáé óôï ÃÜëëï õðáñîéóôÞ öéëüóïöï Óáñôñ, êáôÜ ôïí ïðïßï ç áíèñþðéíç åëåõèåñßá ðñïçãåßôáé áðü ôçí ïõóßá ôïõ áíèñþðïõ, ôçí ïðïßá êáé êáèéóôÜ äõíáôÞ. Ç åëåõèåñßá åßíáé áäýíáôï íá äéáêñéèåß áðü ôï åßíáé ôçò áíèñþðéíçò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ï Üíèñùðïò äåí õðÜñ÷åé ðñþôá êáé ìåôÜ ãßíåôáé åëåýèåñïò, áëëÜ ôüóï óôï Óáñôñ üóï êáé óôïí ÊáæáíôæÜêç äåí õðÜñ÷åé äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï åßíáé ôïõ áíèñþðïõ êáé óôï íá åßíáé åëåýèåñïò. Ç åëåõèåñßá óôïí ÊáæáíôæÜêç ðáßñíåé äéáöïñÝò ìïñöÝò: åëåõèåñßá åßíáé ç áðïõóßá öüâïõ êáé åëðßäáò, åßíáé ç áõôÜñêåéá, åßíáé ç áíáãùãÞ ôçò áíÜãêçò óå âïýëçóç êáé ôÝëïò åëåõèåñßá åßíáé ç ëýôñùóç áðü ôç ëåõôåñéÜ üëåò áõôÝò ïé ìïñöÝò åëåõèåñßáò åêöñÜæïõí êáôÜ âÜèïò ôï ßäéï íüçìá. Áðáñáßôçôç äçëáäÞ ðñïûðüèåóç ôçò åëåõèåñßáò ãéá üëåò ôéò ìïñöÝò åßíáé ç áðïõóßá öüâïõ êáé åëðßäáò, êáé êõñßùò ôçò åëðßäáò, áöïý áõôÞ åßíáé ðñïûðüèåóç êáé áéôßá ôïõ öüâïõ.

    ÁõôÝò ïé ìïñöÝò áöïñïýí ôç ìåôáöõóéêÞ êáé ü÷é ôçí ðïëéôéêÞ Ýííïéá ôçò åëåõèåñßáò ðïõ ôïí áðáó÷üëçóå åîßóïõ æùçñÜ. ÅðåéäÞ ìÜëéóôá ç ðáôñßäá ôïõ ç ÊñÞôç Þôáí Ôïõñêïêñáôïýìåíç êáé ï ßäéïò Ýæçóå ôéò ðßêñåò êáé ôéò óôåíï÷þñéåò ôçò óêëáâéÜò, åôïðïèÝôçóå ôçí åëåõèåñßá óôçí ðñþôç ãñáììÞ ôùí áîéþí êáé ôçò Ýäùóå ôüóç âáñýôçôá, þóôå ôç èåþñçóå áíþôåñç áêüìç êáé áðü ôçí åõôõ÷ßá.Åëåõèåñßá ìå ôçí ðïëéôéêÞ Ýííïéá åííïåß ï ÊáæáíôæÜêçò ôçí åëåõèåñßá ðïõ Ý÷åé êÜèå ðïëßôçò íá æåé óå ìéá åõíïìïýìåíç ðïëéôåßá, äçëáäÞ íá êÜíåé ü,ôé èÝëåé êáé ìðïñåß ðÜíôá ìÝóá óôá íïìéêÜ êáé çèéêÜ ðëáßóéá, äçëáäÞ ó’ áõôÜ ðïõ õðáãïñåýåé ï ïñèüò ëüãïò. Ðéóôåýåé óôç äéáêõâÝñíçóç ôçò ÷þñáò ìå äçìïêñáôéêÝò äéáäéêáóßåò êáé ìå âÜóç ôç ëáúêÞ êõñéáñ÷ßá ðïõ åêöñÜæåôáé ìå ôç «ãåíéêÞ èÝëçóç» êáôÜ ôï ðñüôõðï ôïõ Ñïõóþ.

    Åëåýèåñïò åßíáé áõôüò ðïõ åßíáé áöÝíôçò ôïõ åáõôïý ôïõ êáôÜ ôçí Ýêöñáóç ôïõ ÁñéóôïôÝëç (Ì.ô.ö. 982 b 26).Ôï üôé üëåò ïé ìïñöÝò åëåõèåñßáò ìå ôç ìåôáöõóéêÞ Ýííïéá ôïõ üñïõ áíÜãïíôáé óå ìéá, äçëáäÞ óôçí áðïõóßá öüâïõ êáé åëðßäáò êáé üôé ç åëåõèåñßá Þôáí ôï êåíôñéêü öéëïóïöéêü ðñüâëçìá êáé ôï õøçëüôåñï áãþíéóìá ôçò øõ÷Þò ôïõ ðñïêýðôåé êáé áðü ôï üôé ïé öñÜóåéò: «Äåí åëðßæù ôßðïôá, äå öïâïýìáé ôßðïôá, åßìáé ëåýôåñïò», Ý÷ïõí óöñáãßóåé êáôÜ ôñüðï åðéãñáììáôéêü ôïí áðëü êáé áðÝñéôôï ôÜöï ôïõ. Ïé öñÜóåéò áõôÝò õðÜñ÷ïõí âÝâáéá óôçí ÁóêçôéêÞ ôïõ. Åßíáé ïé öñÜóåéò ðïõ ï ßäéïò åß÷å ðáñáããåßëåé íá ãñáöïýí ðÜíù óôïí ôÜöï ôïõ.Ôï íá êïéôÜæåé êáíåßò ôçí Üâõóóï ÷ùñßò åëðßäá êáé ÷ùñßò öüâï üñèéïò óôçí Üêñá ôïõ ãêñåìïý ôï áðïêáëåß ï ÊáæáíôæÜêçò ÊñçôéêÞ ìáôéÜ. Ç ðáñïìïßùóç áõôÞ åßíáé åìðíåõóìÝíç áðü ôç «óôïñéóìÝíç óôïõò ôïß÷ïõò ðñïáéþíéá ðÜëç ôïõ áíèñþðïõ êáé ôïõ ôáýñïõ ðïõ óÞìåñá ôïí ëÝìå èåü».

    Ç æùÞ öáßíåôáé óôïí ÊáæáíôæÜêç, üðùò óôïí ÐëÜôùíá êáé ôïí Ðëùôßíï, íá åßíáé ìéá äéáñêÞò áíÜâáóç.¼óïí áöïñÜ ôçí ðñþôç ìïñöÞ åëåõèåñßáò: «Äåí åëðßæù ôßðïôá, äåí öïâïýìáé ôßðïôá, åßìáé ëåýôåñïò», ôç âñßóêïõìå ó÷åäüí áõôïëåîåß óôïí Êýðñéï êõíéêü öéëüóïöï Äçìþíáêôá, ðïõ æïýóå óôçí ÁèÞíá ôï äåýôåñï áéþíá ì.×. ÃíùóôÞ åßíáé ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ ãéá ìéá åóùôåñéêÞ áíåîáñôçóßá. ÊáôÜ ôï Äçìþíáêôá åëåýèåñïò åßíáé áõôüò ðïõ äåí åëðßæåé ôßðïôå êáé äåí öïâÜôáé ôßðïôå.To ßäéï ðñÜãìá åðáíáëáìâÜíåôáé åðßóçò ó÷åäüí áõôïëåîåß ôïí áéþíá ôïõ íåïåëëçíéêïý äéáöùôéóìïý áðü ôïí áíþíõìï óõããñáöÝá ôçò ÅëëçíéêÞò Íïìáñ÷ßáò. Ï áíþíõìïò ëÝãåé: «Ï ìåí åëåýèåñïò ëïéðüí ïýôå åëðßæåé ïýôå öïâÜôáé åéò ü,ôé ìÝëåé íá ðñÜîç». Ï ßäéïò ïñéóìüò õðÜñ÷åé ðáñÜëëçëá êáé óôéò Éíäßåò ðïõ äéáôõðþíåôáé ì’ Ýíá ìýèï. Ï Âéñãßëéïò ëÝåé üôé ç ìüíç åëðßäá ðïõ áðïìÝíåé óôïí Üíèñùðï åßíáé íá ìçí Ý÷åé êáìéÜ.

    Ç Ýííïéá áõôÞ ôçò åëåõèåñßáò äåóðüæåé óôç ëáôéíéêÞ ëïãïôå÷íßá. ÕðÜñ÷åé óõãêåêñéìÝíá óôç Öáßäñá ôïõ ÓåíÝêá, óôç Óõíùìïóßá ôïõ Êáôéëßíá ôïõ Óáëëïýóôéïõ êáé óôá ×ñïíéêÜ ôïõ ÔÜêéôïõ. Ç äåýôåñç ìïñöÞ åëåõèåñßáò, äçëáäÞ ç áíáãùãÞ ôçò áíÜãêçò óå âïýëçóç áðáíôÜ óôïí ¸ãåëï, Ìáñî ê. Ü. Óôïõò äõï áõôïýò öéëïóüöïõò åëåõèåñßá åßíáé «ç êáôáíüçóç ôçò áíáãêáéüôçôáò». ÐáñÜëëçëç Üðïøç óõíáíôÜìå óôïí Ðßíäáñï: «Ù øõ÷Þ ìïõ, ìçí ðïèåßò áèÜíáôç æùÞ ìïíÜ÷á åðéäßùêå ü,ôé ìðïñåßò íá êáôïñèþóåéò».¼ìïéá Üðïøç åßíáé áõôÞ ðïõ õðïóôçñßæåé ðùò åëåõèåñßá äåí åßíáé äýíáìç, üðùò ï ÍôåêÜñô: «Åëåõèåñßá äåí åßíáé íá ìðïñåßò íá êÜíåéò ü,ôé èÝëåéò, áëëÜ íá èÝëåéò üôé ìðïñåßò». Áõôü Ý÷åé ùò óõíÝðåéá íá ðåñéïñßæåé êáíåßò ôéò åðéèõìßåò ôïõ óå ü,ôé ìðïñåß, üðùò äÝ÷ïíôáé ï Óáñôñ êáé ï ÃéÜóðåñò.Ôçí ôñßôç ìïñöÞ åëåõèåñßáò, äçëáäÞ ôçí åëåõèåñßá ùò áõôÜñêåéá ôç óõíáíôïýìå óôïí ÁñéóôïôÝëç êáé ãåíéêüôåñá óôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ äéáíüçóç, üðùò êáé óôïí Åðßêïõñï ðïõ ëÝãåé: «Ôçò áõôáñêåßáò êáñðïýò ìÝãéóôïò åëåõèåñßá». Ç áõôÜñêåéá, üóï êáé íá ôï êÜíåé êáíåßò âïýëçóç ôïõ ôçí áíÜãêç, áðáíôÜ åðßóçò óôçí ÉíäéêÞ öéëïóïößá.Ç ôÝôáñôç ôÝëïò ìïñöÞ, äçëáäÞ ç ëýôñùóç áðü ôçí åëåõèåñßá, áðáíôÜ óôï Âïýäá, üðùò ìáñôõñåß ï ßäéïò ï ÊáæáíôæÜêçò, ðïõ ìõÞèçêå óôï Âïõäéóìü áðü ôï Íßôóå. Ç ÂïõäéêÞ óêÝøç åðçñÝáóå Ãåñìáíïýò, öéëïóüöïõò êáé ðñïðÜíôùí ôïí Óïðåí÷Üïõåñ êáé ôï Íßôóå.

[ÏñöÝáò]

    ÌÅÑÏÓ 2ï

    To Ýñãï ôïõ ÊáæáíôæÜêç åßíáé ãåìÜôï áíôéèÝóåéò, ü÷é üìùò ïðùóäÞðïôå êáé áíôéöÜóåéò. ÊÜèå öïñÜ ðïõ íüìéæá üôé åíôüðéóá ìéá áíôßöáóç, ìéá âáèýôåñç êáôáíüçóç ôïõ íïÞìáôïò ì’ Ýðåéèå üôé äåí åðñüêåéôï ãéá ãíÞóéåò áíôéöÜóåéò, áëë’ áðëþò ãéá öáéíïìåíéêÝò ðïõ ëýíïíôáé. Áõôü âÝâáéá äåí óçìáßíåé ìå êáíÝíá ôñüðï üôé äåí õðÜñ÷ïõí ãíÞóéåò áíôéöÜóåéò óôï Ýñãï ôïõ. Åßíáé ðéèáíü êáé åýëïãï íá õðÜñ÷ïõí, üðùò õðÜñ÷ïõí êáé óå Üëëïõò óôï÷áóôÝò.Åî Üëëïõ ï ßäéïò ï ÊáæáíôæÜêçò –üóï ôïõëÜ÷éóôï åãþ ìðüñåóá íá äéáðéóôþóù äåí ìéëÜåé ñçôÜ ãéá áíôéöÜóåéò, áëëÜ ãéá áíôéèÝóåéò êáé ãéá åíáñìüíéóç áíôéêñïõüìåíùí êïóìïèåùñéþí: «Ìéá äýíáìç êáôçöïñßæåé êáé èÝëåé íá óêïñðßóåé, í’ áêéíçôÞóåé, íá ðåèÜíåé. Ìéá äýíáìç áíçöïñßæåé êáé æçôÜåé åëåõôåñßá êé áèáíáóßá. Áéþíéá ôá äõï ôïýôá óôñáôÝìáôá, ôá óêïôåéíÜ êáé öùôåñÜ, ôá óôñáôÝìáôá ôçò æùÞò êáé ôïõ èáíÜôïõ óõãêñïýïíôáé.

    Ôá ïñáôÜ ãéá ìáò ÷íÜñéá ôçò óýãêñïõóçò ôïýôçò åßíáé ôá ðñÜìáôá, ôá öõôÜ, ôá æþá, ïé Üíèñùðïé. Áéþíéá ïé áíôßèåôåò äõíÜìåéò óõãêñïýïíôáé, óìßãïõí, ðáëåýïõí, íéêïýí êáé íéêïýíôáé, óõìâéâÜæïõíôáé êáé îáíáñ÷ßæïõí ðÜëé íá ðïëåìïýí óå üëï ôï Óýìðáíôï áðü ôïí áüñáôï óôñüâéëï óå ìéá óôÜëá íåñü ùò ôïí áðÝñáíôï áóôñïêáôáêëõóìü ôïõ Ãáëáîßá». Ôï ßäéï ðåñßðïõ íüçìá åêöñÜæïõí êáé ôá ðáñáêÜôù ëüãéá ôïõ: «óôá ðñüóêáéñá æùíôáíÜ óþìáôá, ôá äõï ôïýôá ñÝìáôá ðáëåýïõí: á) ï áíÞöïñïò ðñïò ôç óýíèåóç, ðñïò ôç æùÞ. ðñïò ôçí áèáíáóßá â) ï êáôÞöïñïò, ðñïò ôçí áðïóýíèåóç, ðñïò ôçí ýëç, ðñïò ôï èÜíáôï .... Êáé ôá äõï áíôßäñïìá ñÝìáôá åßíáé Üãéá. ×ñÝïò ìáò ëïéðüí íá óõëëÜâïõìå ô’ üñáìá ðïõ ÷ùñÜåé êáé åíáñìïíßæåé ôéò äõï ôåñÜóôéåò ôïýôåò Üíáñ÷åò, áêáôÜëõôåò ïñìÝò ìå ô’ üñáìá ôïýôï íá ñõèìßóïõìå ôï óôï÷áóìü êáé ôçí ðñÜîç». «Äõï óöïäñïß áíôßèåôïé Üíåìïé...óõíáíôÞèçêáí êáé óõãêñïýïíôáé ó’ Ýíá óôáõñïäñüìé. ÓïæõãéÜóôçêáí ìéá óôéãìÞ, ðýêíùóáí, ãåííÞêáí ïñáôïß». Åõôõ÷ßá èá ðåé «íá æåéò üëåò ôéò äõóôõ÷ßåò» êáé öùò èá ðåé «íá êïéôÜò ì’ áèüëùôï ìÜôé üëá ôá óêïôÜäéá».

    Ï ÊáæáíôæÜêçò ðéóôåýåé óôçí åíüôçôá ôùí áíôéèÝôùí. «Åãþ êáé óõ åßìáóôå Ýíá», êáé ôï Ýíá áõôü ôåëéêÜ äåí õðÜñ÷åé.Ç åõôõ÷ßá öÝñåôáé ðïëëÝò öïñÝò íá Ý÷åé Üìåóç ó÷Ýóç ìå ôç ãáëÞíç êáé ôçí çñåìßá ôçò øõ÷Þò, ôçí åõæùÀá êáé ôçí áóöÜëåéá. ÁõôÞ ç áôáñáîßá Þôáí ôï éäåþäåò ôçò æùÞò êáôÜ ôçí åðéêïýñåéá êáé óôùúêÞ öéëïóïößá. Ï ðñþôïò üìùò, ðïõ áíÞãáãå ôçí áôáñáîßá óå åõôõ÷ßá, åßíáé ï Äçìüêñéôïò.Áõôü óçìáßíåé üôé åêåßíï ðïõ áîßæåé ðåñéóóüôåñï äåí åßíáé ç ðïóüôçôá áëëÜ ç ðïéüôçôá ôçò æùÞò, ôï åõ æçí. Áõôü êáôáöáßíåôáé áðü ôï åîÞò: «Ï Üñôéïò Üíèñùðïò äå íéþèåé ÷áñÜ æþíôáò ðïëý ìÞôå ëõðÜôáé ðåèáßíïíôáò ðñüùñá». Äåí ìðïñåß üìùò íá õðÜñîåé åõôõ÷ßá ó’ Ýíáí êüóìï Üäéêï. Ãé’ áõôü ëÝãåé: «Ï Üíèñùðïò êé áõôü åßíáé ôï ïéêüóçìï ôçò ïéêïãÝíåéáò ôïõ èá ìÜ÷åôáé áéþíéá í’ áíôéêáôáóôÞóåé ôïõò áðÜíèñùðïõò öõóéêïýò íüìïõò ìå ôïõò íüìïõò ôçò êáñäéÜò ôïõ. ¸ðëáóå éäáíéêÜ êáèáñÜ áíèñþðéíá, ðëÜóìáôá êáô’ åéêüíá êáé ïìïßùóç ôïõ ôç äéêáéïóýíç, ôçí éóüôçôá, ôçí åõôõ÷ßá».Åõôõ÷ßá åßíáé íá óìßãåé ç åðéèõìßá ôïõ áíèñþðïõ ìå ôçí åðéèõìßá ôïõ Èåïý, äçëáäÞ ç èÝùóç ôïõ áíèñþðïõ. Áõôü åßíáé ôï ðéï ìåãÜëï ôï ðéï äýóêïëï ÷ñÝïò ôïõ.

    Ç ãíùóéïèåùñßá ôïõ óå Üìåóç óõíÜñôçóç ìå ôçí êïóìïèåùñßá ç âéïèåùñßá ôïõ ÊáæáíôæÜêç âñßóêåôáé ôï ãíùóéïëïãéêü ðñüâëçìá, äçëáäÞ ç èåùñßá ôïõ ãéá ôï äõíáôü êáé ôï êýñïò ôçò ãíþóçò. Óôï èÝìá áõôü ï ÊáæáíôæÜêçò áêïëïýèçóå ôï öéëïóïöéêü ñåýìá ôïõ éäåáëéóìïý êáé ü÷é ôïõ ñåáëéóìïý. Óôï ñåáëéóìü ôï êáèïñéóôéêü åßíáé ôï áíôéêåßìåíï êáé ü÷é ôï õðïêåßìåíï. Ï êüóìïò õðÜñ÷åé áíåîÜñôçôá áðü ôï áí óêÝöôïìáé Þ ü÷é. Ç ðñáãìáôéêüôçôá ëïéðüí ôïõ êüóìïõ åßíáé áíåîÜñôçôç áðü ôï áí ôïí ãíùñßæïìå Þ ü÷é.ÊáôÜ ôïí éäåáëéóìü áíôßèåôá, ï êüóìïò õðÜñ÷åé ìüíï åöüóïí ôïí ãíùñßæïìå õðÜñ÷åé äçëáäÞ ìå ôç óêÝøç ìáò, ìå ôï íïõ ìáò. ÁíáöÝñïìå ùò ðáñáäåßãìáôá ôïí Ðáñìåíßäç êáé ôïí ÌðÝñêëåû. Ï ðñþôïò åôáýôéóå ôï åßíáé ìå ôç íüçóç êáé ï äåýôåñïò ìå ôçí áíôßëçøç.

    Ï ÊáæáíôæÜêçò áêïëïõèþíôáò ôï Óïðåí÷Üïõåñ ëÝãåé üôé ï êüóìïò åßíáé ìéá ðáñÜóôáóç ðïõ äßíïõí ïé ðÝíôå áéóèÞóåéò ôïõ óþìáôïò ìáò. Ç ßäéá ç æùÞ åßíáé «ìéáò æõãáñéÜò ðáé÷íßäé» êáé «ìåôþñéóìá ôïõ ðáé÷íéäéÜñç íïõ ìïõ».Ï êüóìïò áõôüò õðÜñ÷åé ìüíï åöüóïí õðÜñ÷ïõí ï íïõò êáé ïé áéóèÞóåéò, ðïõ åßíáé üñãáíá ôïõ íïõ. Ïé áéóèÞóåéò äçëáäÞ ÷ùñßò ôï íïõ äåí ìðïñïýí íá åêôåëÝóïõí ôçí áðïóôïëÞ ôïõò, áëëÜ êáé ïýôå ï íïõò ÷ùñßò ôéò áéóèÞóåéò. Áõôü åêöñÜæåôáé ìå ôï áñ÷áßï ñçôü: «íïò ñ êá íï ò êïýåé» êáé ìå ôç öñÜóç ôïõ Êáíô: «¸ííïéåò ÷ùñßò ðåñéå÷üìåíï åßíáé êåíÝò, êáé åðïðôåßåò ÷ùñßò Ýííïéåò åßíáé ôõöëÝò».Ï íïõò, êáôÜ ôïí ÊáæáíôæÜêç, ìå ôç âïÞèåéá ôùí ðÝíôå áéóèÞóåùí ìüíï öáéíüìåíá ìðïñåß íá óõëëÜâåé êáé ðéï óõãêåêñéìÝíá ôïõò óõíåéñìïýò öáéíïìÝíùí, ðïõ äåí åßíáé ðñáãìáôéêïß, äçëáäÞ áíåîÜñôçôïé áðü ôïí Üíèñùðï.

    Ï ßäéïò åêöñÜæåé ôïí ðüèï íá ìðïñÝóåé íá ãíùñßóåé êáé ôçí ïõóßá: «¸íá ìïíÜ÷á ëá÷ôáñßæù: Íá óõëëÜâù ôé êñýâåôáé ðßóù áðü ôá öáéíüìåíá, ôé åßíáé ôï ìõóôÞñéï ðïõ ìå ãåííÜåé êáé ìå óêïôþíåé, êé áí ðßóù áðü ôçí ïñáôÞ áêáôÜðáõóôç ñïÞ ôïõ êüóìïõ êñýâåôáé ìéá áüñáôç, áóÜëåõôç ðáñïõóßá. Áí ï íïõò äåí ìðïñåß, äåí åßíáé Ýñãï ôïõ íá åðé÷åéñÞóåé ðÝñá áðü ôá óýíïñá ôçí çñùéêÞ áðåëðéóìÝíçí Ýîïäï, íá ’ôáí íá ìðïñïýóå ç êáñäéÜ ìïõ». «ÓâÞíåé ôï ìõáëü ìïõ, êé üëá, ïõñáíüò êáé ãçò áöáíßæïíôáé. Åãþ ìïíÜ÷á õðÜñ÷ù! öùíÜæåé ï Íïõò... ¼îù áðü ìÝíá ôéðïôå äåí õðÜñ÷åé». Ï ìçäåíéóìüò ôïõÇ êïóìïèåùñßá Þ âéïèåùñßá ôïõ ÊáæáíôæÜêç êáôáëÞãåé óôï ìçäåíéóìü, ðáßñíåé äçëáäÞ ìçäåíéóôéêü ÷áñáêôÞñá. «×ñÝïò óïõ, Þóõ÷á, ÷ùñßò åëðßäá, ìå ãåííáéüôçôá, íá âÜíåéò ðëþñá êáôÜ ôçí Üâõóóï. Êáé íá ëåò: Ôßðïôá äåí õðÜñ÷åé! ÌÞôå æùÞ, ìÞôå èÜíáôïò».

    Ôçí ôåëéêÞ ìçäåíéóôéêÞ êïóìïèåùñßá ôïõ ôç äéáìüñöùóå ï ÊáæáíôæÜêçò óôç Ñùóßá, áð’ üðïõ Ýãñáöå óôéò 11 Éïõíßïõ 1928 óôïí ÐñåâåëÜêç ôá áêüëïõèá: «Ðñüóèåóá Ýíá ìéêñü êåöÜëáéï ‘ÓéãÞ’ ìðüìðá ðïõ áíáôéíÜæåé üëç ôçí ÁóêçôéêÞ».ÐñÜãìáôé, óôç óýíôïìç áõôÞ ðñïóèÞêç öáßíåôáé ðéá êáèáñÜ ï ìçäåíéóôéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò öéëïóïößáò ôïõ. Åêåß èÝôåé ôï áìåßëéêôï åñþôçìá ãéá ôï íüçìá ôçò æùÞò: «Áðü ðïý åñ÷üìáóôå; Ðïý ðçãáßíïõìå; Ôé íüçìá Ý÷åé ôïýôç ç æùÞ; ÖùíÜæïõí ïé êáñäéÝò, ñùôïýí ïé êåöáëÝò, ÷ôõðþíôáò ôï ÷Üïò. Êáé ìéá öùôéÜ ìÝóá ìïõ êßíçóå í’ áðáíôÞóåé. Èá ’ñèåé ìéá ìÝñá, óßãïõñá ç öùôéÜ íá êáèáñßóåé ôç ãçò. Èá ’ñèåé ìéá ìÝñá, óßãïõñá ç öùôéÜ íá åîáöáíßóåé ôç ãçò. ÁõôÞ åßíáé ç ÄåõôÝñá ðáñïõóßá. Ìéá ãëþóóá ðýñéíç åßíáé ç øõ÷Þ êé áãëýöåé êáé ìÜ÷åôáé íá ðõñðïëÞóåé ôïí êáôáóêüôåéíï üãêï ôïõ êüóìïõ. Ìéá ìÝñá üëï ôï óýìðáíôï èá. ãßíåé ðõñêáãéÜ... Ðþò ìðïñåßò íá öôÜóåéò óôï óðëÜ÷íï ôçò Üâõóóïò êáé íá ôçí êáñðßóåéò;... Äéäáóêáëßá äåí õðÜñ÷åé, äåí õðÜñ÷åé ëõôñùôÞò ðïõ í’ áíïßîåé äñüìï. Äñüìïò í’ áíïé÷ôåß äåí õðÜñ÷åé».

    Óõ÷íÜ åðáíáëáìâÜíåôáé óôçí ÁóêçôéêÞ ç öñÜóç: «Äåí õðÜñ÷åé ôßðïôå», ðïõ Ý÷åé ôéò ñßæåò ôçò óôç öéëïóïößá ôïõ Íßôóå, ï ïðïßïò ðéóôåýåé ðùò êÜèå ðñïóðÜèåéá ôçò çèéêÞò íá èÝóåé áîßåò ÷ùñßò èñçóêåõôéêü õðüâáèñï, ïäçãåß áíáãêáóôéêÜ óôï ìçäåíéóìü, ðïõ äåí åßíáé ôßðïôå Üëëï ðáñÜ ìéá ñéæéêÞ Üñíçóç áîéþí, åðéèõìéþí êáé íïÞìáôïò. Óôï ìçäåíéóìü ïé áíþôáôåò áîßåò ÷Üíïõí ôï êýñïò ôïõò, áöïý ëåßðåé ï óêïðüò êé ç áðÜíôçóç óôï åñþôçìá ôïõ «ãéáôß». Ï ìçäåíéóìüò êáôÜ ôçí ÜðïøÞ ôïõ äåí åìöáíßóôçêå óôéò ìÝñåò ôïõ, åðåéäÞ Ý÷åé áõîçèåß ç áðïóôñïöÞ ôïõ áíèñþðïõ ðñïò ôçí ýðáñîç, áëë’ åðåéäÞ ï Üíèñùðïò Ý÷åé ãßíåé ãåíéêÜ äýóðéóôïò ãéá ôï íüçìá ôçò ýðáñîçò ôïõ. Ï ìçäåíéóìüò ôïõ Íßôóå óçìáßíåé üôé ôá éäåþäç ðïõ ßó÷õáí ôüóïõò áéþíåò, ãêñåìßæïíôáé ôþñá. ÌçäåíéóôÞò äåí åßíáé áõôüò ðïõ äåí ðéóôåýåé óå ôßðïôå, áëë’ áõôüò ðïõ äåí ðéóôåýåé ó’ áõôü ðïõ õðÜñ÷åé. Ôï ôßðïôá êáé ôï ìçäÝí äåí óçìáßíåé ôï ìç åßíáé, áëëÜ ôï åßíáé ÷ùñßò áîßá. Ï ìçäåíéóìüò æçôÜåé íá äþóåé ìéá ïõóéáóôéêüôåñç áðÜíôçóç ãéá ôï óêïðü ôïõ üëïõ, äçëáäÞ ôïõ êüóìïõ êáé ôçò æùÞò.ÐáñÜëëçëç åßíáé êáé ç èåùñßá ôïõ Ìðåñîüí, ðïõ äÝ÷åôáé üôé ç åñãáóßá ôïõ áíèñþðïõ óõíßóôáôáé óôï íá äçìéïõñãÞóåé ìéá ùöåëéìüôçôá. ¼ôáí ëïéðüí ëÝìå üôé äåí õðÜñ÷åé ôßðïôå, óçìáßíåé üôé äåí õðÜñ÷åé ôßðïôå áð’ áõôü ðïõ èá èÝëáìå í’ áðïêôÞóïõìå. Ìå ôç óêÝøç áõôÞ óõíäÝåôáé ç èåùñßá ôïõ ðñáãìáôéóìïý.

[ÏñöÝáò]

    ÌÅÑÏÓ 3ï

    Ç èåïëïãßá ôïõ Óôï èÝìá ôïõ Èåïý åðçñåÜóôçêå âáèýôáôá áðü ôï Íßôóå, áðü ôïí ïðïßï õéïèÝôçóå ôç öñÜóç «ï èåüò ðÝèáíå» êáé áðü ôïí Ìðåñîüí, áðü ôïí ïðïßï ðÞñå ôï üñáìá ôïõ áãùíéæüìåíïõ èåïý ðïõ äåí åßíáé Üëëï áðü ôç «æùéêÞ ïñìÞ», élan vital. Ìðïñåß åðßóçò íá õðïóôçñé÷èåß üôé åðçñåÜóôçêå êáé áðü ôï ÍôïóôïãéÝöóêé, óôá Ýñãá ôïõ ïðïßïõ ç ýðáñîç ôïõ Èåïý áðåôÝëåóå ôï êåíôñéêü èÝìá ðïõ ôïí âáóÜíéæå ó’ üëç ôïõ ôç æùÞ. ¸êäçëç öáßíåôáé åðßóçò êáé ç åðßäñáóç ôïõ ÇñÜêëåéôïõ, êáôÜ ôïí ïðïßï ï êüóìïò åßíáé –üðùò êáé ãéá ôïí ÊáæáíôæÜêç– åßæùïí ðõñ».Ç öñÜóç üôé «ï Èåüò ðÝèáíå», äåí åííïåß üôé ï èåüò ðñÜãìáôé Ý÷åé áðïèÜíåé, áëëÜ üôé åßíáé íåêñüò óôéò øõ÷Ýò ìéáò ìåãÜëçò ìåñßäáò áíèñþðùí ôçò åðï÷Þò ôïõ, áöïý Ýðáõóáí íá ðéóôåýïõí ó’ áõôüí. Ç ðßóôç åßíáé ï óõíåêôéêüò äåóìüò áíÜìåóá óôïí Üíèñùðï êáé ôï Èåü, êáé óõíåðþò ï èåìÝëéïò ëßèïò êÜèå èñçóêåßáò. Ç öñÜóç áõôÞ äåí åéðþèçêå ãéá ðñþôç öïñÜ áðü ôïí ÊáæáíôæÜêç, áëëÜ Ý÷åé ìáêñÜ ðáñÜäïóç óôçí éóôïñßá ôïõ öéëïóïöéêïý óôï÷áóìïý. Ôçí åßðå ï Ðëïýôáñ÷ïò: «áðÜããåéëïí üôé Ðáí ìÝãáò ôÝèíçêåí», ôçí åßðå ï ¸ãåëïò, ôçí åßðå ï Íßôóå êáé ôüóïé Üëëïé.

    ¼ôáí ëÝåé üôé ï Èåüò åßíáé áãþíáò, åííïåß üôé ïé ðéóôïß ïöåßëïõí íá áãùíßæïíôáé ãéá ôï êáëü, íá äéåîÜãïõí äçëáäÞ ôïí áãþíá ôïí êáëü, üðùò åßðå êáé ï Áðüóôïëïò Ðáýëïò: «Ôïí áãùíá ôïí êáëïí ãþíéóìáé». Ï ÊáæáíôæÜêçò ëÝåé ó÷åôéêÜ: «Ç ïõóßá ôïõ Èåïý ìáò åßíáé ï áãþíáò. ÌÝóá óôïí áãþíá ôïýôïí îåôõëßãïíôáé êáé äïõëåýïõí áéþíéá ï ðüíïò, ç ÷áñÜ êé ç åëðßäá». «Ôï âáèý áíèñþðéíï ÷ñÝïò ìáò åßíáé ü÷é íá îåäéáëýíïõìå êáé íá öùôßóïõìå ôï ñõèìü ôçò ðïñåßáò ôïõ Èåïý, ðáñÜ íá ðñïóáñìüóïõìå üóï ìðïñïýìå ìáæß ôïõ ôï ñõèìü ôçò ìéêñÞò ëéãü÷ñïíçò æùÞò ìáò». «Áðü ôá ðáéäéêÜ ìïõ ÷ñïíéÜ ôï ðñüóùðï ôïõ ×ñéóôïý åß÷å áðÜíù ìïõ áðåñßãñáðôç ãïçôåßá… Ãéá Ýíá Þìïõí ó’ üëç ìïõ ôç æùÞ âÝâáéïò, ðùò Ýíáò äñüìïò, Ýíáò ìïíÜ÷á ïäçãÜåé óôï Èåü, ï áíÞöïñïò. ÐïôÝ ï êáôÞöïñïò, ðïôÝ ï äñüìïò ï óôñùôüò, ï áíÞöïñïò ìïíÜ÷á. ÐïëëÝò öïñÝò äßóôáóá, äåí ìðüñåóá êáèáñÜ íá îå÷ùñßóù ôé ðåñéå÷üìåíï Ý÷åé ç ðïëõìåôá÷åéñéóìÝíç, ç ðïëýìïëåìÝíç áðü ôïõò áíèñþðïõò ëÝîç Èåüò ðïôÝ äå äßóôáóá ãéá ôï äñüìï ðïõ ïäçãÜåé ùò ôï Èåü èÝëù íá ðù ùò ôçí áíþôáôç êïñõöÞ ôçò ëá÷ôÜñáò ôïõ áíèñþðïõ».

    «Åßðá óôç ìõãäáëéÜ: ÁäåëöÞ, ìßëçóÝ ìïõ ãéá ôï Èåü. Êé ç ìõãäáëéÜ Üíèéóå».Ï ÊáæáíôæÜêçò óôï èÝìá ôïõ Èåïý Þôáí ãéá ðïëëïýò ìéá áìöéëåãüìåíç ðñïóùðéêüôçôá. ¼ìùò áõôü ðïõ Ýêáíå äåí Þôáíå ôßðïôå Üëëï áðü ôï íá äéáôõðþóåé ìå èÜññïò êáé ðáññçóßá ôéò áðïñßåò êáé íá åîïìïëïãçèåß ôéò áãùíßåò ôïõ ãéá ôïí Èåü. ¸ôóé, Ý÷ïíôáò âáèéÜ óõíåßäçóç ôçò áìáñôùëüôçôáò ôïõ åã÷åéñÞìáôüò ôïõ, ðïõ ðñïóðÜèçóå ùò ôáðåéíüò åñãÜôçò ôïõ ðíåýìáôïò íá äéåñåõíÞóåé óôá ðñüèõñá ìéáò áñ÷üìåíçò ðáãêïóìéïðïßçóçò ü÷é ìüíïí ôç äõíáôüôçôá áëëÜ êáé ôçí áíáãêáéüôçôá ôçò ýðáñîçò åíüò Èåïý, ðïõ íá åßíáé áðïäåêôüò áðü üëïõò ôïõò ëáïýò ôçò ãçò. ÐñïóðÜèçóå äçëáäÞ íá óõëëÜâåé ìéá Ýííïéá ôïõ Èåïý, óôçí ïðïßá ìðïñåß ßóùò íá áíá÷èåß ôï ðëÞèïò ôùí õðáñêôþí èñçóêåéþí.

    Ï Èåüò áõôüò áíôéêáôïðôñßæåé ôïí áãþíá êáé åíóáñêþíåé ôçí áñåôÞ. Ç äå áãÜðç ðñïò ôïí ðëçóßïí áðïôåëåß ôïí èåìÝëéï ëßèï ôçò üëçò ðñïóðÜèåéáò, äéüôé ìüíïí ìå ôïí áãþíá êáé ôçí áãÜðç ìðïñåß íá îåðåñÜóåé êáíåßò ôç öýóç ôïõ, þóôå íá óõíôåëåóôåß ç áõèõðÝñâáóç. Óôü÷åõå äçëáäÞ íá áíôéêáôáóôÞóåé ôçí ðïëõèåÀá ìå ôçí ìïíïèåÀá, õðü ôçí Ýííïéá üôé üëïé ïé ëáïß ôïõ êüóìïõ èá ðéóôåýïõí óôïí ßäéï Èåü êáé ü÷é Üëëïé óå Üëëïí. Ç áíèñùðüôçôá Ý÷åé ìÝ÷ñé óÞìåñá ðëçñþóåé ðïëý áêñéâÜ ôï ôßìçìá ôçò óýãêñïõóçò ôùí èñçóêåéþí êáé êáô’ åðÝêôáóç ôùí ðïëéôéóìþí. ÐÜíôùò óôïí êáèïëéêÞò áðïäï÷Þò ðïõ ïñáìáôßæåôáé, ïé éäÝåò ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý Ý÷ïõí ôçí ðñùôïêáèåäñßá. ÁõôÜ ßóùò öáíôÜæïõí ïõôïðéêÜ êáé áíÜñìïóôá, äåí ðáýïõí ùóôüóï íá áðïôåëïýí ìéá ôïëìçñÞ óýëëçøç êé Ýíá ó÷åäéáóìü åíüò áíÞóõ÷ïõ ðíåýìáôïò. Ôï èÝìá ôïõ Èåïý Þôáí óôçí ðñþôç ãñáììÞ ôùí óôï÷áóìþí ôïõ. Áõôü ðñïêýðôåé áðü ôçí ïìïëïãßá ôïõ: «Ôï êýñéï, ó÷åäüí ìïíáäéêü èÝìá üëïõ ìïõ ôïõ Ýñãïõ åßíáé ï áãþíáò ôïõ áíèñþðïõ ìå ôïí èåü».

    Ç ôñáãéêüôçôá ôïõ ðáéäáãùãéêïý öáéíïìÝíïõ Ôï Êáæáíôæáêéêü Ýñãï äåí åßíáé ðÜíôá åýêïëï óôçí êáôáíüçóç áëë’ åíßïôå óêïôåéíü êáé äõóíüçôï, üðùò åêåßíï ôïõ ÇñÜêëåéôïõ ôïõ «Óêïôåéíïý», ðïõ äßäáîå ðùò ç öýóç áñÝóêåôáé íá êñýâåôáé. Áðü áõôüí êáé ôïí ÐëÜôùíá, åðçñåÜóôçêå âáèýôáôá ï ÊáæáíôæÜêçò. Ôá ðíåõìáôéêÜ ôïõ äçìéïõñãÞìáôá Ý÷ïõí âáèý öéëïóïöéêü õðüâáèñï, ðïõ ç åðáñêÞò ãíþóç ôïõ ðñïûðïôßèåôáé ãéá Ýíá åëðéäïöüñï åã÷åßñçìá åñìçíåõôéêÞò ðñïóÝããéóçò. Ï óôï÷áóìüò ôïõ ðåñéÝ÷åôáé êñõììÝíïò áêüìá êáé óå öñÜóåéò, ôéò ïðïßåò åßíáé äýóêïëï íá õðïðôåõèïýí ü÷é ìüíïí áäáåßò êáé áíßäåïé áëëÜ áêüìá êáé ëüãéïé. Ç ôñáãéêüôçôá åßíáé ïõóéáóôéêü óôïé÷åßï ôçò öéëïóïößáò ôïõ. O ÊáæáíôæÜêçò ðáñïõóéÜæåé óôï ðñüóùðü ôïõ ôçí ôñáãéêüôçôá êÜèå ðáéäáãùãïýìåíïõ, êÜèå ìáèçôÞ, êÜèå íÝïõ áôüìïõ.

    Áðü ðïëý íùñßò, üôáí ï ßäéïò Þôáí áêüìá ìáèçôÞò Ãõìíáóßïõ óôçí ÖñÜãêéêç ó÷ïëÞ ôçò ÍÜîïõ, âñÝèçêå åãêáôáëåëåéììÝíïò óôï ðéï áéíéãìáôéêü, ìá êáé ðéï êáèïñéóôéêü, óôáõñïäñüìé ãéá ôç ìåôÝðåéôá äéáìüñöùóç ôçò ðíåõìáôéêÞò ôïõ öõóéïãíùìßáò. Åêåß ìåôÝöñáóå Ýíá áããëïãáëëéêü ëåîéêü Ýãñáøå äçëáäÞ óå êÜèå ãáëëéêÞ ëÝîç ôçí áíôßóôïé÷ç åëëçíéêÞ. Ãéá ôçí åñãáóßá áõôÞ áöéÝñùóå ðïëëïýò ìÞíåò êáé åðÝíäõóå ôåñÜóôéï ãéá ôçí ðáéäéêÞ áíôï÷Þ ôïõ ìü÷èï. ¼ôáí ôåëåßùóå ç ðáñÜôïëìç áõôÞ ãéá ôçí çëéêßá ôïõ ðñïóðÜèåéá, Ýôñåîå ïëü÷áñïò íá åðéäåßîåé ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò äïõëåéÜò ôïõ óôï äéåõèõíôÞ ôïõ ó÷ïëåßïõ ôïõ Ðåñ ËùñÜí, ï ïðïßïò ãåìÜôïò êáëïóýíç ôïõ åßðå:«Áõôü ðïõ Ýêáìåò, Êñçôéêüðïõëï, äåß÷íåé ðùò ìéá ìÝñá èá ãßíåéò óçìáíôéêüò Üíèñùðïò ÷áñÜ óå óÝíá, ðïõ áðü ôüóï ìéêñüò âñÞêåò ôï äñüìï óïõ áõôüò åßíáé ï äñüìïò ï äéêüò óïõ, ç ìÜèçóç Ý÷å ôçí åõêÞ ìïõ».ÐÞãå óôç óõíÝ÷åéá ãåìÜôïò ÷áñÜ óôïí õðïäéåõèõíôÞ Ðåñ ËåëéÝâñ êáé ôïõ ’äåéîå ôï êáôüñèùìÜ ôïõ. Åêåßíïò üìùò áíôÝäñáóå êáôÜ åíôåëþò äéáöïñåôéêü ôñüðï ëÝãïíôÜò ôïõ:Äå íôñÝðåóáé, ðáéäß ’óáé óõ Þ ãÝñïò; Ôé ’íáé áõôÜ ôá ãåñïíôßóôéêá ðïõ êÜíåéò êáé ÷Üíåéò ôïí êáéñü óïõ; Áíôß íá ðáßæåéò, íá ãåëÜò, íá êïéôÜæåéò áðü ôï ðáñÜèõñï ôá êïñßôóéá ðïõ ðåñíïýíå, åóý êÜèåóáé óá ìðáìðüãåñïò êáé ìåôáöñÜæåéò ëåîéêÜ! Öýãå, íá ìç óå âëÝðù! Áí áêïëïõèÞóåéò ôï äñüìï áõôüí, ðïôÝ óïõ, ìÜèå ôï áðü ìÝíá, ðïôÝ óïõ äåí èá ðñïêüøåéò èá ãßíåéò Ýíáò äáóêáëÜêïò, Ýíáò êáìðïõñÜêïò, ìå ãõáëÜêéá. Áí åßóáé áëçèéíüò Êñçôéêüò, êÜøå ôï áõôü ôï êáôáñáìÝíï ëåîéêü êáé öÝñå ìïõ ôç óôÜ÷ôç. Ôüôå èá äþóù ôçí åõêÞ ìïõ. ÓêÝøïõ êáé ðñÜîå - öåýãá».

    Ï íåáñüò ôüôå ÊáæáíôæÜêçò Ýíéùóå ôáõôü÷ñïíá ÷áñÜ êáé ëýðç êé Ýíá âáèýôáôï óõãêëïíéóìü øõ÷Þò. ÄéåõèõíôÞò êáé õðïäéåõèõíôÞò ôïõ ó÷ïëåßïõ ôïõ Þôáí ãé’ áõôüí ôá áíþôåñá ðñüóùðá, ðïõ ÷Üñáæáí áñãÜ áëëÜ óôáèåñÜ ôï äýóêïëï êáé áíçöïñéêü äñüìï ôçò æùÞò ôïõ. Ç ãíþóç, ðïõ ôüóï áãáðïýóå, ôïí Ýöåñíå áðü ôï øÝìá óôçí áëÞèåéá êáé óìßëåõå õðïìïíåôéêÜ ôç ìåôÝðåéôá öùôåéíÞ êáé ãáëÞíéá ðñïóùðéêüôçôá ôïõ. ¹ôáí ïé Üíèñùðïé ðïõ áóêïýóáí ôåñÜóôéá åðéññïÞ óôïí õðü äéáìüñöùóç áêüìá øõ÷éêü êáé ðíåõìáôéêü ôïõ êüóìï, êáôÜ ôïõò ÷áëåðïýò êáé ðïëõôÜñá÷ïõò åêåßíïõò ãéá ôç óêëáâùìÝíç ìáò ðáôñßäá êáéñïýò. Áò áêïýóïõìå üìùò ðïéá óôÜóç ðÞñå ï ßäéïò óôéò äéáìåôñéêÜ áíôßèåôåò áõôÝò íïõèåóßåò.«¸öõãá êáé ôá ’÷á óáóôßóåé ðïéïò Ý÷åé äßêéï, ôé íá êÜìù, ðïéïò áðü ôïõò äõï äñüìïõò åßíáé ï óùóôüò; ×ñüíéá ðáñÜäåñíá êé üôáí âñÞêá ðïéïò åßíáé ï äñüìïò ï óùóôüò, ôá ìáëëéÜ ìïõ åß÷áí øáñýíåé áíÜìåóá óôïí Ðåñ ËùñÜí êáé óôïí Ðåñ ËåëéÝâñ ðçãáéíïåñ÷üôáí áíáðïöÜóéóôç, óáí ôç ãáúäïýñá ôïõ ÌðïõñéíôÜí, ç øõ÷Þ ìïõ. Êïßôáæá ôï ëåîéêü, ôéò åëëçíéêÝò ëÝîåéò ãñáììÝíåò ìå êüêêéíï ìåëÜíé, ìå øéëÜ øéëÜ ãñáììáôÜêéá óôï ðåñéèþñéï, èõìüìïõí ôá ëüãéá ôïõ Ðåñ ËåëéÝâñ êé ç êáñäéÜ ìïõ ñÜãéæå ü÷é, ü÷é, äåí åß÷á ôï êïõñÜãéï íá ôï êÜøù êáé íá ôïõ ðÜù ôç óôÜ÷ôç. Áñãüôåñá, ýóôåñá áðü ðïëëÜ ÷ñüíéá, üôáí Üñ÷éóá ðéá íá êáôáëáâáßíù, ôï ’ñéîá óôçí öùôéÜ ìá äå ìÜæåøá ôç óôÜ÷ôç ôïõ, ï Ðåñ ËåëéÝâñ åß÷å áðü êáéñü ðåèÜíåé».

[ÏñöÝáò]

    ÌÅÑÏÓ 4ï

    Ï ÊáæáíôæÜêçò ìå ôï ðáñÜäåéãìá áõôü èÝëåé ðñïöáíþò íá åðéóçìÜíåé üôé ï åðéóöáëÞò äñüìïò ôçò äéáðáéäáãþãçóçò åßíáé ðïñåßá ïëüêëçñçò æùÞò, üðùò ïñèÜ åðéóçìáßíåôáé ôüóï áðü ôïí ÐëÜôùíá üóï êáé áðü óýã÷ñïíïõò ðáéäáãùãïýò. Ç ëÞøç ôçò ïñèÞò áðüöáóçò ðåñß ôïõ «ðñáêôÝïõ», óå êÜèå óõãêåêñéìÝíç óôéãìÞ, åßíáé êÜôé ðïõ ôáëáíßæåé áäéÜêïðá ôçí ðñïóùðéêüôçôá ôïõ íÝïõ êáé ãåíéêüôåñá êÜèå áíèñþðéíç øõ÷Þ. Ïñèüôåñåò ßóùò áðáíôÞóåéò êáé ëýóåéò óôá êñßóéìá ðñïâëÞìáôá ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò åßíáé äõíáôÝò óôçí þñéìç çëéêßá, ç ïðïßá äéáèÝôåé ôï öõóéêü ðñïíüìéï íá Ý÷åé áðïêïìßóåé ìáêñï÷ñüíéá ðåßñá. ¸ôóé áðïôõðþíåôáé ìå ôï ðáñÜäåéãìá áõôü ç ôñáãéêüôçôá ôïõ ìáèçôÞ ü÷é ìüíï ìÝóá óôá ôåß÷ç ôùí ó÷ïëéêþí êôéñßùí, áëëÜ êõñßùò óôï ìåãÜëï ó÷ïëåßï ôçò æùÞò, êáôÜ ôéò åíáãþíéåò ìåôáöõóéêÝò áíáæçôÞóåéò ôïõ. Ôï üôé Þôáí áíáðïöÜóéóôïò êáèüëç ó÷åäüí ôç äéÜñêåéá ôçò æùÞò ôïõ, äåß÷íåé ðüóï äýóêïëåò êáé åðéóöáëåßò åßíáé ïé áðïöÜóåéò ðïõ ëáìâÜíïõìå óôç æùÞ, ðñÜãìá ðïõ áðáéôåß ìåãÜëç õðåõèõíüôçôá êáé ðåñéóõëëïãÞ.

    Ç áðïñßá êáé ï áãþíáò óôï Ýñãï ôïõÏ ÊáæáíôæÜêçò Þôáí âáèýò ãíþóôçò ôçò öéëïóïößáò, ôçí ïðïßá ìåôáäßäåé åêëáúêåõìÝíá ãéá Ýíá ãüíéìï êáé äçìéïõñãéêü äéÜëïãï. Äåí Ýìåéíå óõíåðþò áíáðïöÜóéóôïò óôá óôáõñïäñüìéá ôçò æùÞò ôïõ, Ýóôù êáé áí åíßïôå óå óôéãìÝò áõôïåëÝã÷ïõ êáé ðåñéóõëëïãÞò Ýðåöôå óå áðïñßá ó÷åôéêÜ ìå ôçí ïñèüôçôá Þ ìç ôùí ðñÜîåùí êáé èåùñéþí ôïõ. Ç ÓùêñáôéêÞ áðïñßá, ï õðÝñôáôïò áõôüò áíáâáèìüò ôçò ãíþóçò êáé ç ðéï óõìðáèÞò Ýêöñáóç ôçò íüçóçò ôïõ áíèñþðïõ, åêäçëþèçêå åíôïíüôåñá, ôéò ôåëåõôáßåò óôéãìÝò ôçò æùÞò ôïõ, ôçí ïðïßá êáé óöñÜãéóå áíåîßôçëá. Ó’ Ýíá áðü ôá ôåëåõôáßá Ýñãá ôïõ, ôçí ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï, ðïõ åßíáé ìéá Ýêèåóç ôçò êïóìïèåùñßáò êáé âéïèåùñßáò ôïõ, áðïñåß ãéá ôï äñüìï ðïõ äéÜëåîå êáé ôçí ðïéüôçôá ôùí ðíåõìáôéêþí ôïõ äçìéïõñãçìÜôùí. ÊáôÜ ôçí áðïñßá, ìéá áðü ôéò ðéï Ýíôïíåò óôéãìÝò áõôïåëÝã÷ïõ, ï Üíèñùðïò áßñåôáé óôï äýóêïëï ìá êáé èåôéêü óôÜäéï ôçò áõôïãíùóßáò, èÝôåé õðü Ýëåã÷ï êáé áõôïêñéôéêÞ ôçí ßäéá ôïõ ôç ãíþóç, ìå áðïôÝëåóìá íá ãêñåìßæåôáé ï áëáæïíéêüò êáé óôåßñïò åãùéóìüò.

    Ï ÊáæáíôæÜêçò ðñï÷ùñåß áêüìá Ýíá âÞìá ðåñáéôÝñù, ìå ôï íá ðáñáäßäåé ôá ëüãéá (äçëáäÞ ôç óêÝøç) êáé ôá Ýñãá ôïõ óôçí êñßóç ôùí Üëëùí. ÐÜíôùò, ï ßäéïò áðüñçóå óôï ôÝëïò ôçò æùÞò ôïõ, áöïý ðñþôá äéÜëåîå ìüíïò ôï äñüìï ôïõ, ðïõ Þôáí ï áãþíáò êé ï áíÞöïñïò, äçëáäÞ ç ïäüò ç Üãïõóá ðñïò ôï Èåü. ¸ôóé ìüíï ìðüñåóå íá âñåé ôçí åõôõ÷ßá ôïõ, Ýóôù êáé áí Þôáí åöÞìåñç êáé ðáñïäéêÞ, üðùò ëÝåé: «¼ëç ìáò ç æùÞ, ðáððïý, Þôáí áíÞöïñïò áíÞöïñïò êáé ãêñåìüò êé åñçìéÜ êéíÞóáìå ìå ðïëëïýò óõíáãùíéóôÝò, ìå éäÝåò ðïëëÝò, óõíïäåßá ìåãÜëç ìá üóï áíçöïñßæáìå êé ç êïñöÞ ìåôáôïðßæïõíôáí êé áëÜñãáéíå, áãùíéóôÝò êé éäÝåò êé åëðßäåò ìáò áðï÷áéñåôïýóáí, ëá÷Üíéáæáí, äåí Þèåëáí, äåí ìðïñïýóáí í’ áíÝâïõí ðéï ðÜíù êé áðïìÝíáìå ìïíÜ÷ïé ìå ôá ìÜôéá êáñöùìÝíá óôçí êéíïýìåíç ìïíÜäá, óôç ìåôáôïðéæüìåíç êïñöÞ. Äå ìáò êéíïýóå ç áëáæïíåßá, ìÞôå ç áðëïúêÞ âåâáéüôçôá ðùò èá óôáèåß ìéá ìÝñá ç êïñöÞ êáé èá ôç öôÜóïõìå ìÞôå êé áí öôÜíáìå, ðùò èá âñïýìå åêåß ðÜíù ôçí åõôõ÷ßá, ôç óùôçñßá êáé ôïí ÐáñÜäåéóï áíåâáßíáìå, ãéáôß åõôõ÷ßá, óùôçñßá êáé ðáñÜäåéóïò ãéá ìáò Þôáí ç áíÜâáóç».

    ÅðåéäÞ ï áãþíáò Ý÷åé ãé áõôüí ýøéóôç óðïõäáéüôçôá, áðïäßäåé ðåñéóóüôåñç âáñýôçôá óôç óõíôñïöéêüôçôá ðáñÜ óôç öéëßá. ¸ôóé èá ðåé: «Í’ áãáðÜò ôïí êáèÝíá áíÜëïãá ìå ôç óõíåéóöïñÜ ôïõ óôïí áãþíá. Ìç æçôÜò ößëïõò íá æçôÜò óõíôñüöïõò». Ï ÊáæáíôæÜêçò ðéóôåýåé óå ìéá ðÜëç áíéäéïôåëÞ êáé ÷ùñßò ôïí êñõöü ðüèï ôçò áìïéâÞò, äçëáäÞ ó’ Ýíáí áãþíá äýóêïëï, ðïõ åßíáé ðçãáßï áðáýãáóìá ôçò øõ÷Þò ôïõ áíèñþðïõ. ¸ôóé èá äéáëáëÞóåé üôé ç áîßá ôïõ áíèñþðïõ Ýãêåéôáé óôï íá åñãÜæåôáé êáé íá ìÜ÷åôáé êáíåßò ÷ùñßò áìïéâÞ:«ÎÝñù êáëÜ ðùò ï èÜíáôïò äå íéêéÝôáé ìá ç áîßá ôïõ áíèñþðïõ äåí åßíáé ç Íßêç, ðáñÜ ï áãþíáò ãéá ôç Íßêç. Êáé îÝñù áêüìá åôïýôï, ôï äõóêïëüôåñï: äåí åßíáé ïýôå ï áãþíáò ãéá ôç Íßêç ç áîßá ôïõ áíèñþðïõ åßíáé ìïíÜ÷á åôïýôç: íá æåé êáé íá ðåèáßíåé ðáëéêáñßóéá êáé íá ìçí êáôáäÝ÷åôáé áìïéâÞ. Êé áêüìá åôïýôï, ôï ôñßôï, áêüìá ðéï äýóêïëï: ç âåâáéüôçôá ðùò äåí õðÜñ÷åé áìïéâÞ, íá ìç óïõ êüâåé ôá Þðáôá ðáñÜ íá óå ãåìßæåé ÷áñÜ, õðåñçöÜíåéá êáé áíôñåßá».

    Ôï èåùñçôéêü õðüâáèñï ôùí óôï÷áóìþí ôïõÁí ç áðïôßìçóç ôïõ Ýñãïõ ôïõ Íßêïõ ÊáæáíôæÜêç Ý÷åé êÜðïéá óçìáóßá, áõôÞ äåí áöïñÜ ôï ðáñåëèüí áëëÜ ôï ðáñüí êáé êõñßùò ôï ìÝëëïí, ãéáôß áðü ôï ðáñåëèüí áíôëïýìå ìüíï üóá ìáò ÷ñåéÜæïíôáé ãéá ôçí êáëýôåñç áíôéìåôþðéóç ôïõ ðáñüíôïò êáé ôçí áíïéêïäüìçóç ôïõ ìÝëëïíôïò. Äåí êáôáãñÜöïíôáé êáé äåí áîéïëïãïýíôáé üëåò ïé ðñÜîåéò ôïõ áíèñþðïõ ùò éóôïñéêÝò, ðáñÜ ìüíïí üóåò Ý÷ïõí éäéáßôåñç óçìáóßá êÜôù áðü óõãêåêñéìÝíç óêïðéÜ. Áðü ôéò ðáñù÷çìÝíåò åðï÷Ýò ÷ñçóéìïðïéïýìå üóá ãåãïíüôá åßíáé åðßêáéñá, þóôå íá ðñïóöÝñïõí êÜðïéá âïÞèåéá ãéá ìéá âáèýôåñç, äçëáäÞ ïõóéáóôéêüôåñç áíôßëçøç ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò êáé Ýíáí áóöáëÝóôåñï ðñïóáíáôïëéóìü óôïí êüóìï. Ïé åðåñ÷üìåíåò ãåíéÝò –âáóéóìÝíåò óôçí ðáñÜäïóç– èá ïéêïäïìÞóïõí ôç ìÝëëïõóá êïéíùíßá ìå íÝïõò èåóìïýò êáé áîßåò.

    Ç íåïëáßá äéáêáôÝ÷åôáé áðü ìéá ïñìçôéêÞ êáé åíáãþíéá áíáæÞôçóç éäáíéêþí, åìöïñåßôáé áðü öéëïäïîßá ãéá áíåýñåóç êáé óôáèåñïðïßçóç ôçò ôñï÷éÜò ðïõ äéáãñÜöåé ç æùÞ ôçò, êáèþò êáé áðü Ýíôïíï ðüèï ãéá áëÞèåéá êáé äéêáéïóýíç êáôáâÜëëåé äå áðåãíùóìÝíåò ðñïóðÜèåéåò ãéá ìéá ïìáëÞ êáé ðåôõ÷çìÝíç ÝíôáîÞ ôçò óôï êïéíùíéêü óýíïëï. Áñêåôïß íÝïé êáé íÝåò åßíáé öõóéêü íá èÝëïõí íá áíôëÞóïõí äéäÜãìáôá áðü ôç óêÝøç êáé ôç æùÞ ôïõ ðáôñéþôç ìáò óôï÷áóôÞ. Äåí ìðïñåß üìùò íá ôïõò äþóåé ôï ìßôï ôçò ÁñéÜäíçò, ãéá íá îåöýãïõí áðü ôá äýóêïëá êáé ðåñßðëïêá ìïíïðÜôéá ôçò ðñïóùðéêÞò ôïõò æùÞò êáé íá ïäçãçèïýí ìå áóöÜëåéá óôçí áëÞèåéá êáé ôï öùò. ÁëëÜ áêüìá êáé áí ôïõò ôïí Ýäéíå, äåí èá åß÷áí íá ùöåëçèïýí ðïëëÜ, åðåéäÞ ðßóôåõå üôé áõôü Ý÷åé íüçìá, ìüíï áí ï êáèÝíáò ðñïóðáèåß ìüíïò ôïõ íá âñåé ôï äñüìï ôçò æùÞò ôïõ, ðïõ äåí ÷ñåéÜæåôáé íá åßíáé ïðùóäÞðïôå áíèüóðáñôïò ï äéêüò ôïõ ðÜíôùò Þôáí áíçöïñéêüò êáé «êáêïôñÜ÷áëïò».

    Ôï áßôçìá áõôü ôïõ ÊáæáíôæÜêç äå óôåñåßôáé âÝâáéá èåùñçôéêÞò èåìåëßùóçò, ç ïðïßá üìùò îåöåýãåé áðü ôá óôåíÜ ðëáßóéá ìéáò ïìéëßáò. Èá ðñïóðáèÞóù ùóôüóï íá óêéáãñáöÞóù ìå óõíôïìßá ôïí ðñïâëçìáôéóìü áõôüí.ÃåíéêÞ ó÷åäüí åßíáé ç ðåðïßèçóç, üôé áéþíéåò êáé áðüëõôåò áëÞèåéåò –áí ôåëéêÜ õðÜñ÷ïõí– åßíáé åëÜ÷éóôåò êáé êïéíüôïðåò: Áõôü óçìáßíåé üôé üëåò ïé áîßåò äåí åß÷áí êáé äåí ìðïñïýí íá Ý÷ïõí äéá÷ñïíéêÞ êáé êáèïëéêÞ éó÷ý ãéá ôçí áíèñùðüôçôá. Ç áëÞèåéá äåí åßíáé ïñéóôéêÞ êáé ôåëåéùôéêÞ áëëÜ ðñïóåããéóôéêÞ, åðåéäÞ ç ãíþóç ìáò åßíáé ðåñéïñéóìÝíç ëüãù ôçò ðåðåñáóìÝíçò öýóçò ôïõ áíèñþðéíïõ íïõ. Ç ãíþóç, ðïõ åßíáé óå ôåëåõôáßá áíÜëõóç êïéíùíéêÞ äéáäéêáóßá, ðñïûðïèÝôåé Ýíá åñìçíåõôéêü êýêëï áðü ôï õðïêåßìåíï óôçí ðñáãìáôéêüôçôá. Óå ðåñßðôùóç ëÜèïõò ï êýêëïò ìðïñåß íá åðáíáëáìâÜíåôáé åð’ Üðåéñïí. Óõíåðþò ïé ãíþóåéò ìáò ðáñáìÝíïõí êáô’ áíÜãêç áôåëåßò, åðåéäÞ äåí åßíáé äõíáôüí óå ðåðåñáóìÝíï ÷ñüíï íá åðáíáëçöèåß Üðåéñåò öïñÝò ï êýêëïò. Ç èÝóç áõôÞ åßíáé ðëáôùíéêÞ, áöïý ç áëÞèåéá ìüëéò êáé ìåôÜ âßáò ìðïñåß íá ðñïóåããéóèåß.

    Ôá ëüãéá åßíáé áäýíáìá íá åêöñÜóïõí ôá íïÞìáôÜ ìáò. Ðïéïò üìùò åîáóöáëßæåé ôç óýãêëéóç áðüøåùí ðñïò ôï ïñèü óçìåßï ðñïóÝããéóçò ôçò áëÞèåéáò; Êáíåßò ìå óéãïõñéÜ. Ãé’ áõôü ôï âáóéêü åñþôçìá óå ìéá åðéóôçìïíéêÞ Þ öéëïóïöéêÞ èåùñßá äåí åßíáé ôüóï áí öáßíåôáé áëçèÞò Þ øåõäÞò, áëëÜ ðïý âñßóêåôáé ç áëÞèåéá êáé ôï øåýäïò êáé óå ðïéï âáèìü åßíáé áêñéâÞò. Ç ôõðéêÞ ëïãéêÞ óõëëáìâÜíåé äõóôõ÷þò ìÝñïò ìüíï ôçò äïìÞò ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò, åíþ ôï üëï ðáñáìÝíåé áóýëëçðôï. Äåí ìðïñïýìå íá áíá÷èïýìå óå ìéá èåùñßá, ÷ùñßò íá îåêéíÞóïõìå áðü Ýíá ïñéóìÝíï óçìåßï Þ ôïìÝá ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ç åðéëïãÞ áõôÞ áðïôåëåß áíáãêáßï óôïé÷åßï ìéáò åðéóôçìïíéêÞò ìåëÝôçò. ÅðïìÝíùò, åðåéäÞ ç óýëëçøç ôçò ðñáãìáôéêüôçôáò åßíáé áðïóðáóìáôéêÞ êáé õðåéóÝñ÷åôáé ó’ Ýíá âáèìü ï ðáñÜãïíôáò ôïõ ôõ÷áßïõ, åßíáé åýëïãï íá äéáðñÜôôïíôáé óöÜëìáôá êáé íá áíáöýïíôáé áíôéöÜóåéò óôç æùÞ.

[ÏñöÝáò]

    ÔÅËÅÕÔÁÉÏ

    ÊáôÜ ôç ãíùóôéêÞ äéáäéêáóßá ìáèáßíïõìå ìüíï Þ êõñßùò áðü ôá óöÜëìáôÜ ìáò. Ï Íßôóå ìÜëéóôá åß÷å äéáôõðþóåé ôçí Üðïøç, üôé áðü ëÜèïò äñüìïõò ïäçãïýìáóôå óôçí áëÞèåéá. Ï ìüíïò ôñüðïò íá ô’ áðïöýãïõìå åßíáé íá ìçí êÜíïõìå ôßðïôá, ðñÜãìá ðïõ åßíáé áêüìá ìåãáëýôåñï áôüðçìá. Ïé íÝïé ëïéðüí èá ìÜèïõí êé áõôïß áðü ôá ßäéá ôïõò ôá óöÜëìáôá. Ìüíïé èá ðñïóðáèÞóïõí íá âñïõí ôï äñüìï ôçò æùÞò ôïõò, áñêåß íá áíáãíùñßæïõí ôá áóôï÷ÞìáôÜ ôïõò –áí âÝâáéá õðÜñ÷ïõí– êáé íá åðéìÝíïõí íá ôá äéïñèþóïõí. Ìå ðïéï ôñüðï üìùò èá ãßíåé ï åíôïðéóìüò êáé ç åðáíüñèùóç ôïõ çìáñôçìÝíïõ; Ðþò ìðïñþ íá îÝñù ðïéï åßíáé ôï óùóôü; Äåí åßíáé ôïõ ðáñüíôïò íá åðé÷åéñÞóù íá áðáíôÞóù óôï êáßñéï áõôü åñþôçìá. Áò èåùñçèåß üìùò áñêåôÞ Ýóôù ç áðëÞ åðéóÞìáíóç ôïõ ðñïâëçìáôéóìïý.

    Ï ÊáæáíôæÜêçò ðÜíôùò, áêïëïõèþíôáò ôç ëáúêÞ óïößá ôùí Êñçôéêþí, ðïõ ëÝåé: «¼ðïõ áóôï÷Þóåéò ãýñéóå, êé üðïõ ðåôý÷åéò, öýãå!» öáßíåôáé üôé ü÷é ìüíï áíáãíùñßæåé ôá ðáñáðôþìáôÜ ôïõ, áëëÜ êáé êáôáâÜëëåé êÜèå ðñïóðÜèåéá –óôá üñéá âÝâáéá ôïõ åöéêôïý– ãéá ôç äéüñèùóÞ ôïõò. ¸ôóé èá ðåé: «Áí áóôü÷çóá, êáé ìéá þñá æùÞ áêüìá íá ìïõ áðïìÝíåé, èá îáíáãõñßóù óôçí Ýöïäï áí ðÝôõ÷á, è’ áíïßîù ôç ãç, íá ’ñèþ íá îáðëþóù óôï ðëÜé óïõ». ÁõôÞ åßíáé ßóùò ìéá Ýãêõñç óõìâïõëÞ, ðïõ áöÞíåé ùò éåñÞ ðáñáêáôáèÞêç ü÷é ìüíï óôïõò íÝïõò ôçò ÊñÞôçò, ôçí ïðïßá ôüóï áãÜðçóå, áëëÜ êáé üëïõ ôïõ êüóìïõ ãéá ðïëëïýò áêüìá áéþíåò. ÁöÞíåé åðßóçò ìéá áãÜðç áíéäéïôåëÞ, èåñìÞ, ðëïõóéïðÜñï÷ç. Ç áãÜðç Ý÷åé ßóùò ðïëý ìåãáëýôåñç óçìáóßá ðáñÜ ï áãþíáò ôçò æùÞò.

    Ôï ìÞíõìá ôïõ ÊáæáíôæÜêç åßíáé êÞñõãìá áãÜðçò êáé óõíáäÝëöùóçò ôùí ëáþí Ìå ôç äéáôýðùóç áõôÞí ôßèåôáé ôÝëïò ôï åñþôçìá, áí áðü ôï ðëÞèïò êáé ôï âÜèïò ôùí óôï÷áóìþí ôïõ ìðïñåß íá óõíá÷èåß êÜðïéï óõìðÝñáóìá ãéá ôï êýñéï ìÞíõìá ðïõ åêðÝìðåôáé áðü ôï óõíïëéêü ôïõ Ýñãï. Áí èá Ýëåãå êáíåßò üôé ç ðåìðôïõóßá ôùí äéáëïãéóìþí ôïõ êáé ôï âáóéêü ìÞíõìá ãéá ôéò ìÝëëïõóåò ãåíéÝò óå üëç ôçí áíèñùðüôçôá åßíáé ìéá Ýêêëçóç ãéá áãÜðç, äåí èá áðåß÷å –êáôÜ ôçí ôáðåéíÞ ìïõ ôïõëÜ÷éóôïí ãíþóç– ðïëý áðü ôçí áëÞèåéá. Ðñüêåéôáé ãéá ôï «ÁãáðÜôå áëëÞëïõò», Ýíá êÞñõãìá âáèýôáôá ÷ñéóôéáíéêü, ôï ïðïßï ìÜëéóôá åíáñìïíßæåôáé ðëÞñùò ìå ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ ðáñÜäïóç. ÃíùóôÞ åßíáé ç ðåñßöçìç öñÜóç ôçò Áíôéãüíçò ôïõ ÓïöïêëÞ: «Ïýôå óõíÝ÷èåéí áëëÜ óõìöéëåßí Ýöõí», «äåí ãåííÞèçêá ãéá íá ìéóþ, áëëÜ ãéá í’ áãáðþ».

    Ðþò ðñïêýðôåé üìùò ç éäÝá ôçò áãÜðçò áðü ôï Ýñãï ôïõ; Åêôüò áðü ôéò ðïëõÜñéèìåò áíáöïñÝò óôçí áîßá êáé ôï ìåãáëåßï ôçò áãÜðçò ìíçìïíåýåé ìå áîéïëïãéêÞ ìÜëëïí óåéñÜ ôéò åðéäñÜóåéò ðïõ äÝ÷ôçêå áðü ôïõò ðñïãåíÝóôåñïýò ôïõ. Ïìïëïãåß ëïéðüí üôé áðü ôïí ÁëÝîç ÆïñìðÜ Ýìáèå í’ áãáðÜ ôç æùÞ êáé íá ìç öïâÜôáé ôï èÜíáôï. Ï ßäéïò äçëþíåé üôé óçìáíôéêÞ åðßäñáóç Üóêçóáí åðÜíù ôïõ ôá ôáîßäéá êáé ôá ïíåßñáôá, êáèþò êáé ï ¼ìçñïò, ï Âïýäáò, ï Íßôóå, ï Ìðåñîüí êáé ï ÆïñìðÜò. Åðåîçãåß äå óôçí óõíÝ÷åéá óå ôé ôïí âïÞèçóå ï êáèÝíáò áð’ áõôïýò, ðñÜãìá ðïõ äåß÷íåé ôáõôü÷ñïíá êáé ôéò óõíéóôþóåò ôçò ðíåõìáôéêÞò ôïõ öõóéïãíùìßáò êáé ðñïóöïñÜò.

    ËÝåé ëïéðüí:«Ï ðñþôïò óôÜèçêå ãéá ìÝíá ôï ãáëçíü êáôÜöùôï ìÜôé, óáí ôï äßóêï ôïõ çëßïõ, ðïõ öùôßæåé ìå áðïëõôñùôéêéÜ ëÜìøç ôá ðÜíôá ï Âïýäáò, ôï Üðáôï êáôÜìáõñï ìÜôé, üðïõ ðíßãåôáé êáé çìåñþíåôáé ï êüóìïò ï ÌðÝñîïíáò ìå áëÜöñùóå áðü ìåñéêÜ Üëõôá öéëïóïöéêÜ ñùôÞìáôá ðïõ ìå ôõñáííïýóáí óôá ðñþôá íéÜôá ï Íßôóå ìå ðëïýôéóå ìå êáéíïýñéåò áãùíßåò êáé ì’ Ýìáèå íá ìåôïõóéþíù ôç äõóôõ÷ßá, ôçí ðßêñá, ôçí áâåâáéüôçôá óå ðåñçöÜíéá êé ï ÆïñìðÜò ì’ Ýìáèå í’ áãáðþ ôç æùÞ êáé íá ìç öïâïýìáé ôï èÜíáôï».Äåí åßíáé üìùò äõíáôüí í’ áãáðÜ êáíåßò ôç æùÞ, ÷ùñßò í’ áãáðÜ ôïõò áíèñþðïõò, åðåéäÞ ùò åê öýóåùò êïéíùíéêü êáé ðïëéôéêü ïí äåí ìðïñåß íá æÞóåé Ýîù áðü ôçí êïéíùíßá, ìå ôçí ïðïßá êáé óõíáëëÜóóåôáé ó÷åäüí êáèçìåñéíÜ. Èåùñåß äå áäýíáôç ôçí áíýøùóç ôïõ áíèñþðïõ ÷ùñßò ôçí áãÜðç. ËÝãåé ìÜëéóôá ñçôÜ: «ÁãÜðá ôïí Üíèñùðï ãéáôß åßóáé åóý». Áõôü íïìßæù ðùò åßíáé ôï ýøéóôï äßäáãìá êáé ç ìÝãéóôç ðíåõìáôéêÞ êëçñïíïìéÜ óôéò åðåñ÷üìåíåò ãåíéÝò.

    Ç ìïñöÞ ôçò áãÜðçò êáé ôçò èõóßáò ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôïí ÊáæáíôæÜêç ôñéóåýãåíç (ÁíáöïñÜ óôïí ÃêñÝêï). Ç ðåìðôïõóßá ëïéðüí ôùí óôï÷áóìþí êáé åðéèõìéþí ôïõ åßíáé Ýíá êÞñõãìá áãÜðçò êáé óõãêáôÜâáóçò, Ýííïéåò âáèýôáôá ÷ñéóôéáíéêÝò êáé êáô’ åðÝêôáóç èñçóêåõôéêÝò.Ç ðïñåßá êáé ïé Üîïíåò ôùí ðñïâëçìáôéóìþí ôïõ Ï ÊáæáíôæÜêçò, ï ðïëõðëÜíçôïò áõôüò óôáõñïöüñïò ôçò äçìïêñáôßáò êáé áêáôáðüíçôïò êõíçãüò ôçò áëÞèåéáò, ðñïóðáèïýóå áðü ôçí ôñõöåñÞ ðáéäéêÞ çëéêßá Ýùò ôçí ðñï÷ùñçìÝíç ùñéìüôçôÜ ôïõ– íá ðëçóéÜóåé ôï áðñüóéôï êáé íá óõìöéëéùèåß ìå ôçí éäÝá, ðùò ç öõóéêÞ áðüëçîç ôçò æùÞò åßíáé ï èÜíáôïò. Ðñïóðáèïýóå íá åßíáé áéóéüäïîïò ðáñÜ ôéò ó÷åäüí áíõðÝñâëçôåò äõó÷Ýñåéåò êáé ôéò áëëåðÜëëçëåò áðïãïçôåýóåéò, ðïõ öÝñåé ç êáôáèëéðôéêÞ óêÝøç ôçò áöüñçôá ðéêñÞò ãåýóçò ôçò áðïôõ÷ßáò.

    Ï ßäéïò ðïëëÝò öïñÝò äïêßìáóå ôç æùïãüíï ÷áñÜ ôçò äçìéïõñãßáò êáé ðñïóðÜèçóå íá áðïöýãåé ôï öïâåñü áäõóþðçôï äé÷áóìü ôçò ðñïóùðéêüôçôáò, ðïõ ðïëý åýóôï÷á áðïôýðùóáí ï Áðüóôïëïò Ðáýëïò êáé ï Ïâßäéïò óôéò Ìåôáìïñöþóåéò ôïõ. Êáé ïé äýï âëÝðïõí êáé åðéäïêéìÜæïõí ôá êáëýôåñá, áêïëïõèïýí üìùò ôá ÷åéñüôåñá. Ç éäÝá áõôÞ áíôéêáôïðôñßæåé ôç óõíå÷Þ ðÜëç ôïõ áíèñþðïõ ìå ôï êáêü.Ó’ üëá ôá óôÜäéá ôçò ðïëõêýìáíôçò ðïñåßáò ôïõ ñçîéêÝëåõèïõ, êáéíïôüìïõ êáé öéëïðñüïäïõ ðíåýìáôïò ôïõ äÝóðïæå ï áãþíáò, ðïõ Ýêöñáóç ôïõ Þôáí ôï ÷ôßóéìï êáé ôï ãêñÝìéóìá, ç ðëçììõñßäá êé ç ðáëßññïéá. Áõôüò Þôáí ï Üîïíáò ôùí óôï÷áóìþí, ç äå áãÜðç Ýäéíå ðåñéå÷üìåíï êáé íüçìá óôçí åöÞìåñç ýðáñîÞ ôïõ. ¹îåñå åðßóçò êáëÜ ðùò ï åîáíáãêáóìüò äåí åßíáé ôï áíþôåñï óýìâïëï ïýôå ç áóöáëÝóôåñç åããýçóç ôçò ðñïüäïõ êáé ôçò õðåñï÷Þò áëë’ ç ðåéèþ êáé ï ëüãïò.

    Áõôü ðïõ ÷áñáêôçñßæåé ôï Ýñãï ôïõ åßíáé ï Ýíôïíïò ðáëìüò êáé ï ðëáôýò ïñßæïíôáò ôïõ óôï÷áóìïý ôïõ, ï ïðïßïò áíåâáßíåé ôá óêáëïðÜôéá ôùí ìåôáñóéþóåùí êáé èåùñçôéêþí óõëëÞøåùí, ç ôïëìçñÞ öáíôáóßá, ç äéåéóäõôéêÞ ïîõäÝñêåéá, ï äõíáìéêüò ïñáìáôéóìüò êáé ôï èåëêôéêü ýöïò ôïõ ëüãïõ. Óôï êåßìåíü ôïõ åíõðÜñ÷åé ðëÞèïò åêöñáóôéêþí ìÝóùí, ôá ïðïßá êáèéóôïýí ðëïõóéüôåñï ôï åííïéïëïãéêü ðåñéå÷üìåíï ôçò ãëþóóáò ìáò. Ãëþóóá êáé óêÝøç äåí åßíáé äýï îå÷ùñéóôÜ ðñÜãìáôá, áëëÜ óõíäÝïíôáé óôåíÜ ìåôáîý ôïõò. ÖÜíçêå, íïìßæù, êáèáñÜ ðùò ç ðñïâïëÞ ôçò ðíåõìáôéêÞò öõóéïãíùìßáò ôïõ Íßêïõ ÊáæáíôæÜêç åßíáé èÝìá äýóêïëï, åäþ ðñïóðÜèçóá íá ðáñïõóéÜóù ìéá ìéêñÞ ìüíï ðôõ÷Þ ôçò, Ý÷ïíôáò âÝâáéá åðßãíùóç ôùí áäõíáìéþí êáé áôåëåéþí, ðïõ åìðåñéÝ÷ïíôáé óå ôÝôïéïõ åßäïõò åã÷åéñÞìáôá. Áõôü ïöåßëåôáé áöåíüò óôï üôé ç ðñïóùðéêüôçôá êÜèå óôï÷áóôÞ äåí åßíáé åõäéÜêñéôç ó’ üëåò ôéò öÜóåéò êáé ôéò åêäçëþóåéò ôçò áëë’ ïýôå êáé áíáëëïßùôç, áöïý óõíå÷þò áíáó÷çìáôßæåôáé êáé áíáìïñöþíåôáé êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ãåìÜôçò êßíçóç óùìáôéêÞò êáé ðíåõìáôéêÞò õðüóôáóçò.

    ÐÜíôùò, ìå êßíäõíï íá ÷áñáêôçñéóôåß áõôü ðñïãïíïðëçîßá, èá ìðïñïýóå ßóùò íá ëå÷ôåß üôé ç ìåãÜëç êáé äõíáôÞ åõêñáóßá ôçò ðíåõìáôéêÞò ðáñïõóßáò ôïõ ¸ëëçíá óôï÷áóôÞ åßíáé áíåêôßìçôç êëçñïíïìéÜ, ðïõ âáñáßíåé ôïõò þìïõò êáé ìáò åðéóêéÜæåé, üðùò êáé ðáñüìïéåò ìïñöÝò ôïõ ëáìðñïý åëëçíéêïý ðáñåëèüíôïò. ¸ôóé èá ìáò óõíïäåýåé ðÜíôá ç áäýíáôç ç÷þ ìéáò ìáêñéíÞò öùíÞò ðïõ ÷Üíåôáé óéãÜ óéãÜ êáé ãßíåôáé áêáôÜëçðôç óôá âÜèç ôùí áéþíùí, ìá ðïõ åðéôñÝðåôáé íïìßæù íá åëðßæïõìå ðùò äå èá óâÞóåé ðïôÝ, áëëÜ èá óõíå÷ßóåé íá åêðÝìðåé áêüìá êÜðïéåò áìõäñÝò á÷ôßäåò öùôüò .

Ôï êåßìåíï áõôü äüèçêå ùò äéÜëåîç óôï ÇñÜêëåéï ÊñÞôçò óôéò 6 Ïêôùâñßïõ 2004

O Ãéþñãïò X. KïõìÜêçò åßíáé êáèçãçôÞò óôï ÐáíåðéóôÞìéï Iùáííßíùí

[Káæáíôæáêéêüò]

Áãáðçôïé öéëïé êáëçóðåñá óáò,

Èá çèåëá íá ñùôçóù ãéá ôïí áöïñéóìï ôïõ êáæáíôæáêç.
Ôé éó÷õåé êáé ôé ï÷é?

[ÉÐÐÏËÕÔÏÓ]

    ÖÉËÅ,   ÃÅÉÁ-×ÁÑÁ,   Ä Å Í    Ó Ô Å Ê Å É    Ô É Ð Ï Ô Á .

                                    Ï  × Ñ É Ó Ô É Á Í É Ê Ï Ó -Á Ö Ï Ñ É Ó Ì Ï Ó -ÙÓ  Á Í Á È Å Ì Á   ÓÔÇÍ   Ø Õ × Ç  ÔÏÕ,

                                                             Å Ã É Í Å     Ê Á Í Ï Í É Ê Á -   ÁÑÁ,

                                       ÁÕÔÏÉ   ÐÏÕ  Å Ð É È Õ Ì Ï Õ Í    ÍÁ   ÓÕÍÁÍÔÇÈÏÕÍ   ÌÁÆÉ  ÔÏÕ,   ÈÁ   ÐÑÅÐÅÉ   ÍÁ   

                                       Â Ã Á Ë Ï Õ Í    ÅÉÓÉÔÇÑÉÏ   ÃÉÁ  ÔÇÍ   Ê Ï Ë Á Ó Ç ....

                Õ.Ã.    ôá   åéóéôçñéá   áõôá  äåí  åêäéäïíôáé   ìåô"  åðéóôñïöçò.   ÃÉÁ   ïóïõò   äåí  ãíùñéæïõí  åëëçíéêá -one  way  ticket...

                         ôá  äå  åêäïôçñéá   õðáñ÷ïõí   óå  êáèå  óõíïéêéá.

[Káæáíôæáêéêüò]

ùò ðïôå ôá ðáéäéá ðïõ ðåéíáíå èá ôñùãïíôáé áðï ôçí ìáíá ôïõò??

[Káæáíôæáêéêüò]

     Óå êÜèå êñßóéìç åðï÷Þ ï Áãùíéæüìåíïò ðáßñíåé íÝá üøç_ óÞìåñá ç üøç ôïõ åßíáé åôïýôç: åßíáé ï áñ÷çãüò ôçò ðñïëåôÜñéêçò ôÜîçò ðïõ áíåâáßíåé. ÖùíÜæåé, äßíåé óõíèÞìáôá. Äéêáéïóýíç, åõôõ÷ßá, ëåõôåñéÜ».Åëåõèåñßá êáé Üíèñùðïò ôáõôßæïíôáé óôïí ÊáæáíôæÜêç üðùò êáé óôï ÃÜëëï õðáñîéóôÞ öéëüóïöï Óáñôñ, êáôÜ ôïí ïðïßï ç áíèñþðéíç åëåõèåñßá ðñïçãåßôáé áðü ôçí ïõóßá ôïõ áíèñþðïõ, ôçí ïðïßá êáé êáèéóôÜ äõíáôÞ. Ç åëåõèåñßá åßíáé áäýíáôï íá äéáêñéèåß áðü ôï åßíáé ôçò áíèñþðéíçò ðñáãìáôéêüôçôáò. Ï Üíèñùðïò äåí õðÜñ÷åé ðñþôá êáé ìåôÜ ãßíåôáé åëåýèåñïò, áëëÜ ôüóï óôï Óáñôñ üóï êáé óôïí ÊáæáíôæÜêç äåí õðÜñ÷åé äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï åßíáé ôïõ áíèñþðïõ êáé óôï íá åßíáé åëåýèåñïò. Ç åëåõèåñßá óôïí ÊáæáíôæÜêç ðáßñíåé äéáöïñÝò ìïñöÝò: åëåõèåñßá åßíáé ç áðïõóßá öüâïõ êáé åëðßäáò, åßíáé ç áõôÜñêåéá, åßíáé ç áíáãùãÞ ôçò áíÜãêçò óå âïýëçóç êáé ôÝëïò åëåõèåñßá åßíáé ç ëýôñùóç áðü ôç ëåõôåñéÜ üëåò áõôÝò ïé ìïñöÝò åëåõèåñßáò åêöñÜæïõí êáôÜ âÜèïò ôï ßäéï íüçìá. Áðáñáßôçôç äçëáäÞ ðñïûðüèåóç ôçò åëåõèåñßáò ãéá üëåò ôéò ìïñöÝò åßíáé ç áðïõóßá öüâïõ êáé åëðßäáò, êáé êõñßùò ôçò åëðßäáò, áöïý áõôÞ åßíáé ðñïûðüèåóç êáé áéôßá ôïõ öüâïõ.

åí åôåé 2010 ó÷åäïí,ðùò áðáíôáôáé êáé ðùò áíáðáñéóôáôáé ï Áãùíéæïìåíïò áíèñùðïò;