ÏÑÈÏÍ ÊÁÉ ÄÉÊÁÉÏÍ
ÄéáâÜæïíôáò åðéðüëáéá óôï ëåîéêü êáé ìÜëéóôá êáé óôï áñ÷áéïåëëçíéêü ëåîéêü, áíáêáëýðôïõìå üôé, Ïñèü= óùóôü êáé ðáñáðÜíù óôï ãñÜììá "Ä", äßêáéï = óùóôü. ¼ìùò ç ÅëëçíéêÞ ãëþóóá ðïôÝ äåí ÷ñçóéìïðïéåß äýï äéáöïñåôéêÝò ëÝîåéò ãéá íá áðïäþóåé ìßá Ýííïéá. Áò äïýìå ëïéðüí êáëýôåñá ôïõò ïñéóìïýò ôùí ðáñáðÜíù åííïéþí....
Åðáíåñ÷üìåíïé óôï ëåîéêü, äáâÜæïõìå: Ïñèüí = ðñáãìáôéêü, áëçèÝò…. ÁðëÞ êáé êáôáíïçôÞ áðüäïóç.
Äßêáéïí: ÐñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ëÝîç «äßêç», üðïõ Äßêç = ¸èïò, óõíÞèåéá, êáíüíáò, ïðüôå öáíåñþíåôáé ðëÝïí êáé ç ðñùôáñ÷éêÞ óçìáóßá ôçò ëÝîåùò «äßêáéïò». Äßêáéïò ëïéðüí, åßíáé áõôüò ðïõ âñßóêåôáé óå óõìöùíßá ìå ôïõò íüìïõò, ìå ôïõò êáíüíåò.
Äßêáéïí: Ôï óýìöùíï ìå ôá Ýèéìá, ìå ôïõò êáíüíåò, ìå ôïõò íüìïõò….
Åíþ öáßíåôáé ðñïò óôéãìÞ üôé ôï ðñüâëçìá Ý÷åé âñåé ëýóç, áëßìïíï….
Ôï ðñüâëçìá ðåñß ïñèïý êáé äéêáßïõ ìüëéò ôþñá áñ÷ßæåé íá áðïêáëýðôåôáé….
Óôçí ôñáãùäßá ôïõ ÓïöïêëÞ «Áíôéãüíç», èßãåôáé ãéá ðñþôç öïñÜ Ýíá ôåñÜóôéï äßëëçìá. ÈÝìá ôçò ôñáãùäßáò åßíáé ç ðñïóðÜèåéá ôçò Áíôéãüíçò íá èÜøåé ôï íåêñü áäåëöü ôçò Ðïëõíåßêç, ðáñÜ ôçí áíôßèåôç åíôïëÞ ôïõ ÊñÝïíôá, âáóéëéÜ ôçò ÈÞâáò. ¸ôóé ç Áíôéãüíç èÝôåé ôïí çèéêü íüìï ðïõ áéôåßôáé ôïí óåâáóìü ôùí èåþí êáé ôçí áãÜðç ðñïò ôïí áäåñöü ôçò õðåñÜíù ôùí áíèñþðéíùí íüìùí. Ïé Þñùåò ôçò ôñáãùäßáò åßíáé ïé:
Áíôéãüíç. ÐéóôÞ óôï çèéêü êáèÞêïí êáé óåâüìåíç ôïõò áñ÷áßïõò èåïýò, éó÷õñüò
÷áñáêôÞñáò ðïõ áøçöÜåé ôçí åîïõóßá, áôñüìçôç áêüìá êáé åìðñüò
óôïí èÜíáôï, ìå åëåýèåñç ãíþìç êáé ðñïðÜíôùí çèéêÞ.
ÉóìÞíç. ÁäåñöÞ ôçò Áíôéãüíçò Ðñáãìáôßóôñéá, Ý÷åé ôýøåéò ãéá ôçí ôý÷ç ôçò Áíôéãüíçò, áëëÜ åßíáé ðñïóáñìïóìÝíç óôéò íüñìåò ôçò áíèñþðéíçò åîïõóßáò. Áäýíáìç ùò ÷áñáêôÞñáò, ÷ùñßò ðïëéôéêÞ âïýëçóç, öïâÜôáé ôïí âáóéëÝá ÊñÝïíôá.
ÊñÝïíôáò, âáóéëåýò ôùí Èçâþí êáé èåßïò ôçò Áíôéãüíçò. Ôýñáííïò. Ðéóôåýåé üôé Üðáíôåò ïöåßëïõí íá õðáêïýí áíáíôßññçôá óôïõò íüìïõò ôïõ, èÝôïíôáò Ýôóé ôá óõìöÝñïíôÜ ôïõ õðåñÜíù üëùí ôùí Üëëùí. Áóõíåííüçôïò, äåí äÝ÷åôáé êáìßá êñéôéêÞ, áãåíÝóôáôïò.
Áßìïíáò, ãéïò ôïõ ÊñÝïíôá êáé áññáâùíéáóôéêüò ôçò Áíôéãüíçò. ÓÝâåôáé ôïí ðáôÝñá ôïõ, áãáðÜåé ôçí Áíôéãüíç, óõíåôüò, öéëïóïöåß.
Ôåéñåóßáò, ôõöëüò ÌÜíôçò, åêöñÜæåôáé ìå ìáíôåßåò êáé ìå ðáñáâïëÝò.
Åõñõäßêç, Ãõíáßêá ôïõ ÊñÝïíôá, Ýíáò
öñïõñüò,
ðñþôïò áããåëéïöüñïò,
äåýôåñïò áããåëéïöüñïò êáé ôÝëïò
ï ÷ïñüò, áðáñôéæüìåíïò áðü 15 ãÝñïíôåò ôùí Èçâþí.
ÊõñéïëåêôéêÜ, óôçí ïìþíõìç ôñáãùäßá ôçò «Áíôéãüíçò», ôßèåôáé ôï äßëëçìá áíÜìåóá óôï ïñèü êáé óôï äßêáéï, üðïõ äßêáéï, ôï äßêáéï ôùí íüìùí ôïõ âáóéëÝá êáé ïñèüí, ôï çèéêü äßêáéï, ùò ï öõóéêüò, ï ðáãêüóìéïò êáé áíáëëïßùôïò Íüìïò ï ïðïßïò äéÝðåé üëá ôá ëïãéêÜ êáé åëåýèåñá üíôá.
Ðñéí óõíå÷ßóù ôçí åñãáóßá áõôÞ, öñïíþ üôé åßíáé ÷ñÞóéìï íá ðáñáèÝóù êÜôé áêüìá áðü ôïí ÓïöïêëÞ, ìßá öñÜóç áðü ôçí ôñáãùäßá «Ôñá÷ßíéáé».
«åé ìç ößëá ëÝãù, ïõ÷ Þäïìáé, ôï ä' ïñèüí åîåßñç÷' üìùò»
Áíé÷íåýïíôáò ôçí öéëïóïöéêÞ óêÝøç ôçò åðï÷Þò ìáò, óõíáíôÜìå ôïí Thomas Kuhn íá ðáñáäÝ÷åôáé áöïðëéóôéêÜ üôé ç ÁããëùóáîïíéêÞ öéëïóïöéêÞ ó÷ïëÞ óêÝøçò, ïõäÝðïôå êáôÜöåñå íá áðïäå÷èåß ôçí êáèáñÞ èåùñçóéáêÞ ðñïóÝããéóç êáé ôéò ìåãáëåðÞâïëåò ìåôáöõóéêÝò èåùñßåò ôçò öéëïóïöéêÞò óêÝøçò ôçò çðåéñùôéêÞò Åõñþðçò. Ç ÁããëïóáîùíéêÞ ó÷ïëÞ óêÝøçò, ðñïóðáèåß íá ðáôÜåé óõíÝ÷åéá óå óôáèåñü Ýäáöïò, áðïäå÷üìåíç ìüíïí ôïõò éó÷õñéóìïýò ðïõ ÷áßñïõí áõóôçñÞò åäñáßùóçò.
Ç ó÷ïëÞ áõôÞ óêÝøçò áêïëïýèçóå ðñüôõðá ëüãïõ ôçí êáèçìåñéíÞ ãëþóóá ôçí ïðïßá üëïé êáôáëáâáßíïõí áìÝóùò êáé ôéò öõóéêÝò åðéóôÞìåò, åðåéäÞ ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü áêñßâåéá êáé äéáèÝôïõí óõã÷ñüíùò áõóôçñÜ êñéôÞñéá äéêáéïëüãçóçò. Ç áìöéóâÞôçóç ôïõ Kuhn áíáöÝñåôáé óå Ýíá ìåãÜëï óýìðëåãìá áðü éäÝåò êáé áîéïëïãÞóåéò, ïé ïðïßåò áðáñôßæïõí ìßá ãåíéêÜ áðïäåêôÞ óýã÷ñïíç êïóìïåéêüíá ìáò. Ôï óýìðëåãìá áõôü åßíáé áñêåôÜ ðïëýðëïêï, êáèüôé óõíäõÜæåé óôïé÷åßá ïñèïëïãéóìïý ìå ôïí áôïìéêéóìü êáé ôçí öéëåëåýèåñç ðßóôç óå ìéá óôáäéáêÞ åîåëéêôéêÞ ðñüïäï.
Ïé ïñèïëïãéêÝò èåùñßåò äßíïõí Ýìöáóç óôçí äýíáìç ôçò óõëëïãéóôéêÞò éêáíüôçôáò ðïõ äéáèÝôïõí üëïé ïé Üíèñùðïé. Ïé ïñèïëïãéêÝò èåùñßåò ëïéðüí, åßíáé ðñïúüíôá áôïìéêþí ïñèïëïãéêþí óõëëïãéóìþí. ÓõíÜãïíôáò ëïãéêÜ óõìðåñÜóìáôá áðü ôçí åìðåéñßá ôïõ, ï êÜèå åðéóôÞìïíáò áëëÜ êáé ï êÜèå óêåðôüìåíïò Üíèñùðïò, óõíåéóöÝñåé ìå ôïí ôñüðï áõôü óôçí ðñüïäï, óôçí óùñåõôéêÞ áíÜðôõîç ôçò ãíþóçò êáé óôçí âáèìéáßá áõîáíüìåíç áíôéóôïé÷ßá ôçò ìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôçí ïðïßá ðåñéãñÜöåé.
Åßíáé öáíåñü üôé, ìüíïí üôáí ôá Üôïìá ðáýóïõí íá åßíáé ëïãéêÜ, ôüôå áðåéëåßôáé áõôÞ ç ðñüïäïò. ÔÝôïéïò êßíäõíïò åßíáé äõóôõ÷þò õðáñêôüò êáé ìÜëéóôá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ßäéá ôçí êïéíùíßá. Ïé êïéíùíéêÝò ðéÝóåéò, ôá ðïëéôéêÜ Þ èñçóêåõôéêÜ ðÜèç, ôá ïéêïíïìéêÜ óõìöÝñïíôá êáé ëïéðÝò éäéïôÝëåéåò, ìðïñïýí äõóôõ÷þò íá åðçñåÜóïõí ôçí êñßóç ôïõ áôüìïõ, óå óçìåßï ìÜëéóôá íá áñíåßôáé ðåéóìáôéêÜ íá ôñïðïðïéÞóåé ìéáí «áãáðçìÝíç ôïõ ðåðïßèçóç», Þ íá áíôéóôÝêåôáé óèåíáñÜ óôçí áðïäï÷Þ ìéáò Üëëçò ðïõ äåí ôïõ öáßíåôáé áñåóôÞ. Ìå ôï ðÝñáóìá ôïõ ÷ñüíïõ, ç äñÜóç áõôþí ôùí êïéíùíéêþí ðáñáãüíôùí, åíäÝ÷åôáé íá ìåôáôñÝøåé ôçí óêÝøç óå ðïëéôéêÞ éäåïëïãßá, áêüìá êáé óå èñçóêåõôéêü äüãìá. ÐñïöáíÝóôáôá, ãéá íá åßíáé åöéêôÞ ç óõíÝ÷éóç ôçò êáôáíüçóçò ôçò öýóçò êáé ï åìðëïõôéóìüò ôçò ãíþóçò, âáóéêÞ ðñïûðüèåóç åßíáé íá åîïõäåôåñùèïýí ïé äñÜóåéò áõôþí ôùí êïéíùíéêþí ðáñáãüíôùí.
Ï ëüãïò, êôÞìá ôïõ êÜèå áíèñþðïõ, åßíáé ôï ìïíáäéêü ðñïáðáéôïýìåíï ãéá íá áíôëÞóïõìå ãíþóç áðü ôçí åìðåéñßá. ÐñÜãìá ðïõ ï êáèÝíáò ìáò ìðïñåß íá ôï êÜíåé ôï ßäéï êáëÜ.
ÁõôÞ ëïéðüí ç ïñèïëïãéêÞ áíôßëçøç, áíôáíáêëÜ ôï ôüóï ðñïóöéëÝò óå ìáò öéëåëåýèåñï éäåþäåò ìéáò óôáäéáêÞò åîåëéêôéêÞò áëëáãÞò êáé áðü ôçí Üðïøç áõôÞí, ç ãíùóôéêÞ ðñüïäïò ìïéÜæåé óáí åõôõ÷Ýò áíÜëïãï ìå ôçí êïéíùíéêÞ ðñüïäï. Ìå áõôÞí ôçí ïðôéêÞ üìùò, áêüìá êáé ï ßäéïò ï ïñèïëïãéóìüò, êéíäõíåýåé íá êáôáóôåß Ýíáò ìýèïò, ãéáôß öôÜíïõìå íá ðéóôåýïõìå óå áõôüí üðùò áêñéâþò ðéóôåýïõìå Ýíáí ìýèï, åðåéäÞ ôáéñéÜæåé êáëÜ ìå ôéò ëïéðÝò ðåðïéèÞóåéò ìáò.
Ç åðßóçìá áíáãíùñéóìÝíç á÷ßëëåéïò ðôÝñíá ôïõ ïñèïëïãéóìïý, âñßóêåôáé áêñéâþò óôïí ßäéï ôïí èåùñçóéáêü ÷áñáêôÞñá ôçò ïñèïëïãéêÞò ãíþóçò, êáèþò ôá öáéíüìåíá ðåñéãñÜöïíôáé êáé åðåîçãïýíôáé ìå üñïõò ìéáò óõãêåêñéìÝíçò èåùñßáò ðïõ åöçýñáí Þ óõãêñüôçóáí êÜðïéïé ãíþóôåò.
Èåùñåßôáé ëïéðüí äßêáéï, ç ðåñåôáßñù Ýñåõíá íá óôçñßæåôáé áðïêëåéóôéêÜ êáé áõóôçñÜ óå Ýíá ðñïäéáãñáììÝíï ìïíôÝëï, ôï ïðïßï êÜðïéá ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ áíáãíùñßóôçêå áðü ìßá ïìÜäá ùò âÜóç ãéá ôçí èåìåëßùóç êÜèå äéåñåõíçôéêÞò ðñáêôéêÞò.
Ôï ïñèüí üìùò äéáêçñýôôåé üôé –üðùò ìáò äåß÷íåé ç éóôïñßá êáé ç êáèçìåñéíÞ ðñáêôéêÞ- ç ãíþóç äåí äéäÜóêåôáé ùò êÜôé õðïèåôéêü êáé ðñïóùñéíü êáé ïé äéäÜóêáëïé äåí ðñïóðáèïýí íá êáëëéåñãÞóïõí óôïõò ìÝëëïíôåò ãíþóôåò ìéá óêåðôéêÞ äéÜèåóç Þ ìéá åõñýôçôá óêÝøåùí êáé áíôéëÞøåùí ãéá íá ôïõò êáôáóôÞóïõí åýêáìðôïõò êáé äåêôéêïýò óôçí íÝá åìðåéñßá. Áíôßèåôá, ç åêðáßäåõóç åßíáé áóõíÞèéóôá áõôáñ÷éêÞ êáé äïãìáôéêÞ, áêñéâþò ãéá íá ðñïêáëÝóåé ôïí ìåãáëýôåñï âáèìü áöïóßùóçò óôï êáèéåñùìÝíï ìïíôÝëï óêÝøçò êáé íá ðåñéïñßóåé óôï åëÜ÷éóôï äõíáôü ôéò ñïðÝò óôï íá óêÝöôåôáé êáé íá äñá êáíåßò Ýîù áðü áõôü.
×áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá ðáñÝèåóå ï Kuhn üôáí Ýãñáöå: «Áêüìá êáé ìéá óýíôïìç ìáôéÜ óôïí ÷þñï ôçò åðéóôÞìçò, äåß÷íåé üôé, ðéèáíüôáôá, ç åðéóôçìïíéêÞ åêðáßäåõóç åßíáé ðïëý ðéï áðïôåëåóìáôéêÞ óôï íá åðéöÝñåé åðáããåëìáôéêÞ áêáìøßá, áð’ üôé ç åêðáßäåõóç óå Üëëïõò ôïìåßò – ìå ìïíáäéêÞ ßóùò åîáßñåóç ôçí óõóôçìáôéêÞ èåïëïãßá».
Ôï åñþôçìá, áí õðÜñ÷åé êáëýôåñï êñéôÞñéï áðü ôçí áðüöáóç óõëëïãéêÜ ïëüêëçñçò ôçò ïìÜäáò, ìáò õðïäåéêíýåé êáé ôïí ïñèü ôñüðï åîáãùãÞò óõìðåñáóìÜôùí. Ìßá ïìÜäá ëïéðüí áðáñôéæüìåíç áðü ðïëëáðëüôçôá êáé äéáöïñåôéêüôçôá áíôéëÞøåùí êáé ðåðïéèÞóåùí, Ý÷åé áóýãêñéôá ìåãáëýôåñç ðéèáíüôçôá íá öôÜóåé óå áëÞèåéåò áðü üôé Ýíá ìåìïíùìÝíï Üôïìï êáé áêüìç, ìßá ïìÜäá üðùò ç ðáñáðÜíù, õðåñôåñåß êáôÜ ðïëý áðü ìßá ïìÜäá ðïõ õðüêåéôáé óå êïéíü ðëáßóéï áíôéëÞøåùí êáé ðáñüìïéï ôñüðï óêÝøçò.
Ôï æçôïýìåíï åßíáé ëïéðüí íá äïýìå ôïõò åáõôïýò ìáò ü÷é áðëÜ óáí áõôüíïìïõò âéïëïãéêïýò ïñãáíéóìïýò, áëëÜ óáí êïéíüôçôåò. Êáé áõôü åðåéäÞ ç ãíþóç åßíáé áðü ôçí öýóç ôçò Ýíá óõëëïãéêü äçìéïýñãçìá, ðñïåñ÷üìåíï ü÷é áðü ìåìïíùìÝíåò áôïìéêÝò êñßóåéò, áëëÜ áðü áîéïëïãÞóåéò óôéò ïðïßåò ðñïâáßíïõìå üëïé ìáæß.
Óôçí ðñïóðÜèåéÜ ìáò íá ìåëåôÞóïõìå ôïí åáõôü ìáò êáé ôçí áíèñþðéíç Ýêöñáóç óôçí êïéíùíéêÞ æùÞ, ðïëëÝò öïñÝò åðéëÝãïõìå Ýíá ìïíôÝëï áíÜëõóçò üðùò áêñéâþò áõôü ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíå ïé öõóéêÝò åðéóôÞìåò. Ôï äßêáéï åíüò ôÝôïéïõ åã÷åéñÞìáôïò öáßíåôáé íá õðïóôçñßæåôáé áðü ðåñéóôÜóåéò üðïõ ç êïéíùíéêÞ æùÞ êáèïñßæåôáé áðü ðáñÜãïíôåò êáé êïéíùíéêÝò äõíÜìåéò ðïõ Ý÷ïõí ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ öõóéêþí äõíÜìåùí.
¸ôóé üìùò ðñïêýðôåé ìéá åóöáëìÝíç Üðïøç ó÷åôéêÜ ìå ôï ôé åßíáé ôá áíèñþðéíá üíôá ùò åíåñãÜ óõëëïãéæüìåíá äñþíôá õðïêåßìåíá, ôá ïðïßá ãíùñßæïõí óå ìåãÜëï âáèìü ôïõò ëüãïõò ãéá ôïõò ïðïßïõò äñïõí ìå ôïí óõãêåêñéìÝíï ôñüðï. Áêüìá, åíéó÷ýåôáé ç ôÜóç, üóïí áöïñÜ ôï óýíïëï ôçò äéáíïçôéêÞò êïõëôïýñáò, ãåãïíüò ðïõ Ý÷åé íá êÜíåé ìå ôçí õðåñåêôßìçóç ôçò åðéóôÞìçò ùò ôçò ìüíçò Ýãêõñçò ìïñöÞò ãíþóçò ðïõ äéáèÝôïõìå ãéá ôïí öõóéêü Þ ôïí êïéíùíéêü êüóìï.
Ôï ïñèü üìùò ìáò õðåíèõìßæåé üôé, êáôÜ ðñþôïí åßìáóôå éêáíïß íá óêåöôüìáóôå ôçí éóôïñßá ìáò, ôüóï ùò Üôïìá, üóï êáé ùò ìÝëç åõñýôåñùí ïìÜäùí êáé äåýôåñïí, üôé åßìáóôå éêáíïß íá ÷ñçóéìïðïéïýìå áõôÞí ôçí óêÝøç ãéá íá áëëÜîïõìå ôçí ðïñåßá ôçò éóôïñßáò ìáò. Ìßá ôÝôïéá ïðôéêÞ ëåßðåé ðáíôåëþò áðü åêåßíåò ôçò ìïñöÝò öéëïóïößáò êáé êïéíùíéêÞò èåùñßáò, ïé ïðïßåò ðñïóðáèïýí íá äéáìïñöþóïõí ôéò êïéíùíéêÝò åðéóôÞìåò áðïêëåéóôéêÜ âÜóåé ôùí öõóéêþí åðéóôçìþí. ÁõôÝò ïé èåùñßåò áíáöÝñïíôáé ìå ôïí ãåíéêü üñï, «èåôéêéóìüò», óöÜëëïõí üìùò üôáí õðïèÝôïõí üôé ïé êïéíùíéêÝò äõíÜìåéò åßíáé áêëüíçôåò êáé áìåôÜâëçôåò üðùò ïé öõóéêïß íüìïé.
Óýìöùíá ìå ôïí óýã÷ñïíï öéëüóïöï Gadamer, ãéá íá êáôáíïÞóïõìå ôçí áíèñþðéíç óõìðåñéöïñÜ, ïöåßëïõìå íá åñìçíåýóïõìå ôï íüçìÜ ôçò. Áíôß íá áíôéìåôùðßæïõìå ôçí áíèñþðéíç óõìðåñéöïñÜ ùò öáéíüìåíï ðïõ äéÝðåôáé áðü íüìïõò Þ êõâåñíÜôáé áðü áéôßåò – üðùò ôá öõóéêÜ öáéíüìåíá – ÷ñåéÜæåôáé íá óõëëÜâïõìå ôéò ðñïèÝóåéò êáé ôïõò ëüãïõò ðïõ åêäçëþíïõí ïé Üíèñùðïé ìå áõôÞ ôïõò ôçí óõìðåñéöïñÜ.
«¼óï êáëýôåñá êáôáíïïýìå ôá åëáôÞñéá ôçò óõìðåñéöïñÜò ìáò êáé ôïõò êïéíùíéêïýò èåóìïýò, ìÝóá óôïõò ïðïßïõò êéíïýìáóôå, ôüóåò ðåñéóóüôåñåò ðéèáíüôçôåò Ý÷ïõìå íá îåöýãïõìå áðü ôïõò ðåñéïñéóìïýò ôïõò ïðïßïõò õöéóôÜìåèá ðñïçãïõìÝíùò», äéáêÞñõôôå óèåíáñÜ ï Habermas. Ç êáëýôåñç êáôáíüçóç, èá âïçèÞóåé þóôå íá áëëÜîåé ôçí óõìðåñéöïñÜ ôïõ ôï Üôïìï ìÝóá áðü ìéá äéáäéêáóßá ìåôáëëáãÞò, áíôéêáèéóôþíôáò áõôü ðïõ áðëþò ôïõ óõìâáßíåé ìå êÜôé ðïõ ôï ßäéï ôï Üôïìï ðñïêáëåß.
Ìéá êñéôéêÞ èåùñßá ôçò êïéíùíßáò, óôï âáèìü ðïõ åíäéáöÝñåôáé ìüíïí ãéá «óéäåñÝíéïõò íüìïõò», ãéá éåñáñ÷ßåò êáé áíáðüöåõêôåò ôÜóåéò –üðùò ð.÷. ï ìáñîéóìüò Þ ï íåïöéëåëåõèåñéóìüò, åßíáé áíåðáñêÞò óáí âÜóç ãéá ôçí ðñáãìáôïðïßçóç ôçò êïéíùíéêÞò áëëáãÞò. Ìéá ôÝôïéá èåùñßá, áõôïóõóôÞíåôáé ìÜëëïí ùò åðéóôÞìç ôçò áíèñþðéíçò áíåëåõèåñßáò. Ìéá ïñèÞ êáé ðéï öéëïóïöéêÜ åðåîåñãáóìÝíç êñéôéêÞ èåùñßá, ïöåßëåé íá áíáãíùñßæåé üôé, ÷åéñáöåôçìÝíç êïéíùíßá åßíáé áõôÞ óôçí ïðïßá ïé Üíèñùðïé åëÝã÷ïõí ìå åíåñãü ôñüðï ôçí ðñïóùðéêÞ ôïõò êáé êïéíùíéêÞ ôïõò éóôïñßá, ÷Üñç óå ìéá âáèýôåñç êáôáíüçóç ôùí óõíèçêþí êÜôù áðü ôéò ïðïßåò äéáâéïýí.
¸ôóé áâßáóôá ëïéðüí óõíÜãåôáé ôï åýëïãï óõìðÝñáóìá üôé, äåí õðÜñ÷åé ìüíïí Ýíá êáé ìïíáäéêü êáëïýðé óôï ïðïßï ìðïñïýìå íá óôñéìþîïõìå ôçí ãíþóç êáé ôéò äéáäéêáóßåò ðñïóÝããéóçò ôçò ãíþóçò.
Ç ãíþóç óôçí ïõóßá ìðïñåß íá ðÜñåé ôñåéò ãåíéêÝò ìïñöÝò. Ðñþôïí, üëåò ïé êïéíùíßåò áíáðôýóóïíôáé ìÝóá óå Ýíá õëéêü ðåñéâÜëëïí êáé óõíáëëÜóóïíôáé ìå ôçí öýóç. ÁõôÞ ç ó÷Ýóç åìðåñéÝ÷åé áõôü ðïõ ï Habermas áðïêáëåß ãåíéêÜ «åñãáóßá». ÁõôÝò ïé óõíáëëáãÝò Ýñ÷ïíôáé êáé ðñïÜãïõí Ýíá ãíùóôéêü äéáöÝñïí ãéá ôçí ðñüâëåøç êáé ôïí Ýëåã÷ï ôùí ãåãïíüôùí. Ï èåôéêéóìüò èåùñåß üôé áðü áõôü áêñéâþò ôï éäéáßôåñï äéáöÝñïí ðñïÝñ÷åôáé ôï óýíïëï ôçò ãíþóçò. Äåýôåñïí, ïé êïéíùíßåò áíáðôýóóïõí åðßóçò äéáäéêáóßåò «óõìâïëéêÞò äéáíôßäñáóçò» - ç óõíÞèçò åðéêïéíùíßá ìåôáîý ôùí áôüìùí. Ç ìåëÝôç ôçò óõìâïëéêÞò äéáíôßäñáóçò ðñïêáëåß Ýíá äéáöÝñïí ãéá ôçí êáôáíüçóç ôïõ íïÞìáôïò – êÜôé ðïõ áðáó÷ïëåß êýñéá ôçí öéëïóïöéêÞ èåþñçóç ðïõ åßíáé ãíùóôÞ ùò «åñìçíåõôéêÞ», ç ïðïßá ìå ôçí óåéñÜ ôçò, ìç ïñèÜ, èÝëçóå íá ãåíéêåýóåé ôï ãíùóôéêü áõôü äéáöÝñïí óôï óýíïëï ôçò áíèñþðéíçò äñáóôçñéüôçôáò. Ôñßôïí, êÜèå áíèñþðéíç êïéíùíßá åìðåñéÝ÷åé ó÷Ýóåéò åîïõóßáò êáé ìïñöÝò êõñéáñ÷ßáò. Ôï ôñßôï «óõãêñïôçôéêü ôçò ãíþóçò» äéáöÝñïí, ôï äéáöÝñïí ãéá ôçí ÷åéñáöÝôçóç, åêðçãÜæåé áðü ôçí ìÝñéìíá íá êÜíåé êáíåßò Ýëëïãåò áõôüíïìåò ðñÜîåéò, åëåýèåñåò äçëáäÞ áðü åîïõóßá, üðùò ç åîïõóßá ðïõ áóêïýí ïñéóìÝíïé Üíèñùðïé ðÜíù óå óõíáíèñþðïõò ôïõò Þ ïñéóìÝíåò êïéíùíéêÝò ïìÜäåò ðÜíù óå Üëëåò áëëÜ êáé óôï óýíïëï ôçò êïéíùíßáò.
Ãéá ôçí óõãêñüôçóç êáé ôçí ïìáëÞ ëåéôïõñãßá ïìÜäùí êáé êïéíùíéþí, åßíáé äßêáéï íá õößóôáíôáé èåóìïß êáé êáíïíéóôéêïß íüìïé. Åßíáé äßêáéï íá åðéäéþêåôáé ç óõììüñöùóç ìå Ýíá áðïäåêôü ðñüôõðï óõìðåñéöïñÜò êáé íá åðéâÜëëåôáé áõôü ìå ôï öüâçôñï ôçò ðïéíÞò ôçò áðïâïëÞò. Åßíáé äßêáéï íá èåóðßæïíôáé êáíïíéóìïß ðïõ åðéâÜëëïõí õðáêïÞ óôçí èåóìïèåôçìÝíç éåñáñ÷ßá. Åßíáé ßóùò äßêáéï – êáé üðùò áðïëïãçôéêÜ ëÝãåôáé, áíáãêáßï êáêü – ç åðéâïëÞ óéäåñÝíéáò ðåéèáñ÷ßáò ãéá ôçí ðåñéöñïýñçóç ôçò ïìáëÞò åðéêïéíùíéáêÞò óõíáëëáãÞò, ôïõ ðïëéôéóìÝíïõ äéáëüãïõ. Åßíáé äßêáéï, êáèüóïí ôï åðéâÜëëïõí èåóìïèåôçìÝíïé êáíïíéóìïß….Äåí åßíáé üìùò ïñèü !
Óå êÜèå êïéíùíéêÞ ïìÜäá, ãéá íá åðéôåõ÷èåß Ýíá õãéÝò ðåñéâÜëëïí äéáëüãïõ, ìéá éäáíéêÞ ïìéëéáêÞ êáôÜóôáóç, ïñèü åßíáé,
1) ¼ëá ôá ó÷åôéêÜ åìðåéñéêÜ äåäïìÝíá áðü ôïí êáèÝíá, íá êáôáôåèïýí óôï ôñáðÝæé ôïõ äéáëüãïõ êáé íá ëçöèïýí éóüôéìá õð’ üøç.
2) Ôßðïôá åêôüò áðü Ýëëïãá åðé÷åéñÞìáôá íá ìçí åðçñåÜæåé ôçí åðéæçôïýìåíç êáé åðåñ÷üìåíç óõíáßíåóç.
Ìéá éäáíéêÞ ïìéëéáêÞ êáôÜóôáóç, ÷áñáêôçñßæåôáé áðïêëåéóôéêÜ áðü ôçí ðáíôåëÞ áðïõóßá åîùôåñéêþí êáôáíáãêáóìþí, ïé ïðïßïé èá åðçñÝáæáí ôïõò óõììåôÝ÷ïíôåò óôç óõæÞôçóç êáé óôçí áîéïëüãçóç ôùí õðü åîÝôáóç äåäïìÝíùí êáé åðé÷åéñçìÜôùí. Ìéá éäáíéêÞ ïìéëéáêÞ êáôÜóôáóç ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé, êÜèå åíäéáöåñüìåíïò Ý÷åé ôéò ßäéåò áêñéâþò åõêáéñßåò íá óõììåôÜó÷åé éóüôéìá óôç óõæÞôçóç.
Åßíáé ðñïöáíÝò âÝâáéá üôé ôéò ðåñéóóüôåñåò öïñÝò, ïé ðñáãìáôéêÝò óõíèÞêåò êïéíùíéêÞò äéáíôßäñáóçò êáé åðéêïéíùíßáò, áðÝ÷ïõí ðïëý áðü Ýíá ôÝôïéï ðñüôõðï. Åßíáé áðáñáßôçôï íá ôïíéóèåß üôé, ïðïéáäÞðïôå óõìöùíßá ãéá ôçí êïéíùíéêÞ äéáíôßäñáóç êáé åðéêïéíùíßá ðïõ âáóßæåôáé óôçí üðïéá ðáñÜäïóç Þ óôçí ÷ñÞóç âßáò Þ óôçí åðéâïëÞ ïðïéáóäÞðïôå ìïñöÞò êõñéáñ÷ßáò, ïöåßëåé íá áíôéìåôùðßæåôáé ùò áðïêëßíïõóá áðü ôçí ïñèïëïãéêÞ óõíáßíåóç.
¼ðùò Ýãñáöå ï Habermas, êáìéÜ åîïõóßá äåí åßíáé íüìéìç áí äåí ìðïñåß «áíôéðñáãìáôéêÜ» íá áñèñùèåß êáé íá ãßíåé áíôéêåßìåíï óõíáßíåóçò óå ìéá éäáíéêÞ ïìéëéáêÞ êáôÜóôáóç». ÁõôÞ ç éäáíéêÞ êáôÜóôáóç, ïöåßëåé íá ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôçí ðáíôåëÞ áðïõóßá üëùí áõôþí ôùí êïéíùíéêþí êáôáíáãêáóìþí êáé ôùí ó÷Ýóåùí åîïõóßáò ðïõ ðáñáìïñöþíïõí ôçí áíôáëëáãÞ ðëçñïöïñéþí êáé ôçí äéáäéêáóßá äéáìüñöùóçò ïìïöùíßáò. Áîßæåé íá óçìåéùèåß üôé, óôçí éäáíéêÞ áõôÞí êáôÜóôáóç, ç «áõèåíôßá» äåí äéáèÝôåé êáìßá ðñáãìáôéêÞ äýíáìç, åöüóïí åî ïñéóìïý ôßðïôá äåí Ý÷åé ìåßíåé åêôüò áíÜëõóçò, êñéôéêÞò êáé óõæÞôçóçò.
Åßíáé äßêáéï, üðùò éó÷õñßæïíôáé áñêåôïß ðïëéôéêïß öéëüóïöïé ôçò «ÍÝáò ÄåîéÜò» üôáí õðåñáóðßæïíôáé ìéá ìïñöÞ óõíôçñçôéóìïý, ü÷é óôçñéãìÝíç óôçí öéëåëåýèåñç áãïñÜ êáé óôï åëÜ÷éóôï êñÜôïò áëëÜ óå ìéá ÅãåëéáíÞ áßóèçóç ôïõ üôé ïé áîßåò ôçò êïéíüôçôáò, ôçò íïìéìïöñïóýíçò êáé ôïõ óåâáóìïý, ðñÝðåé íá ôéìþíôáé êáé íá êáëëéåñãïýíôáé êáô’ áðüëõôç ðñïôåñáéüôçôá.
¼ôáí êÜðïéïò èÝëåé íá óõëëÜâåé ôï óýíïëï ôçò áíèñþðéíçò óõìðåñéöïñÜò íïìïôåëåéáêÜ êáé áéôéïêñáôéêÜ, êÜèå åñþôçìá ó÷åôéêÜ ìå ìéá ìç «êáíïíéêÞ» óõìðåñéöïñÜ, áíÜãåôáé óôï ðñüâëçìá ôçò äõóëåéôïõñãßáò ðïõ ôçí ðñïêáëåß. ¸ôóé üìùò ðáñáâëÝðåé êáíåßò ôï åíäå÷üìåíï ç åí ëüãù óõìðåñéöïñÜ íá åßíáé ðñïúüí óõíåéäçôÞò óôñáôçãéêÞò, Ýíáò ôñüðïò íá ôá âãÜëåé êáíåßò ðÝñá ìå ôïí êüóìï. Ç ðáñÜâëåøç áõôÞ, üðùò éó÷õñßóôçêå ï óýã÷ñïíïò öéëüóïöïò Laing, ìåôáôñÝðåé ôá äñþíôá õðïêåßìåíá óå áíôéêåßìåíá ðñïò ÷åéñáãþãçóç, åíþ ôï ïñèü åßíáé üôé èá ôïõò Üîéæå íá áíôéìåôùðßæïíôáé ùò åíåñãÜ õðïêåßìåíá ðïõ äéáèÝôïõí óõíåßäçóç.
Ìßá ìç «êáíïíéêÞ» óõìðåñéöïñÜ åßíáé ç ïíïìáæüìåíç «ðïëéôéêÞ áíõðáêïÞ». Åßíáé ç óõíåéäçôÞ ðáñáâßáóç åíüò éó÷ýïíôïò íüìïõ ðïõ áðïóêïðåß íá åõáéóèçôïðïéÞóåé ôçí êïéíÞ ãíþìç êáé ôéò åêÜóôïôå áñ÷Ýò ãéá ôïí Üäéêï ÷áñáêôÞñá ôïõ åí ëüãù íüìïõ, ìå ôåëéêü óôü÷ï ôçí áëëáãÞ êáé ôçí êáôÜñãçóÞ ôïõ. Ç ðïëéôéêÞ áíõðáêïÞ åßíáé ïõóéáóôéêÜ ôï äéêáßùìá åíüò áíèñþðïõ – ðïëßôç, åíüò áôüìïõ – ìÝëïõò ìßáò ïìÜäáò, íá ðáñáâáßíåé Ýíáí íüìï ðïõ ôïí ìåôáôñÝðåé ÜèåëÜ ôïõ óå üñãáíï áäéêßáò óå âÜñïò ôùí óõíáíèñþðùí ôïõ. Åßíáé ç äéêáéùìáôéêÞ åðéëïãÞ ôïõ êÜèå áíèñþðïõ íá åðéëÝîåé ôï ïñèü áðü ôï äßêáéï….
Ôï áíáöáßñåôï äéêáßùìá ôïõ êÜèå áíèñþðïõ íá åðéëÝãåé ôï ïñèü, ïõóéáóôéêÜ áðáñôßæåé êáé óõíèÝôåé ôçí Ýííïéá ôïõ êáèÞêïíôïò, üðïõ êáèÞêïí, ï óåâáóìüò óôá äéêáéþìáôá ôïõ áôüìïõ êáé ôçò êïéíùíßáò, áëëÜ áêüìá ðåñéóóüôåñï, üôé ïöåßëïõìå äéáñêþò íá ðñïóôáôåýïõìå êáé íá õðçñåôïýìå ôïõò óõíáíèñþðïõò ìáò.
ÕðÝñôáôï êáèÞêïí ðñþôéóôá ôùí ìõçìÝíùí åßíáé, ç áíáãíþñéóç êáé äéáêÞñõîç ôçò áëÞèåéáò. ¼ðïéïò áðïêôÞóåé ôçí âåâáéüôçôá êÜðïéïõ ðñÜãìáôïò, áò ìç äéóôÜæåé íá õðåñáóðßæåôáé êáé íá äéáêçñýóóåé áõôü. ÕðÝñôáôï êáèÞêïí ôùí ìõçìÝíùí öõóéêÜ êáé ï óõíå÷Þò áãþíáò åíÜíôéá óôïí äåóðïôéóìü, üðùò éóôïñéêÜ ìáò Ý÷åé êáôáäåßîåé ç ðåñßïäïò ôïõ äéáöùôéóìïý. Ôçí éóôïñéêÞ åêåßíç ðåñßïäï, ïé ìõçìÝíïé áãùíéóôÝò, áöéåñþèçêáí «øõ÷Þ ôå êáé óþìáôé» óôï íá ðñïóôáôåýïõí ôçí áèùüôçôá, íá áðáéôïýí ôá äéêáéþìáôá, íá åíáíôéþíïíôáé óôïõò êáôáðéåóôÝò êáé íá óôñÝöïíôáé åíÜíôéá óôïõò êáôá÷ñáóôÝò ôùí áíèñùðßíùí äéêáéùìÜôùí. Åêåßíïé ïé Üíèñùðïé óôïõò ïðïßïõò ÷ñùóôÜìå ôçí äéêÞ ìáò åëåõèåñßá, äåí äåßëéáóáí ïýôå üôáí áðåéëïýíôáí ç æùÞ ôïõò, äåí õðïôÜ÷èçêáí óå êáíÝíáí õëéêü äåóðïôéóìü ðïõ êáôá÷ñüíôáí ôçí åîïõóßá, êáôáðéÝæïíôáò êáé êáôáäõíáóôåýïíôáò ôïí Üíèñùðï. Äåí óõíäéáëÝ÷èçêáí ïýôå õðïôÜ÷èçêáí ðïôÝ óå êáíÝíáí äéáíïçôéêü äåóðïôéóìü, ï ïðïßïò äåóìåýåé ôéò óõíåéäÞóåéò, äÝíåé ôçí åëåýèåñç óêÝøç êáé èåùñåß óáí ìõóáñü Ýãêëçìá ôéò åíóõíåßäçôåò ðßóôåéò êáé áðüøåéò êáé ôïí åéëéêñéíÞ êáé ôßìéï äéóôáãìü.
Åêåßíïé ïé Üíèñùðïé åß÷áí áöïóéùèåß ìÝ÷ñé èáíÜôïõ, óôçí áëÞèåéá êáé óôá äéêáéþìáôá ôïõ áíèñþðïõ. Åêåßíïé ïé Þñùåò, êáôáðïëÝìçóáí ôï øåýäïò, ôïí öáíáôéóìü êáé ôéò äåéóéäáéìïíßåò, ìå ìüíï üðëï ôçí áëÞèåéá, êáôáóôñÝöïíôáò ôçí ðëÜíç ðïõ ëõìáßíïíôáí ôçí áíèñùðüôçôá. ÂÝâáéá ÷ñåéÜóôçêå íá ðïäïðáôÞóïõí êÜèå Ýìâëçìá ôçò áêüëáóôçò êáé áíåýèõíçò ôõñáííßáò. ×ñåéÜóôçêå íá ðïäïðáôÞóïõí êÜèå Ýìâëçìá ôçò áãÝñù÷çò êáé äéåöèáñìÝíçò öéëïäïîßáò ðïõ õðïäïýëùíå ôïí Üíèñùðï ìå ôïí öüâï, áðïêôçíþíïíôÜò ôïí ìå äåéóéäáéìïíßåò. Åêåßíïé ïé óïöïß áãùíéóôÝò óôñÜöçêáí óèåíáñÜ åíÜíôéá óå áõôïýò ðïõ ðñïóôÜôåõáí ôçí áìÜèåéá, åíÜíôéá óôïõò ðéóôïýò óõììÜ÷ïõò ôïõ äåóðïôéóìïý, ãéáôß ç åëåõèåñßá ôçò óêÝøçò åíáíôéþíåôáé óöïäñÜ óôçí ìéóáëëïäïîßá êáé ôïí ðíåõìáôéêü äåóðïôéóìü, êáèüôé ìüíïí ç åõãåíÞò äéäáóêáëßá êáé ç ðåéèþ Ý÷ïõí èÝóç óôéò áíèñþðéíåò êïéíùíßåò. Ãéáôß åßíáé å÷èñïß ôïõ áíèñþðïõ, ï äåóðïôéóìüò ôùí äéïéêïýíôùí, ç êáôáäõíÜóôåõóç ôùí ðñïíïìéïý÷ùí, ôùí äïëïöüíùí ôçò åëåõèåñßáò ôùí áíèñþðùí, ôçò óêÝøçò, ôçò ßäéáò ôçò óõíåßäçóçò.
Áò ðáñáäåéãìáôéæüìáóôå áðü ôÝôïéïõò çñùéêïýò áãþíåò, óåâüìåíïé êáé åìåßò áðåñéüñéóôá ôçí áíèñþðéíç áîéïðñÝðåéá êáé ôçí áðüëõôç åëåõèåñßá ôçò óõíåßäçóçò ôçò óêÝøçò êáé ôïõ ëüãïõ, ðïëåìþíôáò ôá ìïíïðþëéá ôùí ðñïíïìßùí, åßôå åê ôïõ ðëïýôïõ åßôå åê ôçò èÝóåùò.
Ó÷åäüí ìÝ÷ñé óÞìåñá, ìéá êáêþò åííïïýìåíç éåñáñ÷ßá, åêìåôáëëåõüìåíç ôï ðñïíüìéï ôçò èÝóçò, åîïõóéáóôéêÜ åðÝâáëëå ôçí ìïíáäéêÞ åñìçíåßá áîéþíïíôáò ôçí áõèåíôéêüôçôá. ¼ìùò êáèþò ëåßðïõí ôá áíáìößâïëá êáé ðñïöáíÞ áîéþìáôá, êáèþò ç áìöéóâÞôçóç åýêïëá áðïêáëýðôåé ôá áíáðüäåéêôá ôùí áîéþóåùí ôçò ìßáò êáé ìïíáäéêÞò åñìçíåßáò, åßíáé öõóéêü êÜèå åñìçíåßá íá áìöéóâçôçèåß êáé åðïìÝíùò íá áíôéêáôáóôáèåß áðü Üëëåò åñìçíåßåò. ¸ôóé, åíþ áðü ôç ìéá ç åðéóôÞìç êáé ç åðéóôçìïëïãßá åììÝíåé óôçí á÷ñïíéêÞ áëÞèåéá êÜðïéùí ìïñöþí ôçò ãíþóçò, ìéá íÝá ó÷ïëÞ öéëïóïöéêÞò óêÝøçò –ç åñìçíåõôéêÞ- ðñïùèåß ôçí èÝóç üôé, ïöåßëåé ï êáèÝíáò íá êáôáëÜâåé ðùò ç êáôáíüçóç áëëÜæåé êáé åðïìÝíùò ÷ñåéÜæïíôáé óõíå÷þò åðáíåîÝôáóç.
Ç åðéóôçìïëïãßá ìå ôïõò éó÷õñéóìïýò ôçò öáßíåôáé ðùò Ý÷åé ôï äßêáéï ìå ôï ìÝñïò ôçò êáé ùò ðñïò ôï «äßêáéïí», ïöåßëåé ç åñìçíåõôéêÞ èåùñßá íá áíáãíùñßóåé êáé íá äéêáéþóåé ôï ãåãïíüò üôé ïé åñìçíåßåò åßíáé áíôéêåéìåíéêÝò óå êÜðïéåò éóôïñéêÝò óôéãìÝò êáé âÝâáéá üôé Ý÷ïõí ôá üñéÜ ôïõò.
Ïé åñìçíåßåò êñßíïíôáé ü÷é ìüíïí âÜóåé ôçò áëÞèåéáò ôùí äéáöüñùí éó÷õñéóìþí ôïõò, áëëÜ êáé âÜóåé ìåôáâëçôþí ðáñáãüíôùí, üðùò åßíáé ç ÷ñçóéìüôçôá, ï ðëïýôïò êáé ôï åýñïò ôïõò. Ç áðïäüìçóç áõôþí ôùí åñìçíåéþí, áðëþò åðéôá÷ýíåé ôïí ñõèìü ôçò áëëáãÞò, øÜ÷íïíôáò, åóêåììÝíá áðü ôç ìéá, ôéò «áíåðßäåêôåò ëýóåùò» áíôéöÜóåéò ðïõ åìðåñéÝ÷åé êÜèå åñìçíåßá, ðñïóðáèþíôáò íá ôéò áíáäåßîåé êáé íá ôéò åêìåôáëëåõôåß, åíþ áðü ôçí Üëëç, ïñèüôáôá øÜ÷íåé ôçí ðïëõóçìßá ôïõ êåéìÝíïõ Þ ôïõ óõìâïëéóìïý, ãéá íá ðëçèýíåé ôéò äõíáôÝò åñìçíåßåò.
Åßíáé ïñèüí ïé åñìçíåßåò íá åðáíåîåôÜæïíôáé êáé íá ìåôáâÜëëïíôáé, êáèüôé åîáñôþíôáé ðÜíôïôå –ìïëïíüôé Ýììåóá – áðü ôçí áõôïêáôáíüçóç ôïõ åñìçíåõôÞ, ôïí åêÜóôïôå êëÜäï óôïí ïðïßï áíÞêåé ôï êåßìåíï êáé ôçí ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ. Ç åðéóôçìïëïãßá äßêáéá ùñýåôáé üôé ï áíáóôï÷áóìüò äåí ìðïñåß íá äéáññÞîåé áñ÷Ýò áõôÝò êáè’ åáõôÝò ðñïöáíåßò. ¼ìùò ïñèÜ ç åñìçíåõôéêÞ èÝóç ôïíßæåé üôé, êÜèå åñìçíåõôéêÞ êáôáíüçóç åßíáé öïñôéóìÝíç áðü áõôïêáôáíüçóç, ïðüôå êÜèå áëëáãÞ óôçí áõôïêáôáíüçóç, ïäçãåß áõôüìáôá óå áëëáãÞ óôçí êáôáíüçóç ôïõ áíôéêåéìÝíïõ.
Ï Derrida ëßãá ÷ñüíéá ðñéí, ïñèÜ éó÷õñßæïíôáí üôáí Ýãñáöå üôé: «Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, äåí õðÜñ÷åé êÜôé óáí ôçí áëÞèåéá êáè’ åáõôÞí. ÕðÜñ÷åé ìüíï Ýíá ðëÞèïò áëçèåéþí. Áêüìá êáé áí ìéëÜìå ãéá ôï êáô’ åìÝ áëçèÝò, Þ ãéá ìßá áëÞèåéá ó÷åôéêÜ ìå åìÝíá, óå êÜèå ðåñßðôùóç ç áëÞèåéá åßíáé ðÜíôá ðëçèõíôéêÞ».
Áò åßìáóôå ðñïóåêôéêïß óôéò åíÝñãåéÝò ìáò, ãéáôß, üðùò Ýãñáöå ï Foucault, «ôï íá åíåñãåß êáíåßò ùò áõèåíôßá êáé ùò ìåãÜëïò èåùñçôéêüò, óçìáßíåé üôé ðñïâáßíåé óôçí áíáîéïðñåðÞ êáé Ýùò ôñåëÞ åíÝñãåéá íá ìéëÜåé ãéá ëïãáñéáóìü Üëëùí , íá ôïõò êáôáäåéêíýåé ôïí íüìï ôïõ ÅÉÍÁÉ ôïõò. Óçìáßíåé üôé ðñïôåßíåé ìéá íÝá ïñèïäïîßá êáé åðïìÝíùò ìéá íÝá ôõñáííßá».
«åé ìç ößëá ëÝãù, ïõ÷ Þäïìáé, ôï ä' ïñèüí åîåßñç÷' üìùò»,üðùò Ýãñáøå ï ÓïöïêëÞò, «ìðïñåß íá ìçí ëÝãù åõ÷Üñéóôá ðñÜãìáôá, åßðá üìùò ôçí áëÞèåéá».
: ÏÑÈÏÍ ÊÁÉ ÄÉÊÁÉÏÍ.... ( 9357 )