Ôïõ Ìáñê ÌáæÜïõåñ*.
×èåò, üëïò ï êüóìïò ðáñáêïëïõèïýóå ôçí ÅëëÜäá êáèþò ôï êïéíïâïýëéü ôçò øÞöéóå Ýíá äé÷áóôéêü ðáêÝôï ìÝôñùí ëéôüôçôáò ôï ïðïßï èá ìðïñïýóå íá Ý÷åé êñßóéìåò åðéðôþóåéò óôï ðáãêüóìéï ïéêïíïìéêü óýóôçìá. Éóùò ðñïêáëåß Ýêðëçîç ðïõ… áõôÞ ç ìéêñÞ Üêñç ôçò ÷åñóïíÞóïõ ôùí Âáëêáíßùí óõãêåíôñþíåé ôüóç ðñïóï÷Þ. Óêåöôüìáóôå óõíÞèùò ôçí ÅëëÜäá ùò ôçí ðáôñßäá ôïõ ÐëÜôùíá êáé ôïõ ÐåñéêëÞ, ìå ôçí ðñáãìáôéêÞ ôçò óçìáóßá íá âñßóêåôáé âáèéÜ óôçí áñ÷áéüôçôá.
ÁëëÜ äåí åßíáé ç ðñþôç öïñÜ ðïõ ãéá íá êáôáíïÞóåéò ôï ìÝëëïí ôçò Åõñþðçò ÷ñåéÜæåôáé íá óôñáöåßò ìáêñéÜ áðü ôéò ìåãÜëåò äõíÜìåéò óôï êÝíôñï ôçò çðåßñïõ êáé íá êïéôÜîåéò ðñïóåêôéêÜ üóá óõìâáßíïõí óôçí ÁèÞíá. Ôá ôåëåõôáßá 200 ÷ñüíéá ç ÅëëÜäá Þôáí óôçí ðñþôç ãñáììÞ ôçò åîÝëéîçò ôçò Åõñþðçò. Óôç äåêáåôßá ôïõ 1820, óôç äéÜñêåéá ôïõ áãþíá ãéá ôçí áíåîáñôçóßá áðü ôçí ïèùìáíéêÞ áõôïêñáôïñßá, ç ÅëëÜäá Ýãéíå Ýíá ðñþéìï óýìâïëï äñáðÝôåõóçò áðü…
ôç öõëáêÞ ôçò áõôïêñáôïñßáò.
Ãéá ôïõò öéëÝëëçíåò, ç ðáëéããåíåóßá ôçò áðïôåëïýóå ôïí ðéï åõãåíÞ áãþíá. “Óôï ìåãÜëï ðñùéíü ôïõ êüóìïõ”, Ýãñáøå ï ÓÝëåú óôï ðïéçìÜ ôïõ “ÅëëÜò”, “ôï ìåãáëåßï ôçò Åëåõèåñßáò ôéíÜ÷èçêå êáé Ýëáìøå! “
Ç íßêç èá óÞìáéíå ôïí èñßáìâï ôçò åëåõèåñßáò ü÷é ìüíï åðß ôùí Ôïýñêùí áëëÜ êáé åðß üëùí ôùí äõíáóôþí ðïõ êñáôïýóáí õðüäïõëïõò ôüóï ðïëëïýò åõñùðáßïõò. Ãåñìáíïß, Éôáëïß, Ðïëùíïß êáé Áìåñéêáíïß Ýôñåîáí íá ðïëåìÞóïõí õðü ôçí ãáëáíüëåõêç óçìáßá ôçò ÅëëÜäáò ãéá ÷Üñç ôçò äçìïêñáôßáò. Êáé ìÝóá óå ìéá äåêáåôßá, ç ÷þñá êÝñäéóå ôçí åëåõèåñßá ôçò.
Óôç äéÜñêåéá ôïõ 20ïõ áéþíá ï ñéæïóðáóôéêüò íÝïò óõíäõáóìüò ôçò óõíôáãìáôéêÞò äçìïêñáôßáò êáé ôïõ åèíéêéóìïý ðïõ åíóÜñêùóå ç ÅëëÜäá åîáðëþèçêå óôçí Þðåéñï êáé êïñõöþèçêå óôçí “åéñÞíç ðïõ ôåñìÜôéóå êÜèå åéñÞíç” óôï ôÝëïò ôïõ Á’ Ðáãêïóìßïõ ÐïëÝìïõ, üôáí ôñåéò áõôïêñáôïñßåò, ç ïèùìáíéêÞ , åêåßíç ôùí Áøâïýñãùí êáé ç ñùóéêÞ, êáôÝññåõóáí êáé áíôéêáôáóôÜèçêáí áðü Ýèíç-êñÜôç. ÌåôÜ ôïí Á’ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, ç ÅëëÜäá Üíïéîå êáé ðÜëé ôïí äñüìï ãéá ôï ìÝëëïí ôçò Åõñþðçò. Ìüíï ðïõ ôþñá Þôáí ç óêïôåéíÞ ðëåõñÜ ôçò äçìïêñáôßáò ðïõ âãÞêå óôï ðñïóêÞíéï.
Óå Ýíáí êüóìï åèíéêþí êñáôþí, åèíïôéêÝò ìåéïíüôçôåò üðùò ï ìïõóïõëìáíéêüò ðëçèõóìüò ôçò ÅëëÜäáò êáé ïé ïñèüäïîïé ÷ñéóôéáíïß ôçò ÌéêñÜò Áóßáò Þôáí ìéá óõíôáãÞ ãéá äéåèíÞ áóôÜèåéá. Óôéò áñ÷Ýò ôçò äåêáåôßáò ôïõ 1920, Ýëëçíåò êáé ôïýñêïé çãÝôåò áðïöÜóéóáí íá áíôáëëÜîïõí ôïõò ìåéïíïôéêïýò ðëçèõóìïýò ôïõò, åêôïðßæïíôáò ðåñß ôá äýï åêáôïììýñéá ÷ñéóôéáíïýò êáé ìïõóïõëìÜíïõò ðñïò ÷Üñéí ôçò åèíéêÞò ïìïéïãÝíåéáò.
Ç åëëçíï – ôïõñêéêÞ áíôáëëáãÞ ôùí ðëçèõóìþí Þôáí ç ìåãáëýôåñç ïñãáíùìÝíç ìåôáêßíçóç ðñïóöýãùí óôçí éóôïñßá ìÝ÷ñé ôüôå êáé ìïíôÝëï ðïõ ïé íáæéóôÝò êáé Üëëïé èá ôï åðéêáëïýíôáí áñãüôåñá ãéá íá åêôïðßóïõí áíèñþðïõò óôçí áíáôïëéêÞ Åõñþðç, ôç ÌÝóç ÁíáôïëÞ êáé ôçí Éíäßá. Åßíáé åéñùíéêü, ëïéðüí, ðïõ ç ÅëëÜäá Þôáí åðßóçò óôçí ðñùôïðïñßá ôçò áíôßóôáóçò óôïõò íáæéóôÝò. Ôïí ÷åéìþíá ôïõ 1940-41, Þôáí ç ðñþôç ÷þñá ðïõ áíôåðéôÝèçêå áðïôåëåóìáôéêÜ êáôÜ ôùí äõíÜìåùí ôïõ Áîïíá, ôáðåéíþíïíôáò ôïí Ìïõóïëßíé óôïí åëëçíï – éôáëéêü ðüëåìï åíþ ç õðüëïéðç Åõñþðç åðåõöçìïýóå ôçí ÅëëÜäá.
Êáé ðïëëïß ÷åéñïêñüôçóáí ðÜëé ëßãïõò ìÞíåò áñãüôåñá üôáí Ýíáò íåáñüò áñéóôåñüò áíôéóôáóéáêüò ïíüìáôé Ìáíþëçò ÃëÝæïò óêáñöÜëùóå óôçí Áêñüðïëç Ýíá âñÜäõ ìå Ýíáí ößëï êáé êáôÝâáóáí ôç óçìáßá ìå ôçí óâÜóôéêá ðïõ ïé Ãåñìáíïß åß÷áí ðñüóöáôá õøþóåé. Ó÷åäüí 70 ÷ñüíéá áñãüôåñá, ç åëëçíéêÞ áóôõíïìßá èá Ýñé÷íå äáêñõãüíá óôïí ê. ÃëÝæï ï ïðïßïò äéáäÞëùíå êáôÜ ôïõ ðñïãñÜììáôïò ëéôüôçôáò. ÁëëÜ óôï ôÝëïò, ç ÅëëÜäá õðÝêõøå óôç ãåñìáíéêÞ êáôï÷Þ.
Ç êõñéáñ÷ßá ôùí íáæéóôþí Ýöåñå ìáæß ôçò ôçí ðïëéôéêÞ êáôÜññåõóç, ôçí ìåãÜëç ðåßíá, êáé ìåôÜ ôçí áðåëåõèÝñùóç, ôçí âýèéóç ôçò ÷þñáò óå Ýíáí åìöýëéï ðüëåìï áíÜìåóá óôéò êïììïõíéóôéêÝò êáé ôéò áíôéêïììïõíéóôéêÝò äõíÜìåéò. Ìüëéò ëßãá ÷ñüíéá ìåôÜ ôçí Þôôá ôïõ ×ßôëåñ, ç ÅëëÜäá âñÝèçêå îáíÜ óôï åðßêåíôñï ôçò éóôïñßáò, ùò ìÝôùðï ôïõ Øõ÷ñïý ÐïëÝìïõ. Ôï 1947, ï ðñüåäñïò ôùí ÇÐÁ ×Üñé Ôñïýìáí ÷ñçóéìïðïßçóå ôïí êëéìáêïýìåíï åìöýëéï óôçí ÅëëÜäá ãéá íá ðåßóåé ôï ÊïãêñÝóï íá óôçñßîåé ôï Äüãìá Ôñïýìáí êáé ôçí åéñçíéêÞ äÝóìåõóç áìåñéêáíéêþí ðüñùí ãéá ôïí áãþíá êáôÜ ôïõ Êïììïõíéóìïý êáé ôçí áíïéêïäüìçóç ôçò Åõñþðçò.
ÁíõøùìÝíç îáöíéêÜ óå Ýíáí äéáôëáíôéêü áãþíá, ç ÅëëÜäá óõìâüëéæå ôþñá ìéá ðïëý äéáöïñåôéêÞ Åõñþðç – ìßá Åõñþðç ðïõ åß÷å áõôïêáôáóôñáöåß, êáé ðïõ ï ìüíïò äñüìïò åîüäïõ áðü ôçí áíÝ÷åéá ôùí ìÝóùí ôçò äåêáåôßáò ôïõ 1940 Þôáí ùò ìéêñüôåñïò åôáßñïò ôçò ÏõÜóéíãêôïí. Êáèþò ôá äïëÜñéá Üñ÷éóáí íá ñÝïõí, áìåñéêáíïß óýìâïõëïé Ýëåãáí óôïõò Ýëëçíåò ðïëéôéêïýò ôé íá êÜíïõí êáé áìåñéêáíéêÝò âüìâåò íáðÜëì Ýêáéãáí ôá åëëçíéêÜ âïõíÜ êáèþò ïé êïììïõíéóôÝò áíôÜñôåò ôñÝðïíôáí óå öõãÞ.
Ç ðïëéôéêÞ êáé ïéêïíïìéêÞ Ýíùóç ôçò Åõñþðçò õðïôßèåôáé üôé èá Ýâáæå ôÝëïò óôéò áäõíáìßåò êáé ôçí åîÜñôçóç ôçò äé÷ïôïìçìÝíçò çðåßñïõ. Êáé åäþ ç ÅëëÜäá Ýãéíå óýìâïëï ìéáò íÝáò öÜóçò óôçí åõñùðáúêÞ éóôïñßá. Ç ðôþóç ôçò óôñáôéùôéêÞò äéêôáôïñßáò ôï 1974 äåí Ýöåñå óôç ÷þñá ìüíï ôçí ðëÞñç Ýíôáîç óå áõôü ðïõ èá ãéíüôáí ç ÅõñùðáúêÞ Åíùóç. ÐñïáíÞããçëå åðßóçò (ìáæß ìå ôç ìåôÜâáóç ôçò Éóðáíßáò êáé ôçò Ðïñôïãáëßáò óôç äçìïêñáôßá ôçí ßäéá åðï÷Þ) ôï ðáãêüóìéï êýìá åêäçìïêñáôéóìïý ôçò äåêáåôßáò ôïõ 1980 êáé ôïõ ’90, ðñþôá óôç Íüôéá ÁìåñéêÞ êáé ôç ÍïôéïáíáôïëéêÞ Áóßá êáé ìåôÜ óôçí ÁíáôïëéêÞ Åõñþðç.
Êáé Ýäùóå óôçí ÅõñùðáúêÞ Åíùóç ôçí üñåîç ãéá äéåýñõíóç êáé ôç öéëïäïîßá íá åîåëé÷èåß áðü Ýíá ìéêñü êëáìð ðëïýóéùí äõôéêïåõñùðáúêþí êñáôþí óå öùíÞ ãéá ïëüêëçñç ôçí ðñïóöÜôùò åêäçìïêñáôéóìÝíç Þðåéñï, ç ïðïßá åîáðëþèçêå êáôÜ ðïëý óôï íüôï êáé ôçí áíáôïëÞ. Êáé ôþñá, óÞìåñá, áöüôïõ Ýóâçóå ç åõöïñßá ôçò äåêáåôßáò ôïõ ’90 êáé ìéá íÝá ôáðåéíïöñïóýíç ÷áñáêôçñßæåé ôïõò Åõñùðáßïõò, ï êëÞñïò ðÝöôåé êáé ðÜëé óôçí ÅëëÜäá ùò ÷þñáò ç ïðïßá èá ðñïêáëÝóåé ôïõò ìáíäáñßíïõò ôçò ÅõñùðáúêÞò Åíùóçò êáé èá èÝóåé ôï åñþôçìá: “ðïéü èá åßíáé ôï ìÝëëïí ôçò çðåßñïõ;”.
Ç ÅõñùðáúêÞ Åíùóç õðïôßèåôáé üôé èá Ýíùíå ìéá êáôáêåñìáôéóìÝíç Åõñþðç, üôé èá åíßó÷õå ôéò äçìïêñáôéêÝò ôçò äõíáôüôçôåò êáé üôé èá ìåôáìüñöùíå ôçí Þðåéñï óå ìéá áíôáãùíéóôéêÞ äýíáìç óôçí ðáãêüóìéá óêçíÞ. Åßíáé ßóùò ôáéñéáóôü ðïõ Ýíá áðü ôá áñ÷áéüôåñá êáé ðéï äçìïêñáôéêÜ Ýèíç – êñÜôç ôçò Åõñþðçò âñßóêåôáé óôçí êáéíïýñãéá åìðñïóèïöõëáêÞ, üóùí èÝôïõí åí áìöéâüëù üëá áõôÜ ôá åðéôåýãìáôá.
Ãéáôß åßìáóôå üëïé ìéêñÝò äõíÜìåéò ôþñá, êáé ãéá Üëëç ìéá öïñÜ ç ÅëëÜäá ðïëåìÜåé óôçí ðñþôç ãñáììÞ ôïõ áãþíá ãéá ôï ìÝëëïí.
*Ìáñê ÌáæÜïõåñ,
Âñåôáíüò éóôïñéêüò êáé óõããñáöÝáò,
êáèçãçôÞò Éóôïñßáò óôï ðáíåðéóôÞìéï Êïëïýìðéá ôùí ÇÐÁ.
: Ç ÍÝá ÅëëçíéêÞ ÅðáíÜóôáóç ( 179797 )