Óôïõò áéþíåò ðïõ áêïëïýèçóáí ôéò êáôáêôÞóåéò ôïõ ÌåãÜëïõ ÁëåîÜíäñïõ ìå ôçí äñáìáôéêÞ åíïðïßçóç ôïõ ìåóïãåéáêïý êüóìïõ ðïõ äçìéïõñãÞèçêå, õðÞñîå ãüíéìï Ýäáöïò ãéá ôçí áíÜðôõîç íÝùí èñçóêåéþí. Ï ×ñéóôéáíéóìüò, ãéá ðáñÜäåéãìá, Þôáí Ýíá áðü ôá êáéíïýñéá èñçóêåõôéêÜ êéíÞìáôá ðïõ áíÝêõøáí êáôÜ ôç äéÜñêåéá áõôÞò ôçò ðåñéüäïõ. Ùóôüóï, ï ×ñéóôéáíéóìüò åß÷å ðïëëïýò áíôáãùíéóôÝò, êáé Ýíá áðü ôá ðéï áîéüëïãá áðü áõôÜ Þôáí ç áñ÷áßá ñùìáúêÞ «ìõóôçñéáêÞ èñçóêåßá» ôïõ Ìéèñáúóìïý.
¼ðùò êáé óå Üëëåò "ìõóôçñéáêÝò ëáôñåßåò» ôçò áñ÷áéüôçôáò, óôïí Ìéèñáúóìü äéáôçñïýíôáé ïé ðåðïéèÞóåéò ôïõ óå áõóôçñÜ ìõóôéêü ìõçôéêü êýêëï, áðïêáëýðôïíôáò ôá ìõóôéêÜ ìüíï óôïõò ìõçìÝíïõò. Ùò áðïôÝëåóìá, ïé äéäáóêáëßåò êáé ç ëáôñåßá ôïõ äåí åß÷áí ðïôÝ êáôáãñáöåß. Ùóôüóï, ç ÌéèñáúóôéêÞ ôÝ÷íç ãÝìéæå ôïõò íáïýò ìå ìéá áéíéãìáôéêÞ åéêïíïãñáößá ìå ìéá áîéïæÞëåõôç áöèïíßá ðïõ Ý÷åé âñåèåß áðü ôïõò áñ÷áéïëüãïõò. ÌÝ÷ñé ôþñá, üëåò ïé ðñïóðÜèåéåò íá áðïêñõðôïãñáöÞóïõí áõôÞí ôçí åéêïíïãñáößá Ý÷ïõí áðïäåé÷èåß Üêáñðåò. Óýìöùíá ìå ôçí êñáôïýóá áíôßëçøç, ïé ðåñéóóüôåñïé åìðåéñïãíþìïíåò ôåßíïõí óå ìéá áüñéóôç õðüèåóç üôé ç åéêïíïãñáößá êáôÜ êÜðïéï ôñüðï ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí áñ÷áßá èñçóêåßá ôïõ ÉñÜí.
Óå áõôÞí ôçí ñçîéêÝëåõèç åñãáóßá, ï David Ulansey ðñïóöÝñåé ìéá ñéæéêÜ äéáöïñåôéêÞ èåùñßá. Éó÷õñßæåôáé üôé ç ÌéèñáúóôéêÞ åéêïíïãñáößá Þôáí ïõóéáóôéêÜ Ýíáò áóôñïíïìéêüò êþäéêáò, êáèþò êáé üôé ç ëáôñåßá Üñ÷éóå ùò ìéá èñçóêåõôéêÞ áðÜíôçóç óå ìéá åíôõðùóéáêÞ åðéóôçìïíéêÞ áíáêÜëõøç ôçò åðï÷Þò åêåßíçò. Êáèþò ðñï÷ùñÜåé ç ÝñåõíÜ ôïõ, ï Ulansey äéåéóäýåé âÞìá ðñïò âÞìá óôá êñõììÝíá ìõóôÞñéá ôçò åéêïíïãñáößáò ôïõ Ìéèñáúóìïý êáé ôåëéêÜ öôÜíåé íá áðïêáëýøåé ôï êåíôñéêü ìõóôéêü ôçò ëáôñåßáò: Ýíá ìõóôéêü ðïõ áðïôåëåßôáé áðü Ýíá áñ÷áßï üñáìá ãéá ôçí áðüëõôç öýóç ôïõ óýìðáíôïò.
Óôïí áíáãíþóôç äåí èá ëåßøåé ï åíèïõóéáóìüò ôçò áíáêÜëõøçò êáôÜ ôçí áíÜãíùóç -ôï âéâëßï åßíáé ìéá óõíáñðáóôéêÞ éóôïñßá ðíåõìáôéêÞò áóôõíïìéêÞò ðëïêÞò- üðïõ ï Ulansey èá ìåëåôÞóåé ßíôñéãêåò êáé èá óõíáñðÜóåé ôïí áíáãíþóôç ðïõ åßíáé "ößëïò" ïìïåéäþí óõããñáììÜôùí.
Ôï óôïé÷åßï ðïõ áíáôñåðôéêÜ èÝôåé ï óõããñáöÝáò, åßíáé ðñþôïí ç áìöéóâÞôçóç ôùí ðáñáäåêôþí åñìçíåéþí êáé ðñÜãìáôé, ç äéêÞ ôïõ ðñïóÝããéóç åßíáé ðïëý ðéï êïíôÜ óôçí áëÞèåéá, êáèüôé åßíáé ðëÝïí êïéíü ìõóôéêü üôé ïé ìåãÜëåò èñçóêåßåò ðïõ åðéêñÜôçóáí óôçí éóôïñßá, áêïëïõèïýí áõóôçñÜ áóôñïíïìéêÜ öáéíüìåíá êáé åìðåñéÝ÷ïõí ùò ìõóôéêÜ êýñéá áóôñïíïìéêÝò ãíþóåéò êáé äåäïìÝíá. Ï É×ÈÕÓ ùò áñ÷éêÜ ôùí ëÝîåùí Éçóïýò ×ñéóôüò Èåïý Õéüò ÓùôÞñ êáé ùò íåïåìöáíéóèåßóá èñçóêåßá, ðñÜãìáôé åìöáíßóôçêå ôçí åðï÷Þ åéóüäïõ óôïí ÌåãÜëï ÌÞíá ôïõ áóôåñéóìïý ôùí É÷èýùí ðïõ äéáñêåß ìéáí ïëüêëçñç åðï÷Þ 2.150 ðåñßðïõ åôþí, äéáäå÷üìåíç ôçí ðñïçãïýìåíç åðï÷Þ ôïõ Êñéïý. Êáèüëïõ ôõ÷áßá âÝâáéá óôïí ÷ñéóôéáíéóìü "èõóéÜæåôáé" ï Áìíüò, ï Êñéüò - óýìâïëï ôçò áðåñ÷üìåíçò åðï÷Þò ôïõ Êñéïý. Ôï ßäéï êáôÜ ôçí Ýíáñîç ôçò åðï÷Þò ôïõ Êñéïý - ðåñßðïõ ôï 1850 ðñéí ôçí êïéíÞ ÷ñïíïëüãçóç - èõóéÜæïíôáí ï Ôáýñïò, ôï óýìâïëï ôçò åðï÷Þò ôïõ Ôáýñïõ. Óçìåßùóç, ôá Æþäéá ùò ïõñÜíéïé áóôåñéóìïß, äéáôñÝ÷ïíôáé áðü ôï ÓõíÝôåéï Åáñéíü Óçìåßï (ôï óçìåßï üðïõ Ý÷ïõìå ôçí ÅáñéíÞ éóçìåñßá) áíôßóôñïöá áðü ôçí óåéñÜ ðïõ ãíùñßæïõìå ôá Æþäéá.
Ç Ìõèïëïãßá âÝâáéá ðïõ êáëýðôåé üëá ôá áóôñïíïìéêÜ äåäïìÝíá êáé áðïêáëýðôåé ôéò ìõóôéêÝò ãíþóåéò ôçò áñ÷áéüôçôáò, åßíáé êáôÜ êáíüíá ç áñ÷áéïåëëçíéêÞ Ìõèïëïãßá êáé áí èÝëïõìå íá äïýìå ðéï óöáéñéêÜ ôçí åðï÷Þ åêåßíç, ÷ñåéÜæåôáé íá áíáðáñáóôÞóïõìå ôïí ¢ñåéï ðïëéôéóìü ðïõ Üíèéóå ôçí áõãÞ ôçò åðï÷Þò ôïõ Êñéïý - Ñáì - Ìáñò (Ìáñäïýê) êáé åêðüñèçóå ðõñðïëþíôáò áêìÜæïõóåò ðüëåéò êáé áõôïêñáôïñßåò ôïõ áñ÷áßïõ êüóìïõ, áðü ôçí Éíäßá ìÝ÷ñé ôçí Áßãõðôï êáé áðü ôçí Õðåñâïñåßá ìÝ÷ñé ôçí ÉâçñéêÞ ÷åñóüíçóï. Ï ìýèïò ôùí åêóôñáôåéþí ôïõ Äéüíõóïõ äßíåé ìéá ìõèïëïãéêÞ ðñïóÝããéóç óôá éóôïñéêÜ äñþìåíá ôçò ÅðéêÞò åêåßíçò åðï÷Þò ìå ôçí åîÜðëùóç ôïõ ðïëéôéóìïý ôùí Áñßùí.
: David Ulansey - The Origins of the Mithraic Mysteries ( 28337 )