Óðéíüæá....

[ÏñöÝáò]

    

    Áðüóðáóìá áðü Üñèñï ôïõ ÓÁÂÂÁ ÌÉ×ÁÇË, ôï ïðïßï ðñùôïðáñïõóéÜóôçêå óáí ïìéëßá óôï Äéáó÷ïëéêü ÓåìéíÜñéï Öéëïóïößáò ôçò Èñçóêåßáò, ðïõ ïñãáíþèçêå õðü ôçí åðßâëåøç ôïõ åðßêïõñïõ êáèçãçôÞ ôçò ÈåïëïãéêÞò Ó÷ïëÞò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíþí ê. ÌÜñéïõ ÌðÝãæïõ, óôéò 17 Ìáñôßïõ 1997. Ôáõôü÷ñïíá ôï Üñèñï áõôü õðÜñ÷åé óáí îå÷ùñéóôü êåöÜëáéï óôï âéâëßï ôïõ Ó. Ìé÷áÞë "ÌÏÑÖÅÓ ÌÅÓÓÉÁÍÉÊÏÕ", Åêäïôéêüò Ïßêïò: ÁÃÑÁ.



  

¹ ï Óðéíüæá Þ êáèüëïõ Öéëïóïößá!

    Óýìöùíá ìå ôïí Balibar, õðÞñ÷áí êáé áíôéðÜëåõáí óôçí Ïëëáíäßá ôïõ 17ïõ áéþíá äýï êýñéá ðïëéôéêïèñçóêåõôéêÜ óõãêñïôÞìáôá, åêåßíï ôùí Ïñáããéóôþí (ïðáäþí ôçò ðñéãêéðéêÞò ïéêïãÝíåéáò ôçò ÏñÜããçò-ÍáóÜïõ) êé áõôü ôùí Äçìïêñáôéêþí ôùí áäåëöþí de witt. Ïé ôåëåõôáßïé êÞñõóóáí ôçí áíï÷Þ, ôçí åêêïóìßêåõóç, ôç äéÜêñéóç "åîùôåñéêÞò" êáé "åóùôåñéêÞò" Èñçóêåßáò. Çôáí êáôÜ ôï èñçóêåõôéêü äüãìá Áñìéíéáíïß êáé õðïóôÞñéæáí ôï áõôåîïýóéïí. Ïé ïñáããéóôÝò, ðÜëé, æçôïýóáí ôç äéðëÞ õðáêïÞ óôï ÊñÜôïò êáé ôçí Åêêëçóßá, ìå ôçí Åêêëçóßá íá ´÷åé ôï åðÜíù ÷Ýñé, êáé óôï äüãìá Þôáí êáëâéíéóôÝò. Ôïýò Äçìïêñáôéêïýò õðïóôÞñéæå ç åìðïñéêÞ ìðïõñæïõáæßá, åíþ ôïõò ÏñáããéóôÝò ç áóôéêÞ áñéóôïêñáôßá ôùí ãáéïêôçìüíùí. ÐÝñá áðü ôá äýï âáóéêÜ áóôéêÜ áíôéìá÷üìåíá óôñáôüðåäá õðÞñ÷áí äéÜöïñåò ïõôïðéêÝò êïììïõíéóôéêÝò áéñÝóåéò Áíáâáðôéóôþí, ïé Ìåíïíßôåò êé ïé Êïëëåãéáíïß, óôéò ïðïßåò óôñÝöïíôáí ðëçâåéáêÜ óôñþìáôá ìéêñïáóôþí, ôå÷íéôþí, áãñïôþí, ðñïëåôáñßùí.

    Ç êýñéá, ðÜíôùò, ìÜ÷ç äéáäñáìáôéæüôáí áíÜìåóá óôá äýï ìåãÜëá ìðëïê ãéá ôïí Ýëåã÷ï êáé ôç ÷åéñáãþãçóç ôùí ìáæþí - ôçò multitudo, üðùò ôçí Ýëåãå ï Óðéíüæá. Ï Ìðáñïý÷ Óðéíüæá ãåííéÝôáé ôï 1632 óôïí êñáôÞñá áõôïý ôïõ çöáéóôåßïõ, ìÝóá áðü ôïí ïðïßï âãáßíåé ç ëÜâá ôçò áóôéêÞò íåïôåñéêüôçôáò. Ç ïéêïãÝíåéÜ ôïõ, Åâñáßïé Marranos ôçò Ðïñôïãáëßáò, åãêáèßóôáíôáé óôï Áìóôåñíôáì ãýñù óôï 1600 êáé åðéäßäåôáé óå áíèçñÝò åìðïñéêÝò åðé÷åéñÞóåéò, åðéóôñÝöïíôáò óõíÜìá óôçí åâñáúêÞ ïñèïäïîßá, ìå ðíåýìá ðÜíôùò áíåêôéêüôçôáò. Ï íåáñüò Ìðáñïý÷ áðü Ýîé åôþí ìðáßíåé óôç ñáâéíéêÞ ó÷ïëÞ êé áðïêôÜ âáèéÜ åâñáúêÞ ðáéäåßá - ÷ùñßò íá áðïêüâåôáé, üìùò, áðü ôçí éäéüôõðç êïõëôïýñá ôùí ÌáññÜíïò ôïõ Áìóôåñíôáì. Äåí åßíáé Üóôï÷ïò Þ áôåêìçñßùôïò ï ÷áñáêôçñéóìüò ôïõ ÌáññÜíï ôïõ Ëüãïõ, ðïõ Ýäùóå ï Yirmiyahu Yovel óôïí Óðéíüæá.(9) Ï Óðéíüæá åíóùìáôþíåé, ôåñìáôßæåé êáé õðåñâáßíåé ôçí ôñáãùäßá êáé ôçí êïõëôïýñá ôùí ÌáññÜíïò, ìáæß ì´ üëç ôçí ôñáãùäßá êáé êïõëôïýñá ôùí Åâñáßùí, ðñïðáíôüò ôùí Óåöáñáíôßì, üðùò áõôÝò ÷áñÜ÷ôçêáí óôçí ßäéá ôç ãåíÝèëéá ðñÜîç ôçò íåüôåñçò êïéíùíßáò.

    Óôçí áõãÞ ôùí ÍÝùí Êáéñþí, ç èÝóðéóç ôùí Estatutos de limpieza de sangre (Êáíüíåò êáèáñüôçôáò áßìáôïò) ôï 1449, ìåôÜ ôç äßêç ôùí ÌáññÜíïò ôïõ ÔïëÝäï, óçìáäåýåé ôç ìåôáôñïðÞ ôïõ ðñï-áóôéêïý èñçóêåõôéêïý áíôé-éïõäáúóìïý ôùí Åâñáßùí "ëüãù áßìáôïò" (êé ü÷é ðéÜ ëüãù èñçóêåßáò êáé ìüíïí) êáé îåñéæþíïíôáò áðü ôçí Éóðáíßá ôïí óåöáñáäßôéêï åâñáúóìü, ç "Raza" îåêßíçóå íá êáôáêôÞóåé ôéò Éíäßåò êáé áíáêÜëõøå ôïí "ÍÝï Êüóìï". Ðñïóðáèþíôáò íá áðïöýãïõí ôïí áðïêëåéóìü, ïé âéáßùò åê÷ñéóôéáíéóèÝíôåò Åâñáßïé, Þ Conversos Þ Marranos âñÝèçêáí ðáãéäåõìÝíïé ó´ Ýíáí äéðëü áðïêëåéóìü. Áðïêëåßóôçêáí áðü ôïõò Üëëïõò Åâñáßïõò, ðïõ ôïõò èåùñïýóáí ðñïäüôåò, êé áðü ôïõò ÷ñéóôéáíïýò, ðïõ ôïõò õðïðôåýïíôáí óáí êñõðôïúïõäáßïõò. ÌÝóá áðü ôï äéðëü áäéÝîïäü ôïõò âëÝðïõí ôüóï ôïí éïõäáúóìü üóï êáé ôïí ÷ñéóôéáíéóìü íá ðáßñíïõí ðáñÜäïîåò ìïñöÝò êáé í´ áðïêáëýðôïõí áðñïóäüêçôåò ðëåõñÝò êáé ó÷Ýóåéò áíÜìåóÜ ôïõò - áíïßãïíôáò, ôåëéêÜ, Ýíá åëåýèåñï ðåäßï êñéôéêÞò óôÜóçò áðÝíáíôé êáé óôéò äýï ðáñáäüóåéò. ÁðÝíáíôé óå êÜèå ðáñÜäïóç.

    Ï ÌáññÜíï Ýãéíå ôï ðñùôüôõðï ôïõ ìïíôÝñíïõ åêêïóìéêåõìÝíïõ áíèñþðïõ, ìå ôïí ðëÞñç äé÷áóìü áíÜìåóá óôç äçìüóéá åìöÜíéóÞ ôïõ êáé ôçí åóùôåñéêÞ ôïõ æùÞ. ÌÝóá óôçí Þóõ÷ç êáé ðñùôïðüñá ôüôå Ïëëáíäßá ôùí âßáéùí ðïëéôéêþí óõãêñïýóåùí êáé ðáèþí, ôïõ êáñôåóéáíéóìïý êáé ôùí ìåãÜëùí åðéóôçìïíéêþí áíáêáëýøåùí ðïõ êáôåäÜöéæáí ôï ðáëéü êïóìïåßäùëï ôçò Öýóçò, ï áíïé÷ôüò óå üëá ôá ìçíýìáôá åíüò êüóìïõ ðïõ Ýóðáæå ôá üñéÜ ôïõ Ìðáñïý÷ {= Åõëïãçôüò, åî ïý ëáôéíéóôß Benedictus}, ï ìåãáëïöõÞò áõôüò ãüíïò Åâñáßùí ÌáññÜíïò, äåí Üñãçóå íá Ýñèåé, ìå äéêÞ ôïõ ðñùôïâïõëßá, óå ñÞîç ìå ôç ÓõíáãùãÞ (ðïõ æçôïýóå óõìâéâáóìü).

    Åãéíå áðïóõíÜãùãïò óôá åéêïóéôÝóóåñÜ ôïõ ÷ñüíéá êáé óå ëßãï óôü÷ïò äïëïöïíéêÞò åðßèåóçò (ðïõ áðïäüèçêå óêïðßìùò êáé ëáèåìÝíá, óå "âáëôïýò" ôçò åâñáúêÞò êïéíüôçôáò). Ç ñÞîç ôïõ äåí Þôáí áðïôÝëåóìá ôçò þñéìçò öéëïóïößáò ôïõ áëëÜ áöåôçñßá ôçò. Ïóï äå ãéá ôç äïëïöïíéêÞ åðßèåóç, áõôÞ ïñãáíþèçêå ü÷é áðü ôïõò óõíôçñçôéêïýò êáé øïöïäååßò êýêëïõò ôùí Åâñáßùí åìðüñùí áëëÜ áðü "åèíéêïýò" ðïëéôéêïýò áíôéðÜëïõò. Ï Óðéíüæá Þôáí ðÝôñá ôïõ óêáíäÜëïõ ãéá ôïõò ïñèüäïîïõò êáëâéíéóôÝò êáé ôïõò õðïóôçñéêôÝò ôçò ÏñÜããçò, ößëïò ôïõ Jan de Witt êáé ôùí Äçìïêñáôéêþí, óõíôñïöéêüò óõíïìéëçôÞò ôùí áíáâáðôéóôéêþí êïììïõíéóôéêþí áéñÝóåùí, êïíôÜ óôéò ïðïßåò âñÞêå êáôáöýãéï, ôï 1660, óôï Rijiusburg. Ç ñÞîç ôïõ ìå ôç ÓõíáãùãÞ, ìå ôçí ïéêïãåíåéáêÞ åðé÷åßñçóç, ìå ôï åâñáúêü êáé ôï ÷ñéóôéáíéêü êáôåóôçìÝíï, ï áêôÞìùí êáé ðëÜíçò âßïò ôïõ ùò ÷åéñþíáêôá ïðôéêïý êáé öéëïóüöïõ, ïé áäéÜêïðåò åðéèÝóåéò åíÜíôéÜ ôïõ áëëÜ êáé ç áðüññéøç áðü ôç ìåñéÜ ôïõ ïðïéïõäÞðïôå óõìâéâáóìïý Þ èåóìïðïßçóçò (áêüìá êáé ç Üñíçóç áðïäï÷Þò ôçò Ýäñáò ôçò Öéëïóïößáò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ×áúäåëâÝñãçò) Þôáí üñïé áëëçëÝíäåôïé êáé áðáñáßôçôïé óôï ôéôÜíéï åã÷åßñçìÜ ôïõ íá áíáèåìåëéþóåé ôç Öéëïóïößá êáé óôç óõíÝ÷åéá ôç ó÷Ýóç ôçò ìå ôçí ÐïëéôéêÞ êáé ôç æùÞ ôùí áíèñþðùí.

    3. Ôï Tractatus Theologico-Politicus, ðïõ äçìïóéåýåé ï Óðéíüæá áíþíõìá ôï 1670, ðñïêáëþíôáò óÜëï, óêÜíäáëï, êáôáäßêç áð´ üëåò ôéò èñçóêåõôéêÝò ïñèïäïîßåò, ôéò ðïëéôéêÝò ðáñáôÜîåéò êáé ôï ÊñÜôïò (ôï 1671 áíáãêÜóôçêå íá äéáêüøåé ôç ìåôÜöñáóÞ ôïõ óôá ïëëáíäéêÜ), åßíáé ìéá ìåßæùí öéëïóïöéêÞ áëëÜ êáé ðïëéôéêÞ ðáñÝìâáóç. ÅããñÜöåôáé óôç äéáäéêáóßá ôçò åêêïóìßêåõóçò, óõíõöáßíåôáé ìå ôçí ôðëìçñÞ áðáñ÷Þ ìéáò éóôïñéêÞò êñéôéêÞò ôùí âéâëéêþí êåéìÝíùí. Åßíáé üìùò êÜôé ðïõ îåðåñíÜåé ôá üñéá åíüò Ýñãïõ åêêïóìßêåõóçò êáé êñéôéêÞò ôçò Âßâëïõ. ÊéíçôÞñéïò äýíáìç ôçò Ðñáãìáôåßáò, óßãïõñá, åßíáé ç áíÜãêç êáôáðïëÝìçóçò ôùí èñçóêåõôéêþí ðñïëÞøåùí êáé ç åãêáèßäñõóç ôùí äéêáéùìÜôùí ôïõ Ëüãïõ, ôçò åëåõèåñßáò ôçò óêÝøçò. Ï õðüôéôëïò êÜíåé óáöÝò üôé ôï âéâëßï áðïäåéêíýåé ðþò "ç åëåõèåñßá ôïõ öéëïóïöåßí ü÷é ìüíï ìðïñåß íá äïèåß ÷ùñßò êßíäõíï ãéá ôçí åõóÝâåéá êáé ôçí åéñÞíç ôïõ ÊñÜôïõò áëëÜ êé üôé äåí ìðïñåß íá ôçí êáôáóôñÝøåé êáíåßò ÷ùñßò íá êáôáóôñÝøåé ôáõôü÷ñïíá ôçí åéñÞíç ôïõ ÊñÜôïõò êáé ôçí ßäéá ôçí åõóÝâåéá".

    ×áñáêôçñéóôéêü åßíáé êáé ôï motto. ÐÜñèçêå áðü ôçí Á´ ÅðéóôïëÞ ôïõ ÉùÜííç: "åí ôïýôù ãéíþóêïìåí üôé åí áõôþ ìÝíïìåí êáé áõôüò åí çìßí, üôé åê ôïõ Ðíåýìáôïò áõôïý äÝäùêåí çìßí" (ÉùÜííïõ Á´ ä, 13). Ïðùò óùóôÜ áíáëýåé ï Antonio Negri(10), ç ðïëéôéêÞ ôïõ Óðéíüæá üíôùò îåêéíÜåé áðü ôç ìåôáöõóéêÞ ôïõ. ÅîÜëëïõ ç Èåïëïãéêï-ðïëéôéêÞ Ðñáãìáôåßá óõããñÜöåôáé óáí ðïëéôéêü ìáíéöÝóôï, óôç äéÜñêåéá ôçò óõããñáöÞò ôçò ÇèéêÞò, êáé âáóßæåôáé óôéò ÖéëïóïöéêÝò áñ÷Ýò ôçò ìïíéóôéêÞò ïíôïëïãßáò ôçò Õðüóôáóçò (Substantia). ×ùñßò íá óõììåñéæüìáóôå ôçí áíôéðáñÜèåóç, óôçí ïðïßá ðñïâáßíåé ï ÍÝãêñé, ôïõ Óðéíüæá óôïí ×Ýãêåë êáé ôç äéáëåêôéêÞ, ïöåßëïõìå óôïí Éôáëü èåùñçôéêü ôï üôé Ýöåñå óôï åðßêåíôñï ôçò ðñïóï÷Þò ôï êáéíïôüìï ðïõ õðÜñ÷åé óôçí ðïëéôéêÞ ïíôïëïãßá ôïõ Óðéíüæá êáé ðïõ ôïí êáèéóôÜ Üãñéá áíùìáëßá (óýìöùíá êáé ìå ôïí ôßôëï ôïõ âéâëßïõ ðïõ ï ÍÝãêñé Ýãñáøå óôç öõëáêÞ êáé ðñùôïäçìïóéåýôçêå ôï 1980). Áãñéá áíùìáëßá ìÝóá óôçí üëç ðïëéôéêÞ êïõëôïýñá ôïõ 17ïõ áéþíá êáé ü÷é ìüíï.

    Áíôéðáëåýïíôáò êáé îåðåñíþíôáò ôïí öéëïóïöéêü äõúóìü ôïõ ÊáñôÝóéïõ, õðåñâáßíåé êáé ôïí äõúóìü ôçò ìÝ÷ñé ôüôå áóôéêÞò ðïëéôéêÞò èåùñßáò ðïõ äéá÷ùñßæåé êáé áíôéèÝôåé ôçí åîáôïìéêåõìÝíç êïéíùíßá ôùí éäéùôþí áðü ôç ìéÜ êáé ôï ÊñÜôïò ùò õðåñâáôéêÞ áñ÷Þ áðü ôçí Üëëç. Ï Óðéíüæá ðñþôïò áíáäåéêíýåé ôïí êáèïñéóôéêü ñüëï ôùí ìáæþí, ôçò multitudo, ðïõ åéóâÜëëåé ïñìçôéêÜ óôçí áñÝíá ôùí ÍÝùí Êüóìùí, êïõâáëþíôáò ôï öïñôßï ôùí öüâùí ôçò áðÝíáôé óôçí åîïõóßá êáé ðñïêáëþíôáò ôï öüâï ôçò êÜèå åîïõóßáò.(11) Åßíáé ç êßíçóç ôùí ìáæþí, ï öüâïò ôïõò (áõôüò ðïõ êïõâáëïýí, åêåßíïò ðïõ ðñïêáëïýí) êáé, ðñïðáíôüò, ôï äõíáìéêü ôïõò, ç protentia, ï êáèïñéóôéêüò ðáñÜãïíôáò ðïõ äßíåé êÜèå öïñÜ éäéáßôåñç ìïñöÞ óôçí åîïõóßá, ôçí potestas. Ï Óðéíüæá áðïêÜëõøå üôé ôï áðïëõôáñ÷éêü ÊñÜôïò ôïõ êáéñïý ôïõ åßíáé áäýíáìï, üôé ðáñáìÝíåé ìåôÝùñï, óå åðßöïâç èÝóç, üóï äåí áöÞíåé ðåñéèþñéá äñÜóçò êáé ðñáãìÜôùóçò óôï äõíáìéêü ôùí ìáæþí. Åßíáé ç êßíçóç ôùí ôåëåõôáßùí ðïõ äçìéïõñãåß ôï consensus, ÷Üñç óôï ïðïßï óôåñåþíåôáé ôï ÊñÜôïò êáé ãßíåôáé üíôùò áðüëõôï. Áðü áõôÞ ôçí Üðïøç, ç äçìïêñáôßá åßíáé ôï êáôåîï÷Þí áðüëõôï ÊñÜôïò, êáôÜ ôïí Óðéíüæá, êáèþò ç Respublica Ý÷åé óêïðü ôçí Åëåõèåñßá.

    Äéáêçñýóóïíôáò, åíÜíôéá óôçí åðéêñáôïýóá áóôéêÞ ðïëéôéêÞ èåùñßá, ôçí ðñùôáñ÷éêüôçôá ôïõ ñüëïõ ôùí ìáæþí, ï Óðéíüæá äåí ôéò åîéäáíéêåýåé. Ôéò Ý÷åé äåß, åîÜëëïõ, íá ÷åéñáãùãïýíôáé óõ÷íÜ áðü ôïí ðáôåñíáëéóôéêü ëáúêéóìü ôùí Ïñáããéóôþí åíÜíôéá óôï äçìïêñáôéêü óôñáôüðåäï Þ êáé íá åîïíôþíïõí ôïõò áäåëöïýò de Witt, ôïõò ößëïõò ôïõ ëáïý, ìåôÜ ôç ãáëëéêÞ åéóâïëÞ êáé íá ðáëéíïñèþíïõí ôçí áíôßäñáóç óôçí åîïõóßá.

    Áõôü, áêñéâþò, åßíáé êáé ôï åñþôçìá ìå ôï ïðïßï âáóáíßæåôáé ç Èåïëïãéêï-ðïëéôéêÞ Ðñáãìáôåßá, áðü ôïí ðñüëïãü ôçò êéüëáò: ãéáôß ç multitudo íá ðáëåýåé ãéá ôç óêëáâéÜ ôçò óáí íÜ ´ôáíå ç åëåõèåñßá ôçò; Ï Åâñáßïò óôï÷áóôÞò åßíáé ôüóï áêñáßá ïñèïëïãéêüò þóôå äåí ðÝöôåé óôéò óõíÞèåéò ðáãßäåò ôïõ ïñèïëïãéóìïý êáé ôéò áõôáðÜôåò ôïõ Äéáöùôéóìïý. Ç áðåëåõèÝñùóç äåí áñ÷ßæåé ïýôå ôåëåéþíåé ìå ôç äéáöþôéóç ôùí ìõáëþí áëëÜ ìå ôçí õëéêÞ áëëáãÞ ôùí ó÷Ýóåùí ôùí ìáæþí ìå ôçí êñáôéêÞ åîïõóßá, ìå ôçí åãêáèßäñõóç ìéáò ñéæïóðáóôéêÞò äçìïêñáôßáò êáé ìéáò íÝáò óõíôáãìáôéêÞò ôÜîçò, ìå ôçí áðåëåõèÝñùóç ôçò potentia ôçò multitudo êáé ôçí åðéêñÜôçóç ìéáò ÇèéêÞò ôçò ×áñÜò, ôçò åêðëÞñùóçò ôùí ðüèùí, ôçò êïéíÞò áðüëáõóçò ôùí õëéêþí êáé ðíåõìáôéêþí áãáèþí. Áð´ áõôÞ ôçí ïéïíåß ìåóóéáíéêÞ óêïðéÜ, ï Óðéíüæá æçôÜåé ôïí ðëÞñç äéá÷ùñéóìü ôçò ðßóôçò êáé ôçò èñçóêåßáò, ðïëëþ ìÜëëïí ôçò èåïëïãßáò áðü ôç öéëïóïößá êáé ôçí åðéóôçìïíéêÞ ãíþóç ôçò Öýóçò. Ï ôñüðïò, üìùò, ìå ôïí ïðïßï áíáðôýóóåé ôï áßôçìá äåí ðñïêáëåß ìüíï ôç ìÞíéí ôùí ïñèüäïîùí êáëâéíéóôþí êáé ôçò áñéóôïêñáôßáò ôçò ÏñÜããçò. ÖÝñíåé óå áìç÷áíßá êáé ôïõò äçìïêñÜôåò ößëïõò ôïõ öéëïóüöïõ êáé ôïõò Üëëïõò öéëïóüöïõò, ðïõ åßíáé êõñßùò êáñôåóéáíïß.

    Ï Óðéíüæá áðå÷èÜíåôáé ôç èñçóêåõôéêÞ ðñüëçøç áëëÜ äåí æçôÜ íá åîáöáíéóôåß ç èñçóêåßá êáé ç ðßóôç. ÆçôÜ íá äéá÷ùñéóôïýí áðü ôç öéëïóïößá êáé ôçí åðéóôÞìç êáé íá ìç äéåêäéêïýí ôï ñüëï ôçò ðçãÞò ãíþóçò. Ç ðßóôç, ëÝåé, äéäÜóêåé ü÷é ôç ãíþóç áëëÜ ôçí õðáêïÞ. Êáé ç õðáêïÞ óôïí Óðéíüæá Ý÷åé ôï íüçìá ôçò êïéíùíéêÞò-ðïëéôéêÞò ðñáêôéêÞò, üðùò Ýäåéîå ï Balibar. Ç "áëçèéíÞ èñçóêåßá" áíÜãåôáé, óå ôåëåõôáßá áíÜëõóç, êáôÜ ôïí Óðéíüæá, óå üôé ç Âßâëïò ïíïìÜæåé äéêáéïóýíç êáé Ýëåïò, "ÌéóðÜô âå Ñá÷áìßí" åâñáúóôß, ôçí áãÜðç óôïí ðëçóßïí. Ôá Üëëá, ôá ðåñß õðåñöõóéêþí ðáñåìâÜóåùí, èáõìÜôùí, ðñïöçôéêþí ðñïâëÝøåùí êëð. Þ êáé ç Üêñéôç áðïäï÷Þ ôùí âéâëéêþí êåéìÝíùí êáôÜ ëÝîç, áíÞêïõí óôç óöáßñá ôùí ðñïëÞøåùí. Áí ôá ðáñáðÜíù ðáñèïýí ìüíï óôá ðëáßóéá ôçò åêêïóìßêåõóçò, ôïõ äéá÷ùñéóìïý ôçò èñçóêåßáò ùò éäéùôéêÞò õðüèåóçò áðü ôïí äçìüóéï âßï, ôçò áíáãùãÞò ôçò óå çèéêïýò êáíüíåò áãáèïåñãßáò êëð., ôüôå ÷Üíåôáé üôé êáéíïôüìï êïìßæåé ï Óðéíüæá óôç öéëïóïößá êáé óõíåðþò óôçí ðïëéôéêÞ. Ôï óöÜëìá ãßíåôáé, ðñþôá ðñþôá, ãéáôß äåí åîåôÜæåôáé ç üëç óðéíïæéêÞ ðñïóÝããéóç áðü ôç óêïðéÜ ôçò ïíôïëïãéêÞò ôçò èåìåëßùóçò - ôçò õðÝñâáóçò ôïõ äõúóìïý ìå ôç ìßá êáé ìüíç Substantia /Öýóç/ Èåü, ðïõ ôá êáôçãïñÞìáôÜ ôçò åêöñÜæïõí ôçí ïõóßá ôçò ìÝóá áðü ôéò ôñïðïðïéÞóåéò ôçò.

    ÊáôÜ äåýôåñï êáé óõíçèÝóôåñï ëüãï, ãßíåôáé ôï óöÜëìá íá ìçí åîåôÜæåôáé ôï öéëïóïöéêü áõôü åðßôåõãìá ôïõ Óðéíüæá óå óõíÜñôçóç, áðü ôç óêïðéÜ ôçò åâñáúêÞò âéâëéêÞò ðáñÜäïóçò, ôçí ïðïßá áñíåßôáé. Ç Üñíçóç áõôÞ äåí åßíáé ç êåíÞ, óêåðôéêéóôéêÞ Þ ìçäåíéóôéêÞ Üñíçóç, ç áðëÞ áðïêïðÞ áðü ôçí ðáñÜäïóç, ôçí åðáíáðñïóäéïñßæåé êáé áõôïðñïóäéïñßæåôáé. Ç óêÝøç ôïõ Óðéíüæá äéáìïñöþèçêå ìå ôçí êáôáâýèéóç êáé óôç óõíÝ÷åéá ôçí áíÜäõóç ìÝóá áðü ôá ùêåÜíéá ýäáôá ìéáò áðÝñáíôçò âéâëéêÞò, ôáëìïõäéêÞò, êáââáëéóôéêÞò êáé ìáññáíéêÞò ðïëéôéóìéêÞò ðáñÜäïóçò. Äéáó÷ßæåé ôïí ùêåáíü êáé ðçäÜåé ðÜíù áðü ôçí åðéöÜíåéá ôïõ óáí ôï ðéü åõöõÝò ôïõ ðëÜóìá, ôï äåëößíé, Þ óáí ôï ëåõêü êÞôïò Ìüìðõ Íôßê, êáôáðþò èá ´ëåãå ï ÁíäñÝáò Åìðåéñßêïò. Ïðïéïò äéáâÜóåé ôçí áíáãùãÞ ôçò "áëçèéíÞò, öõóéêÞò èñçóêåßáò" óôç "äéêáéïóýíç êáé ôï Ýëåïò" ìÝóá áðü ôá ãõáëéÜ ôçò äõôéêÞò (êõñßùò) ÷ñéóôéáíéêÞò ðáñÜäïóçò, èá ðñïóëÜâåé ìéá çèéêïðëáóôéêÞ êïéíïôïðßá. Ãéá ôïí åâñáéïìáèÝóôáôï, üìùò, Ìðáñïý÷ Óðéíüæá ïé üñïé äéêáéïóýíç êáé Ýëåïò - "ÌéóðÜô âå Ñá÷áìßì", ìå üëç ôçí åóùôåñéêÞ ôïõò Ýíôáóç êáé áíôßöáóç, Ý÷ïõí åíôåëþò Üëëï âÜñïò. Ôï ßäéï éó÷ýåé êáé ìå ôï "ÂåáâôÜ ëåñåá÷Ü êáìü÷á" - áãÜðá ôïí ðëçóßïí óïõ ùò óåáõôüí. Óô´ áõôéÜ ìáò áêïýãåôáé óáí êÜëåóìá öéëáíèñùðéêïý óõëëüãïõ. ×ñåéÜóôçêå íá ´ñèåé Ýíáò Üëëïò áéñåôéêüò Åâñáßïò, ï Óßãêìïõí (Þ Óëïìü) Öñüõíô ãéá íá íéþóïõìå ôï ñßãïò êáé ôç öñßêç ðïõ ãåííÜ ç êáèüëïõ áõôïíüçôç öñÜóç.

    Äåí åßíáé ðéü åýêïëï íá áãáðÜò Ýíáí áíýðáñêôï Èåü, åßäùëï ôïõ åáõôïý óïõ, áðü ôïí "ðëçóßïí" êáé ìÜëéóôá "ùò óåáõôüí"; Ðïéüò åßíáé ï Åáõôüò; Êáé ðïéüò ï ðëçóßïí; Ôçí áðÜíôçóç äåí èá ôç äþóïõí ïé éåñåßò êáé ïé ëåõßôåò êáé ïé èåóìïß áëëÜ ï áðïóõíÜãùãïò Óáìáñåßôçò, ï áéñåôéêüò ðïõ èá óêýøåé ðÜíù óôïí ðåóìÝíï êáôáãÞò - óôçò ãçò ôïõò êïëáóìÝíïõò. Áò äïýìå Ýíá ÷áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá áðü ôï Tractatus Theologico-Politicus, êåö. XIII.(12) ÁíáöÝñåôáé óôï ðåñßöçìï åäÜöéï áðü ôï âéâëßï ôçò Åîüäïõ óô´ 2-3, üðïõ ï Èåüò ëÝåé óôïí ÌùõóÞ üôé óôïõò ÐáôñéÜñ÷åò åìöáíßóôçêå ìå ôï üíïìá Åë ÓáíôÜé, åíþ äåí ôïí ãíþñéóáí ìå ôï Üöáôï üíïìá ðïõ ðåñéêëåßåé ôï ÔåôñáãñÜììáôïí. "ÅëÜëçóå äå ï Èåüò ðñïò ÌùõóÞí êáé åßðå ðñïò áõôüí, åãþ Êýñéïò, êáé þöèçí ðñïò ÁâñáÜì êáé ÉóáÜê êáé Éáêþâ, èåüò ùò áõôþí, êáé ôï üíïìÜ ìïõ Êýñéïò ïõê åäÞëùóá áõôïßò". Ç ìåôÜöñáóç ôùí Ï´ åßíáé áðïðñïóáíáôïëéóôéêÞ, ãéá ðïëëïóôÞ öïñÜ. Ï Óðéíüæá óôçñß÷ôçêå óôï åâñáúêü ðñùôüôõðï: "Êáé åëÜëçóå ï Èåüò ðñïò ôïí ÌùõóÞ êáé åßðå ðñïò áõôüí: åãþ åßìáé ï ÁíôïíÜé {= Ê´ñéïò. Ì´ áõôü ôï üíïìá äéáâÜæåôáé? õðïêáèßóôáôáé üôé ãñÜöåôáé, ÷ùñßò íá ðñïöÝñåôáé, ôï ÔåôñáãñÜììáôï}: Êáé Ýãéíá ïñáôüò óôïí ÁâñáÜì êáé óôïí ÉóáÜê êáé óôïí Éáêþâ ùò Åë ÓáíôÜé {= Èåüò Ðáíôïäýíáìïò} áëëÜ äåí ôïõò åãíþñéóá ôï {Üöáôï} üíïìÜ ìïõ ÁíôïíÜé".

    Ôï åäÜöéï Ý÷åé ðñïêáëÝóåé áíáñßèìçôåò óõæçôÞóåéò êáé ðÜìðïëëá ñáâéíéêÜ åñìçíåõôéêÜ ó÷üëéá óôçí åâñáúêÞ ðáñÜäïóç. Ï Óðéíüæá ôï ÷ñçóéìïðïéåß ãéá íá óôçñßîåé ôç ñéæïóðáóôéêÞ äéÜêñéóç ðßóôçò êáé ãíþóçò. Ôï ÔåôñáãñÜììáôïí åßíáé Üöáôï ãéáôß ðáñáðÝìðåé óôçí ïõóßá, åíþ ôï Åë ÓáíôÜé óå Ýíá áðü ôá èåßá ïíüìáôá ôùí åíåñãåéþí ôïõ Èåïý. Ç åî áðïêáëýøåùò ðßóôç Ý÷åé, ëïéðüí, íá êÜíåé ìå ôï üíïìá êáé êáèüëïõ ìå ôç ãíþóç ôçò ïõóßáò. Ï Óðéíüæá îåêéíÜåé áðü ôçí áðïöáôéêÞ èåïëïãßá - ãéá íá ôçí áíáôñÝøåé åõèýò áìÝóùò. Ç ãíþóç åßíáé ãíþóç ôùí êáôçãïñçìÜôùí ìÝóá áðü ôá ïðïßá åêöñÜæåôáé ç ïõóßá (essentia) ôçò Õðüóôáóçò (Substantia) êáé ç ïðïßá áðïêôÜôáé ìå ôçí åðéóôÞìç. Ç Substantia, ç óõíýöáíóç ôùí ðÜíôùí ìÝóá óôç Öýóç, ï ßäéïò ï Èåüò ùò êáôÜ èåüí öõóéêÞ ôÜîç, åêöñÜæåôáé ìÝóá áðü ôá Üðåéñá êáôçãïñÞìáôá (attributa), ôéò ôñïðïðïéÞóåéò, ôïõò ôñüðïõò ÝêöñáóÞò ôçò. Ôï åêöñáóôÝí åßíáé ç ßäéá ç ïõóßá.(13)

    Ï åðéóôçìïíéêüò áõôüò "ðáíèåúóìïò" - Þ "áêïóìéóìüò" êáôÜ ôïí ×Ýãêåë, êáèþò ï öõóéêüò êüóìïò áðïññïöÜôáé åíôåëþò óôï èåßïí Ïí - âñßóêåôáé åêôüò âéâëéêÞò ðáñáäüóåùò êáé óå ñÞîç ìáæß ôçò. Ôï æÞôçìá, üìùò, ðáñáìÝíåé: ç ñÞîç ùò áðïôÝëåóìá äåí ìðïñåß íá äéá÷ùñßæåôáé ìç÷áíéêÜ áðü ôç äéáäéêáóßá ãÝíåóÞò ôçò. Ôï íåïôåñéêü åßíáé áäéáíüçôï ÷ùñßò ôçí ðáñÜäïóç êáé ï ïñßæïíôáò ðïõ Üíïéîå ï Óðéíüæá ÷ùñßò ôéò âéâëéêÝò ðñïûðïèÝóåéò ôïõ. Omnis determinatio est negatio.

    4. ÁíÜìåóá óôç óðéíïæéêÞ öéëïóïößá êáé ôçí ÐáñÜäïóç õöáßíåôáé ìéá Complicatio, ãéá íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå êé åìåßò ôïí ìåóáéùíéêü öéëïóïöéêü üñï ìå ôïí ôñüðï ðïõ ôïí ÷ñçóéìïðïéåß ï Óðéíüæá,(14) ìéá óýìðëåîç. Ç óðéíïæéêÞ óêÝøç åê-ôõëßóóåôáé (ex-plicatio) ðÝñá ôçò åâñáúêÞò ðáñáäüóåùò, ôçí ïðïßá óå êÜèå óçìåßï ôçò ôç óõíåðÜãåôáé, ôçí åí-ôõëßóóåé (im-plicatio). Ï Deleuze, óôéò èáõìÜóéåò óðéíïæéêÝò ôïõ ìåëÝôåò, Ýäåéîå ôç ó÷Ýóç áíÜìåóá óôï óôï÷áóôÞ ôçò ÇèéêÞò êáé ôç èåùñßá ôçò Ýêöñáóçò êáé ôçò explicatio ôùí íåïðëáôùíéæüíôùí ôçò ÁíáãÝííçóçò êáé ôïõ Ìåóáßùíá - ðïõ, ùò ãíùóôüí, óçìáäåýôçêáí áðü ôçí áñáâéêÞ-åâñáúêÞ öéëïóïöéêÞ êáé êáââáëéóôéêÞ óêÝøç. Äåí ðáñÝëåéøå, âÝâáéá, ï ÃÜëëïò öéëüóïöïò íá ôïíßóåé ôç ìåôåîÝëéîç êáé ôïí åóùôåñéêü ìåôáó÷çìáôéóìü áõôÞò ôçò ðáñÜäïóçò "ìÝ÷ñé ôçí áëëáãÞ ôçò ßäéáò ôçò öýóçò ôçò", óôïí Óðéíüæá, "éäéáßôåñá êáèþò ç áðïññïúêÞ áéôßá Ýôåéíå ïëïÝíá ðåñéóóüôåñï íá ãßíåé åììåíÞò áéôßá".(15)

    Áðü ìéáí Üëëç óêïðéÜ ôï èÝìá äéåñåõíÜôáé, óôá ðëáßóéá ôçò åâñáúêÞò ðáñÜäïóçò, áðü ôïí Shmuel Trigano.(16) ÐáñÜ ôéò ìïíïìÝñåéåò êáé ôéò áðïëõôïðïéÞóåéò, áîßæåé, óôçí ðáñïýóá ðåñßðôùóç, íá óõãêñáôÞóïõìå ôéò óõíäÝóåéò êáé ôéò ìåôáâÜóåéò áíÜìåóá óôïí Óðéíüæá êáé óå ðñïçãïýìåíïõò ìåãÜëïõò ðíåõìáôéêïýò óôáèìïýò ôçò åâñáúêÞò ðáñÜäïóçò, éäéáßôåñá ôï Ýñãï ôïõ ÓááíôéÜ Ãêáüí (1135-1204 ì.×.) êáé ôïõ ÌùóÝ ìðÝí Ìáúìüí Þ Ìáúìïíßäç (1135-1204). {ÐáñåíèåôéêÜ, åðéóçìáßíïõìå îáíÜ ôçí "áññþóôéá ôçò äõôéêÞò éóôïñßáò", üðùò ôçí áðïêáëåß ï óðïõäáßïò ìåóáéùíéóôÞò Alain de Libera, ãñÜöïíôáò ãéá ôïí Éìðí Ñïýóíô Þ Áâåññüç, ç ïðïßá óõóêïôßæåé ôïí öéëïóïöéêü ëüãï ôùí ÁñÜâùí êáé ôùí Åâñáßùí, åðéäåéêíýïíôáò a contrario "ôçí êßíçóç åíóùìÜôùóçò /áðïêëåéóìïý ðïõ êáôïéêåß ôçí åõñùðáúêÞ ïñèïëïãéêüôçôá, óôçí ßäéá ôçò ôçí ðçãÞ}(17) ÓááíôéÜ, Ìáúìïíßäçò, Óðéíüæá: ôñåßò ìåãÜëïé óôï÷áóôÝò óå ôñåßò êñßóéìåò åðï÷Ýò ìåôÜâáóçò, ðïõ óõíïäåýôçêáí áðü ôéò áíôßóôïé÷åò ìåãÜëåò éäåïëïãéêÝò èåïëïãéêï-ðïëéôéêÝò äéáìÜ÷åò.

    Ï ÓááíôéÜ ìðÝí ÃéïóÝö Ãêáüí {Ãêáüí åßíáé ï ôéìçôéêüò ôßôëïò ôïõ ðñïÝäñïõ óôéò âáâõëùíéáêÝò ôáëìïõäéêÝò áêáäçìßåò} Þ, óôá áñáâéêÜ, ÓááíôéÜ Éìðí Ãéïõóïýö áë Öáãéïõìß, óõíäÝåôáé ìå ôçí êñßóç ôçò ÁñáâéêÞò ÁíáôïëÞò êáôÜ ôçí áëëáãÞ äõíáóôåßáò êáé ôçí åðéêñÜôçóç ôùí Áâáóóéäþí. Ç êñßóç áõôÞ Ýäåé÷íå ôá üñéá óôá ïðïßá Ýöôáíå ôï ÉóëÜì, êáèþò "ç ðïëéôéêÞ êïéíùíßá êáôáâñü÷èéæå ôçí åìðïñåõìáôéêÞ ïéêïíïìßá", üðùò ëÝåé ï F. Braudel, ðñïêáëþíôáò ìéáí åìðëïêÞ óôçí ðáñáðÝñá åîÝëéîç, ìéá êñßóç ôçò ìåôÜâáóçò. Ç êñßóç áíáóôÜôùóå ôçí åîüñéóôç óôç Ìåóïðïôáìßá åâñáúêÞ êïéíüôçôá, êáé ôéò ó÷Ýóåéò áíÜìåóá óôçí êïóìéêÞ åêðñïóþðçóÞ ôçò óôï ×áëéöÜôï, ôïí "ÅîïñéÜñ÷ç" (Exilarque) êáé ôç èñçóêåõôéêÞ ôçò åêðñïóþðçóç, ôïõò Ãêáïíßì ôùí âáâõëùíéáêþí ôáëìïõäéêþí áêáäçìéþí, ìå õëéêü áíôéêåßìåíï ôç äéêáéïäïóßá óôç óõëëïãÞ ôùí öüñùí. Ï óöåôåñéóìüò ôçò êïóìéêÞò áðü ôç èñçóêåõôéêÞ åêðñïóþðçóç ðñïêÜëåóå ôï ðëçâåéáêü êßíçìá ôùí Êáñáúôþí, ðïõ áðÝññéðôå ôï Ôáëìïýä êáé ôçí áõèåíôßá ôùí ñáâßíùí. Ç åìöÜíéóç îáíÜ ìéáò åâñáúêÞò áßñåóçò (ðïõ áðïäåß÷ôçêå ìáêñüâéá) Ýãéíå óå óõíèÞêåò üðïõ ôï ÉóëÜì ãíþñéæå ôï óééôéêü ó÷ßóìá êáé ôïí ðïëëáðëáóéáóìü ôùí áéñÝóåùí, åíþ, ôáõôü÷ñïíá, öïýíôùíáí ïé äõúóôéêÝò èñçóêåßåò êáé áéñÝóåéò ôïõ Æùñïáóôñéóìïý êáé ôùí Ãíùóôéêþí.

    Ï ÓááíôéÜ áíôéðÜëåøå ôïí äõúóìü êáé ôïí êáñáúôéóìü óáí êßíäõíï äõúóôéêÞò, åðßóçò, ðáñÝêêëéóçò êáé, êáôÜ ôïí Ìáúìïíßäç, äéÝóùóå ôçí ÔïñÜ, ãñáðôÞ êáé ðñïöïñéêÞ. Ï ìÝãáò éáôñïöéëüóïöïò Ìáúìïíßäçò áðïôåëåß êïñõöáßï åêðñüóùðï ôïõ åâñáúêïý áñéóôïôåëéóìïý êáé ïñèïëïãéóìïý. ÐñïêÜëåóå ìéá ìáêñü÷ñïíç äéáìÜ÷ç ãýñù áðü ôéò éäÝåò ôïõ, éäéáßôåñá áíÜìåóá óôïõò Åâñáßïõò ôçò Éóðáíßáò êáé ôçò Ðñïâçãêßáò, äå÷üìåíïò ôá âÝëç ôùí êáââáëéóôþí, ôùí ïñèüäïîùí Åâñáßùí áëëÜ êáé ñçîéêÝëåõèùí éäéïöõúþí, üðùò Þôáí ï Ñáìðß ÌùóÝ ìðÝí Íá÷ìÜí Þ Íá÷ìáíßäçò (1195-1270). Ï ôåëåõôáßïò åîÝöñáæå ðëçâåéáêÜ óôñþìáôá óå óýãêñïõóç ìå ôéò åëßô ôùí "Åâñáßùí ôçò ÁõëÞò", åíþ ï Ìáúìïíßäçò óõíäåüôáí ìå ôá ðñùôïåìöáíéæüìåíá óôïé÷åßá ìéáò åìâñõúêÞò áóôéêÞò åîÝëéîçò. Ç üëç äéáìÜ÷ç åóùôåñßêåõå óôïí åâñáúêü ÷þñï ôçí åõñýôåñç êñßóç ôçò åõñùðáúêÞò öåïõäáñ÷ßáò, ìÝóá áðü ôçí ïðïßá áíáäýïíôáí ôá ðñþôá óðÝñìáôá êáé óôïé÷åßá ôïõ êáðéôáëéóìïý. Ìéá Üëëç ìåôÜâáóç, ôçí Üíïäï ôïõ ßäéïõ ôïõ êáðéôáëéóìïý áõôÞ ôç öïñÜ, áðü ôéò ðñþôåò áóôéêÝò åðáíáóôÜóåéò åîÝöñáæå ç äéáìÜ÷ç ãýñù áðü ôïí Óðéíüæá êáé ôá êïéíÜ äáéìüíéÜ ôïõ. Óå åðï÷Ýò ðáñüìïéåò üðïõ áóõìöéëßùôåò áíôéöÜóåéò äéáóðïýí ôçí êïéíùíßá, ôï æÞôçìá ôçò ó÷Ýóçò Þ êáé ôçò äéáìåóïðïßçóçò (Vermittlung, Mediation) ôùí áíôéèÝôùí Ýñ÷åôáé óôï åðßêåíôñï. Ðñþôá, ìå ôç ìïñöÞ ôçò äéåñåýíçóçò ôçò ó÷Ýóçò áíÜìåóá óôá ðéü ñéæéêÜ áíôßèåôá, ôï Õðåñâáôéêü êáé ôï ÅììåíÝò, ôïí Èåü êáé ôïí Êüóìï ôçò áíèñþðéíçò Éóôïñßáò.

    ÊáôÜ ôïí ÓááíôéÜ, ôï Áêôéóôïí äçìéïõñãåß ôçí ßäéá ôç äéáìåóïðïßçóÞ ôïõ ìå ôï Êôéóôü. Ôçò äßíåé ôï âéâëéêü üíïìá "Êáâüíô" - "Äüîá". Ç ßäéá ç äéáìåóïðïßçóç Áêôéóôïõ-Êôéóôïý åßíáé äçìéïýñãçìá: ç Äüîá Êõñßïõ, Êáâüíô ÁíôïíÜé, åßíáé êôßóìá ü÷é áéþíéï áëëÜ äéáñêÝò, ìÝóá áðü ôï ïðïßï ìéëÜåé óôïõò Êôéóôïýò áíèñþðïõò, ôï "Íôéìðïýñ", ï Ëüãïò ôïõ Èåïý ðïõ Ý÷åé ìéá öåõãáëÝá, êÜèå öïñÜ, åìöÜíéóç êáé ýðáñîç. (Ç éóëáìéêÞ åðéññïÞ åßíáé åìöáíÞò åäþ. Áíôßèåôá, óôïõò Êáñáúôåò ðïõ âëÝðïõí óáí äéáìåóïëáâçôÞ Ýíáí Áããåëï Êõñßïõ Þ áêüìá êáé ìéÜí õðüóôáóç Èåïý, äéáöáßíåôáé ç ÷ñéóôéáíéêÞ åðßäñáóç). Óôïí Ìáúìïíßäç, ðïõ åêôéìïýóå âáèéÜ ôï Ýñãï ôïõ ÓááíôéÜ, áõôÞ ç äéáìåóïðïßçóç ôùí áíôéèÝôùí áñíçôéêïðïéåßôáé. ÌÝóá áðü ìéá áðïöáôéêÞ èåïëïãßá, ðïõ èõìßæåé ôá áñåïðáãéôéêÜ óõããñÜììáôá, ç áñíçôéêüôçôá áíáäåéêíýåôáé ùò ç óýíäåóç ôïõ êôéóôïý ìå ôïí Üêôéóôïí Èåü. "ÊÜèå êáôçãüñçìá {ôïõ Èåïý} ðïõ âñßóêïõìå óôá ÉåñÜ Âéâëßá äåß÷íåé ôçí åíÝñãåéÜ Ôïõ êáé ü÷é ôçí Ïõóßá Ôïõ".(18) Äåí õðÜñ÷ïõí èåôéêÜ áëëÜ ìüíïí áñíçôéêÜ êáôçãïñÞìáôá ôïõ èåïý, ôïõ ôýðïõ "Á åßíáé ü÷é Â" (êáé ü÷é ôïõ ôýðïõ "ôï Á äåí åßíáé Â"). Ç áñíçôéêüôçôá ôïõ ßäéïõ ôïõ Èåïý ãßíåôáé ç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôïí êüóìï. Ìå åâñáúêïýò üñïõò, ï Ìáúìïíßäçò äåí ìéëÜåé ãéá ìéá áñíçôéêüôçôá, üðïõ ôï Ýíá áíôßèåôï áñíåßôáé ôï Üëëï ôïõ, áëëÜ ãéá ìéá "óåëéëÜô áåáíôÝñ" - "Üñíçóç ôçò óôÝñçóçò", óôÝñçóç ôçò óôÝñçóçò, Þ, êáëýôåñá, åêìçäÝíéóç, äéÜôñçóç ôçò áðïõóßáò.

    Åäþ êáé ôá äýï ìÝëç ôçò ðñüôáóçò, åêìçäÝíéóç/ äéÜôñçóç êáé áðïõóßá, ðñÝðåé íá ëçöèïýí óôçí áíôéêåéìåíéêÞ ôïõò áñíçôéêüôçôá ãéá íá óõíéóôïýí ôïí üñï ôçò ãíþóçò. Ãíþóçò ôùí êáôçãïñçìÜôùí/ åíåñãåéþí êáé ü÷é ôçò ïõóßáò ôïõ Èåïý ðïõ ðáñáìÝíåé ìÞ ãíþóéìç. Ïðùò êáé óôï ðåñßöçìï âéâëéêü åäÜöéï ôçò Åîüäïõ ëã´ 17-23 ðïõ ìéëÜåé ãéá ôç óõíÜíôçóç ôïõ Èåïý ìå ôïí ÌùõóÞ êé üðïõ áðïêëåßåôáé ùò èáíÜóéìç ìéá êáôÜ ìÝôùðïí óõíÜíôçóç, Ýôóé êáé åäþ áðïêëåßåôáé ìéá áäéáìåóïðïßçóç åðáöÞ, êáôÜ ìÝôùðïí, ìå ôçí Ïõóßá. Ç ãíþóç Ýñ÷åôáé Ýììåóá, äéáìÝóïõ ôùí é÷íþí ìéÜò åêëåßðïõóáò ðáñïõóßáò, êáôÜ ôçí áðï÷þñçóÞ ôçò, ìå ôï áðïôýðùìá - áðïõóßá ôçò ðáñïõóßáò ðïõ ÷Üíåôáé, ìå ôçí åíÝñãåéá ôçò áêáôÜëçðôçò Ïõóßáò.

(Óõíå÷ßæåôáé)

   

[ÏñöÝáò]

(ÓõíÝ÷åéá áðü ôï ðñïçãïýìåíï).

    "çíßêá ä´ áí ðáñÝëèç ç äüîá ìïõ, êáé èÞóù óå åéò ïðÞí ôçò ðÝôñáò êáé óêåðÜóù ôç ÷åéñß ìïõ åðß óå, Ýùò áí ðáñÝëèù, êáé áöåëþ ôçí ÷åßñá, êáé ôüôå üøåé ôá ïðßóù ìïõ, ôï äå ðñüóùðüí ìïõ ïõê ïöèÞóåôáß óïé" (Åîïäïò ëã´ 22-23)

    Åíá ÌéíôñÜò, Ýíá ñáâéíéêü ó÷üëéï, äßíåé ôçí åîÞò åéêüíá: âëÝðïõìå ôïí Èåü áðü ðßóù, óáí Ýíá ðëïßï ðïõ ÷Üíåôáé óôïí ïñßæïíôá ôïõ ùêåáíïý. Ïðùò ôïíßæïõìå áëëïý (âë. ôï êåßìåíï ãéá ôï Niemandsrose ôïõ Paul Celan), åÜí óôïõò Åëëçíåò ôï üí ëÝãåôáé ðïëëá÷þò, óôïõò Åâñáßïõò, üðïõ ôï üí ðñïóåããßæåôáé óôçí åîïñßá, ùò Éóôïñßá, åßíáé ôï ìçäÝí ðïõ "ëÝãåôáé ðïëëá÷þò". Ôï áñíçôéêü äåí åßíáé ìüíï óôÝñçóç ïýôå ôï ìÞ üí ðÜíôá áíõðáñîßá. Ïðùò åðéóçìáßíåé êáé ôï êáââáëéóôéêü ÓÝöåñ á-ÆïÜñ, ó÷ïëéÜæïíôáò ôï åäÜöéï ôçò Åîüäïõ éæ´ 7, Üëëï åßíáé ôï áñíçôéêü "ü÷é" - "ëï" åâñáúóôß - êé Üëëï ôïõ "ïý" - Üãéí. ¹ óôïí Éþâ êóô´ 7, åêåß ðïõ óôçí åëëçíéêÞ ìåôÜöñáóç Ý÷ïõìå ôçí ßäéá ëÝîç - "åêôåßíùí âïñÝáí åð´ ïõäÝí, êñåìÜæùí ãçí åðß ïõäåíüò" - óôï åâñáúêü ðñùôüôõðï, ôï ðñþôï "ïõäÝí" åßíáé "ôüïõ", ôï ÷ùñßò ìïñöÞ êáé ùò åê ôïýôïõ ÷ùñßò ýðáñîç, åíþ ãéá ôï äåýôåñï "ïõäÝí" õðÜñ÷åé ç ëÝîç-Üðáî "ìðåëéìÜ", êáôÜ ëÝîç "Üíåõ ôéíüò" (áðü ôï "ìðåëß"-÷ùñßò êáé ôï "ìÜ"-ôé, êÜôé). Ôï äåýôåñï "ïõäÝí"-"ìðåëéìÜ" èá ÷ñçóéìïðïéçèåß óôï áñ÷áéüôåñï êáââáëéóôéêü âéâëßï, ôï ÓÝöåñ ÃéåôóéñÜ (ðïõ ó÷ïëßáóå êé ï ÓááíôéÜ Ãêáüí) ãéá íá õðïìíÞóåé ôçí ðçãÞ ôùí Óåöéñüô, ôùí "áðïññïþí" ôïõ Èåïý:

    "Åóåñ óåöéñüô ÌðåëéìÜ"

    "ÄÝêá Óåöéñüô ôïõ Ìçäåíüò"

    (ÓÝöåñ ÃéåôóéñÜ 1:2)

    Áðü áõôÞ ôç óêïðéÜ, ç Ýêöñáóç êáé ðáñïõóßá ôïõ Èåïý ìÝóá óôçí Éóôïñßá ðñïûðïèÝôåé ôï Üöáôïí ôçò ïõóßáò Ôïõ, ôçí áð-ïõóßá Ôïõ. Ç äéáìåóïðïßçóÞ ôïõ, äçëáäÞ ç åìöÜíéóÞ ôçò óôçí Éóôïñßá, åßíáé ç åê-ìçäÝíéóç ôçò áð-ïõóßáò, ç óôÝñçóç ôçò óôÝñçóçò Þ ç Üñíçóç ôçò Üñíçóçò. Ï Óðéíüæá, üðùò Ýäåéîå ï ×Ýãêåë, ìÝíåé óå ìéáí áñ÷éêÞ Üñíçóç, ôçí ðñþôç Üñíçóç, ÷ùñßò íá ðñï÷ùñÜåé óôçí Üñíçóç ôçò Üñíçóçò. ÌåôáôñÝðåé ôç äéáìåóïðïßçóç-áñíçôéêüôçôá ôïõ Ìáßìïíßäç óå èåôéêüôçôá, ìÝóá áðü ôçí êáèïëßêåõóÞ ôçò. Ç ó÷Ýóç óýíäåóçò ôùí áíôéèÝôùí óôïí ÓááíôéÜ åóùôåñéêåýåôáé óå ó÷Ýóç Üñíçóçò óôïí Ìáúìïíßäç êáé ãßíåôáé ó÷Ýóç õðïóôáóéáêüôçôáò (Substanzialitat), óôïí Óðéíüæá, üðïõ ôá áíôßèåôá åßíáé åêöñÜóåéò ôçò ßäéáò êáèïëéêÞò Õðüóôáóçò / Substantia, ôçò Öýóçò/ Èåïý.

    5. ×ùñßò ôçí õðÝñâáóç ôïõ äõúóìïý, óôç óõãêåêñéìÝíç ðåñßðôùóç ÷ùñßò ôçí õðÝñâáóç ôïõ êáñôåóéáíïý äõúóìïý áðü ôç óðéíïæéêÞ õðüóôáóç, èá Þôáí áäýíáôç ïðïéáäÞðïôå ðáñáðÝñá ðñüïäïò ôçò Öéëïóïößáò. "Ïñïò ôçò ãíþóçò üëùí ôùí äéáäéêáóéþí ôïõ êüóìïõ óôçí áõôï-êßíçóÞ ôïõò, óôçí ðñáãìáôéêÞ ôïõò æùÞ åßíáé ç ãíþóç ôçò ùò åíüôçôáò áíôéèÝôùí"(19) Ì´áõôÞ ôçí Ýííïéá Ý÷åé éó÷ý ç êáôçãïñçìáôéêÞ ñÞóç ôïõ ×Ýãêåë: Þ ï Óðéíüæá Þ êáèüëïõ Öéëïóïößá. Ç åîáöÜíéóç, üìùò, ôïõ áñíçôéêïý èá´ ÷åé ôéò äéêÝò ôçò óõíÝðåéåò, ãåííþíôáò íÝá ðñïâëÞìáôá ðñïò ëýóç. Ðñþôç óõíÝðåéá, ï ðáíèåúóìüò. Ï Gershom Scholem åß÷å Þäç ðáñáôçñÞóåé(20) üôé ç åîáöÜíéóç ôçò áñíçôéêÞò óôéãìÞò óå ïñéóìÝíåò ìïñöÝò ôçò êáââáëéóôéêÞò óêÝøçò, ç åîáöÜíéóç ôçò äéÜêñéóçò áíÜìåóá óôï Åí Óüö-Áðåéñï êáé ôï Áãéí-ÌçäÝí, êáôÜ ôçí áðïññïÞ ôçò ðñþôçò ÓåöéñÜ, åîáëåßöåé ôç äéÜêñéóç Èåïý-Äçìéïõñãßáò, Áêôéóôïõ_Êôéóôïý. Áíôßèåôá, ç áíôßëçøç ðåñß Ôóéìôóïýì, ôçò áñ÷éêÞò "ðåñéóôïëÞò" ôïõ Èåïý, ðïõ äçìéïõñãåß Ýíáí êåíü ÷þñï ãéá ôçí åê ôïõ ìçäåíüò äçìéïõñãßá, óôç ëïõñéáíéêÞ ÊáìðáëÜ, ðñïáíáããÝëëåé, êÜðïéïõò áéþíåò ðñßí, ôç äéáëåêôéêÞ ëïãéêÞ ôïõ ×Ýãêåë.(21)

    Óôïí Óðéíüæá ôï êåíü ÷Üíåôáé Þ, ïñèüôåñá, ðëçñïýôáé. Ç ðåñßëáìðñç Substantia åßíáé ôï ÐëÞñùìá ôïõ Èåïý, ÷ùñßò êáìéÜ ÊÝíùóç êáé ÷ùñßò ôç ìåóóéáíéêÞ ðñïïðôéêÞ ãéá üôé äåí õðÜñ÷åé áêüìá, ôïí "ÏëÜì ÁìðÜ", ôïí Êüóìï-ðïý-Ýñ÷åôáé. Ïðùò Ýëåãå ï Ìðëï÷, ï êüóìïò ôïõ Óðéíüæá åßíáé Ýíá êñýóôáëëï ðïõ öùôßæåôáé áðü ôïí Þëéï óôï æåíßè, ïýôùò þóôå ôßðïôá íá ìçí áöÞíåé óêéÜ.(22) Ï ×Ýãêåë Ýäåéîå ìå óáöÞíåéá üôé ç åîáöÜíéóç ôïõ áñíçôéêïý óôïí Óðéíüæá, ðñùôßóôùò ç áðïõóßá ôïõ áðüëõôïõ áñíçôéêïý, ôçò Üñíçóçò ôçò Üñíçóçò, ìåôáôñÝðåé ôçí õðïóôáóéáêÞ åíüôçôá óå ìéáí Üâõóóï, üðïõ êáôáðïíôßæïíôáé ôá áíôßèåôá. Ï ßäéïò ï öõóéêüò êüóìïò âõèßæåôáé êáé ÷Üíåôáé óôç èåúêÞ Substantia, ïýôùò þóôå, êáôÜ ôïí ×Ýãêåë, íá Ý÷ïõìå íá êÜíïõìå ðåñéóóüôåñï ìå Ýíáí "áêïóìéóìü" ðáñÜ ìå ðáíèåúóìü. Åôóé, üìùò, êáé ïé ðñïóäéïñéóìïß ùò áñíÞóåéò "ìå ôç ìïñöÞ ðñïóäéïñéóìþí ôçò ÄéÜíïéáò (Verstand) äåí åßíáé ðçãÝò-ðíåýìáôá (Ouell-geister), üðùò óôïí Boehme, ìå ôç ìßá íá åðåîåñãÜæåôáé êáé íá õðåñâáßíåé (árbeiten und aufgehen) ôçí Üëëç".(23) Ç áíôéðáñÜèåóç Óðéíüæá-Ìðáßìå åßíáé åîáéñåôéêÜ óçìáíôéêÞ. Ï ×Ýãêåë, óùóôÜ, äéáêñßíåé üôé ï ÃéÜêïìð Ìðáßìå, Ýóôù êáé ìå ìéá ìïñöÞ áêüìá "âÜñâáñç", åðïðôéêÞ, ðñïáíáããÝëëåé ôçí êïñýöùóç ôçò íåïôåñéêÞò öéëïóïößáò, ðñþôï óôÜäéï ôçò ïðïßáò åßíáé ï ÍôåêÜñô êáé ï Óðéíüæá.

    Óôï ôÝëïò ôçò äéäáóêáëßáò ôïõ ðåñß Óðéíüæá, ï ×Ýãêåë, óõíïøßæïíôáò ôéò ðáñáôçñÞóåéò ôïõ ãéá ôçí áðÜëåéøç ôïõ áñíçôéêïý, åðáíÝñ÷åôáé óôçí áíôßèåóç Óðéíüæá-Ìðáßìå, åðéóçìáßíïíôáò ôçí áíôßëçøç ôïõ ôåëåõôáßïõ ãéá ôï áñíçôéêü ùò "Separator" êáé ùò Ichts (íåïëïãéóìü ôïõ Ìðáßìå, ðïõ óõíåíþíåé ôï ÌçäÝí-Nichts ìå ôï Åãþ-Ich). Ìå Üëëá ëüãéá: ç Ýêëåéøç ôïõ áñíçôéêïý óôç óðéíïæéêÞ Õðüóôáóç ôçò óôåñåß ôç ãÝíåóç ÕðïêåéìÝíïõ. Ç Substanz als Subject, ç Õðüóôáóç ùò Õðïêåßìåíï, óõìðõêíþíåé ôçí üëç óõìâïëÞ ôïõ ßäéïõ ôïõ ×Ýãêåë. Ìüíï ðïõ ó´ áõôüí ç Õðüóôáóç ùò Õðïêåßìåíï ôïõ Ãßãíåóèáé ôáõôßæåôáé ìå ôçí éäÝá. Ï ÌÜñî ðñï÷ùñÜåé óôçí õëéóôéêÞ áíáóôñïöÞ/ áíÜðëáóç ôïõ üëïõ ÷åãêåëéáíïý Ýñãïõ, îáíáäßíïíôáò óôçí Õðüóôáóç üëç ôç óðéíïæéêÞ ôçò öõóéêï-õëéêÞ åììÝíåéá, ôï áéóèçôçñéáêü ôçò óöñßãïò, ôï äõíáìéêü ôçò, ôçí Potentia. Ïé ðåñéóóüôåñïé åðßãïíïé åßäáí óôï ðåñßöçìï ìáñîéêü "õëéóôéêü áíáðïäïãýñéóìá" ìüíï ìéáí åêêïóìßêåõóç ôïõ ×Ýãêåë, ìå ôçí ýëç íá ðáßñíåé ôç èÝóç êáé ôï ñüëï ôçò ÉäÝáò. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, ìÝóá áðü ôç óõíïëéêÞ êñéôéêÞ åðáíåðåîåñãáóßá ôçò ëïãéêÞò êáé ôçò öéëïóïößáò ôïõ ×Ýãêåë, ï ÌÜñî åðáíáóôáôéêïðïéåß ôçí ßäéá ôçí Ýííïéá ôçò óðéíïæéêÞò åììÝíåéáò, åðéóôñÝöïíôáò, óõíÜìá, ó´ Ýíá õøçëüôåñï åðßðåäï óôçí ðïéïôéêÞ áíôßëçøç ôçò äéáëåêôéêÞò ýëçò ôïõ Ìðáßìå.(24)

    Ç åêêïóìßêåõóç åßíáé ç óêïðéÜ ôïõ ðáëéïý, ìåôáöõóéêïý õëéóìïý, ðïõ, üðùò ëÝíå ïé ìáñîéêÝò ÈÝóåéò óôïí Öüõåñìðá÷, äåí âëÝðåé ôçí áéóèçôçñéáêüôçôá ùò ðñáêôéêÞ äñáóôçñéüôçôá õðïêåéìåíéêÜ (ÈÝóç 1). Åßíáé ç óêïðéÜ ôçò êïéíùíßáò ôùí éäéùôþí, ç óêïðéÜ ôïõ ìåìïíùìÝíïõ áôüìïõ (èÝóåéò 9 êáé 10). Áíôßèåôá, ç óêïðéÜ ôïõ íÝïõ õëéóìïý åßíáé åêåßíç ôçò êïéíùíéêïðïéçìÝíçò áíèñùðüôçôáò (èÝóç 10), ç óêïðéÜ ôïõ ìÝëëïíôüò ìáò. Åêåß ðïõ, üðùò ðÜëé ï ÌÜñî ëÝåé, "ç ýëç, ìÝóá óôçí ðïéçôéêÞ áéóèçôçñéáêÞ ôçò ëÜìøç, ÷áìïãåëÜåé êáé óáãçíåýåé ôïí ïëéêüí Üíèñùðï".(25)

    6. Ï Óðéíüæá ãíþñéæå ôçí ÊáìðáëÜ êáé ðåñéöñïíïýóå ôïí åêöõëéóìü ôçò óå ðñüëçøç. Óôï Tractatus Theologico-Politicus(26) ìéëÜåé ãéá "ïñéóìÝíåò êáââáëéóôéêÝò ìéêñïëïãßåò", ðïõ äåí Ýðáøáí íá ôïí åêðëÞôôïõí ìå ôçí ôñÝëëá ôïõò, éäéáßôåñá ìå ôç öåôé÷ïðïßçóç êÜèå ëÝîçò êáé ãñÜììáôïò ôùí Ãñáöþí. Áõôü äåí óçìáßíåé üôé äåí õðÜñ÷ïõí õðüãåéåò Þ êáé åìöáíåßò äéáóõíäÝóåéò áíÜìåóá óôïí Óðéíüæá êáé ôçí êáââáëéóôéêÞ ðáñÜäïóç, éäéáßôåñá ìå üôé ï Scholem èá ïíïìÜóåé, ðáñáäüîùò, óôïõò "ÄÝêá ÌÞ Éóôïñéêïýò Áöïñéóìïýò ãéá ôçí ÊáìðáëÜ" äéáëåêôéêü õëéóìü ôçò ëïõñéáíéêÞò ÊáìðáëÜ".(27) Ï Óðéíüæá êáé ï ÉóáÜê Ëïýñéá Þôáí åêåßíïé ðïõ äþóáíå ôéò äýï êýñéåò êáé åê ðñþôçò üøåùò åê äéáìÝôñïõ áíôßèåôåò áðáíôÞóåéò, ìÝóá áðü ôá óðëÜ÷íá ôïõ åîáíäñáðïäéóìÝíïõ Óåöáñáäßôéêïõ Åâñáúóìïý, óôá åñùôÞìáôá ðïõ ãÝííçóå ç åêäßùîç áðü ôçí ÉâçñéêÞ ×åñóüíçóï óôçí áõãÞ ôùí ÍÝùí Êáéñþí. Ç ëïõñéáíéêÞ áðÜíôçóç êáôÝöåõãå ó´ Ýíáí éäéüññõèìï ìõóôéêéóôéêü õëéóìü êáé ìéá äéáëåêôéêÞ éäåáëéóôéêÞ áíôßëçøç ôçò Éóôïñßáò, óôñåöüìåíç ðñïò ôá ìÝóá, ðñïò ôï åóùôåñéêü ôçò åâñáúêÞò êïéíüôçôáò.

    Ç óðéíïæéêÞ áðÜíôçóç óôñÜöçêå ðñïò ôá Ýîù, ðñïò ôçí ðáãêïóìéüôçôá êáé ôçí åììÝíåéá ôçò Öýóçò, åðáíáóôáôéêïðïéþíôáò ôç öéëïóïöéêÞ óêÝøç ôçò Åõñþðçò êáé ôïõ êüóìïõ. Êáé ïé äýï áðáíôÞóåéò, ðáñáäüîùò, åêâÜëáíå óôçí êïéíÞ êïßôç ôçò åêêïóìßêåõóçò. Ï Scholem, ï ìÝãéóôïò éóôïñéêüò ôçò êáââáëéóôéêÞò öéëïëïãßáò, Ýäåéîå ðþò ç ëïõñéáíéêÞ ÊáìðáëÜ, äéáìÝóïõ ôïõ êéíÞìáôïò ôïõ øåõäï-Ìåóóßá ÓáìðåôÜé Ôóåâß ðïõ åíÝðíåõóå, Ýöåñå ôç "ìõóôéêÞ äéÜëõóç" ôïõ éïõäáúêïý íïìéêéóìïý êáé, ôåëéêÜ, ôçí "ÁóêáëÜ", ôïí åâñáúêü Äéáöùôéóìü êáé ôïí ÌùóÝ ÌÝíôåëóïí. Ï ñüëïò, ðÜëé, ôïõ Óðéíüæá óôçí åêêïóìßêåõóç äåí ÷ñåéÜæåôáé ðåñáéôÝñù õðïãñÜììéóç. Äåí åßíáé ôõ÷áßï ïýôå üôé èåùñÞèçêå óáí ï ðñþôïò åêêïóìéêåõìÝíïò Åâñáßïò ïýôå üôé ï ðïëéôéêüò óéùíéóìüò, ç óýã÷ñïíç åèíéêéóôéêÞ Ýêöñáóç ôçò åêêïóìßêåõóçò ôùí Åâñáßùí, äéá óôüìáôïò ôïõ ßäéïõ ôïõ Íôáâßíô ÌðÝí Ãêïõñéüí, æÞôçóå (åðß ìáôáßù...) ôçí Üñóç ôïõ "÷Ýñåì", ôïõ áöïñåóìïý ôïõ Óðéíüæá. Ï åâñáúêüò Äéáöùôéóìüò êáé ï ÌÝíôåëóïí óõíäÝèçêáí ìå ôçí åëðßäá ôçò ðïëéôéêÞò ÷åéñáöÝôçóçò ôùí Åâñáßùí êáé ôçò "áöïìïßùóçò" (assimilation), ìåôÜ ôç ÃáëëéêÞ ÅðáíÜóôáóç. Ï óéùíéóìüò æÞôçóå åðßóçò ôçí "åîïìÜëõíóç", "íá ãßíïõí êáé ïé Åâñáßïé üðùò üëïé ïé õðüëïéðïé ëáïß" ìå ôç óõãêÝíôñùóÞ ôïõò ó´ Ýíá åèíéêü ÊñÜôïò.

    ÁíÜìåóá óôéò äýï áðüðåéñåò ëýóçò ôïõ ëåãüìåíïõ "Åâñáúêïý ÆçôÞìáôïò", ðïõ åðé÷åéñÞèçêáí áðü ôçí åâñáúêÞ åêêïóìßêåõóç - ôïí áöïìïéùôéóìü êáé ôïí óéùíéóìü - ïñèþíåôáé óáí äéá÷ùñéóôéêÞ ãñáììÞ êáé ÷Üóìá áðýèìåíï ç Shoah, ç ãåíïêôïíßá êáé ôï Áïõóâéôò. Ôï ÷Üóìá äåí ðáýåé íá "öùôßæåé" ìÝóá óôï æüöï ôïõ ôï ãåãïíüò üôé êáé ïé äýï áðüðåéñåò/ åêäï÷Ýò ôçò åâñáúêÞò åêêïóìßêåõóçò áðÝôõ÷áí ïéêôñÜ (üðùò ôï äéåßäå ðñïöçôéêÜ, ëßãá ÷ñüíéá ðñéí ôç äïëïöïíßá ôïõ, ï ìÝãáò Åâñáßïò äéåèíéóôÞò åðáíáóôÜôçò ËÝùí Ôñüôóêé). Êáëýôåñá íá ðÜñïõìå îáíÜ ôï íÞìá áðü ôçí áñ÷Þ: áðü ôïí Óðéíüæá êáé ôç èõåëëþäç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôçí ÐáñÜäïóç, óõìðåñéëáìâáíïìÝíçò ôçò êáââáëéóôéêÞò ðáñÜäïóçò. Ïé öéëïóïöéêÝò äéáóõíäÝóåéò ìå ôçí ôåëåõôáßá - ãéá ôéò ïðïßåò êáôçãïñÞèçêå êáé áðü ôïí ËÜéìðíéôò - ìðïñïýí êáôáñ÷Üò íá óõíïøéóôïýí ùò åîÞò:

    á) ÕðÜñ÷åé êïéíÞ êáôáãùãÞ êáé ó÷Ýóç ìå ôç íåïðëáôùíéêÞ ðáñÜäïóç êáé ôïí ëåãüìåíï "áñéóôïôåëéóìü ôçò ÁñéóôåñÜò" ôïõ Ìåóáßùíá êáé ôçò ÁíáãÝííçóçò.

    â) Ç äéäáóêáëßá ðåñß ôùí Óåöéñüô êáé ç Ýêöñáóç ôçò Õðüóôáóçò ìÝóù ôùí êáôçãïñçìÜôùí óõíäÝïíôáé êáèþò êáé ïé Óåöéñüô êáé ôá óðéíïæéêÜ êáôçãïñÞìáôá äåí åßíáé íåïðëáôùíéêïý ôýðïõ áðïññïÝò áðü ôï Åíá êáé åêôüò áõôïý áëëÜ åêöñÜóåéò ôïõ Åíüò êáé åíôüò áõôïý, óôçí åììÝíåéÜ ôïõ. Ìå Üëëá ëüãéá, ç áðïññïúêÞ áéôßá ôùí Íåïðëáôùíéêþí, äéáìÝóïõ ôçò êáââáëéóôéêÞò äéäáóêáëßáò ôùí Óåöéñüô, êáôáëÞãåé íá ìåôáìïñöùèåß óå åììåíÞ áéôßá ôçò Öýóçò óôïí Óðéíüæá.

    ã) Ïé ôñåßò êáââáëéóôéêïß áíáâáèìïß óôçí ðïñåßá ôçò ãíþóçò ïäçãïýí óôá áíôßóôïé÷á ôñßá åßäç ãíþóåùò êáôÜ Óðéíüæá (áëëÜ êáé óôïõò ôñåßò áíáâáèìïýò ÄéÜíïéá/ Verstand - Ëüãïò/ Vernunft - Ëïãéæüìåíç ÄéÜíïéá/ vernunftiger Verstand Þ Ëüãïò ðïõ äéáíïåßôáé/ verstandige Vernunft óôïí ×Ýãêåë).

    Ïé ôñåßò Óåöéñüô ôçò ãíþóçò óôçí ÊáìðáëÜ Ý÷ïõí ôá ïíüìáôá ÌðéíÜ (ÄéÜíïéá), ×ï÷ìÜ (Óïößá) êáé Íôá Üô (Ãíþóç), óýíèåóç ôùí äýï ðñïçãïõìÝíùí. Áíôéóôïß÷ùò óôïí Óðéíüæá Ý÷ïõìå ôï ðñþôï åßäïò ãíþóåùò Imaginatio, ôï äåýôåñï åßäïò ìå ôéò notiones communes ôïõ Ëüãïõ-Ratio êáé ôï áíþôáôï, ôñßôï åßäïò ãíþóåùò, ôç Scientia Intuitiva - ôç äéïñáôéêÞ åðéóôÞìç. Óôï ðñþôï åßäïò õðÜñ÷åé ç åìðåéñéêÞ êáôáíüçóç ôïõ ðåðåñáóìÝíïõ (üðùò êáé óôçí êáââáëéóôéêÞ ÌðéíÜ êáé ôç ÷åãêåëéáíÞ Verstand). Óôï äåýôåñï åßäïò óõëëáìâÜíïíôáé ïé ïõóéþäåéò ó÷Ýóåéò ôùí ðñáãìÜôùí (üðùò êáé óôç ×ï÷ìÜ êáé ôç äéáëåêôéêÞ, Vernunft) åíþ óôï ôñßôï åßäïò ôçò ãíþóåùò ç ðçãÞ ôùí ó÷åóéáêþí ôïýôùí óõíèÝóåùí, ç óõíÜöåéá, ç áíáãêáéüôçôÜ ôïõò subspecie aeternitatis. Ôï áíþôáôï ôïýôï åßäïò ãíþóåùò äéáêáôÝ÷åôáé áðü ôï Amor Intellectualis Dei, ðïõ öÝñíåé ôç ×áñÜ êáé ôç ãáëÞíç ôçò øõ÷Þò.

    7. Óôï õøçëüôåñï áõôü óçìåßï ôçò Complicatio, ôçò óýìðëåîçò, ç óðéíïæéêÞ ÇèéêÞ ôçò ÷áñÜò explicat quod implicat, åêôõëßóóåé óôï öþò üôé åêôõëßóóåôáé óôï âÜèïò ôçò äéáöÜíåéÜò ôçò: ôïí äéáëåêôéêü äåóìü ôçò áíáôñåðôéêÞò íåïôåñéêüôçôÜò ôçò ìå ôç âéâëéêÞ ðáñÜäïóç. Óôï Ó÷üëéï ôïõ èåùñÞìáôïò XXXVI ôïõ ìÝñïõò V ôçò ÇèéêÞò ï Óðéíüæá ãñÜöåé ãéá ôçí åí Èåþ ÁãÜðç ôïõ Íïý:

    "Ãíùñßæïõìå êáèáñÜ áðü åäþ óå ôé óõíßóôáôáé ç óùôçñßá ìáò, äçëáäÞ ç ÌáêáñéüôçôÜ ìáò Þ ç Åëåõèåñßá ìáò, èÝëù íá ðþ {üôé óõíßóôáôáé} óå ìéá óôáèåñÞ êáé áéþíéá ÁãÜðç ãéá ôïí Èåü, Þ ãéá ôçí ÁãÜðç ôïõ Èåïý ãéá ôïõò áíèñþðïõò. ÁõôÞ ç ÁãÜðç, Þ áõôÞ ç Ìáêáñéüôçôá, ïíïìÜæåôáé óôá ÉåñÜ Âéâëßá, ü÷é ÷ùñßò ëüãï, Äüîá".(28)

    Ï Óðéíüæá ðáñáðÝìðåé åäþ Üìåóá (êáé ðïëý ðéü ïñèÜ áðü üôé ï ÓááíôéÜ Ãêáüí) óôéò áíáöïñÝò ðïõ ãßíïíôáé óôç Âßâëï (éäßùò óôá åäÜöéá Åîïäïò éóô´ 7, 10, êä´ 15-16 êáé êõñßùò ëã´ 18-23) óôçí "Êáâüíô ÁíôïíÜé" - ôç Äüîá Êõñßïõ. "êáé ðñùú üøåóèå ôçí äüîáí Êõñßïõ åí ôù åéóáêïýóáé ôïí ãïããõóìüí õìþí åðß ôù Èåþ" (Åîïäïò éóô´ 7) "êáé åðåóôñÜöçóáí åéò ôçí Ýñçìïí êáé ç äüîá Êõñßïõ þöèç åí íåöÝëç" (Åîïäïò éóô´ 10)

    Ç èÝáóç ôçò Äüîáò Ý÷åé íá êÜíåé ìå ôçí ßäéá ôç óõíÜíôçóç ôùí ÁíôéèÝôùí. "êáé áíÝâç ÌùõóÞò êáé Éçóïýò åéò ôï üñïò, êáé åêÜëõøåí ç íåöÝëç ôï üñïò, êáé êáôÝâç ç äüîá ôïõ Èåïý åðß ôï üñïò ôï ÓéíÜ êáé åêÜëõøåí áõôü ç íåöÝëç åî çìÝñáò, êáé åêÜëåóå Êýñéïò ôïí ÌùõóÞí ôç çìÝñá ôç åâäüìç åê ìÝóïõ ôçò íåöÝëçò, ôï äå åßäïò ôçò äüîçò Êõñßïõ ùóåß ðýñ öëÝãïí" (Åîïäïò êä´ 15-17) Ç Äüîá Ý÷åé íá êÜíåé ìå ôç ãíþóç ôïõ Áðïëýôïõ. "êáé ëÝãåé, åìöÜíéóüí ìïé óåáõôüí, êáé åßðåí, åãþ ðáñåëåýóïìáé ðñüôåñüò óïõ ôç äüîç ìïõ êáé êáëÝóù ôù ïíüìáôß ìïõ, Êýñéïò åíáíôßïí óïõ, êáé åëåÞóù üí áí åëåþ, êáé ïéêôéñÞóù ïí áí ïéêôßñù. êáé åßðåí, ïõ äõíÞóç éäåßí ôï ðñüóùðüí ìïõ, ïõ ãáñ ìç ßäç Üíèñùðïò ôï ðñüóùðüí ìïõ êáé æÞóåôáé. êáé åßðåí Êýñéïò, éäïý ôüðïò ðáñ´ åìïß, óôÞóç åðß ôçò ðÝôñáò, çíßêá ä´ áí ðáñÝëèç ç äüîá ìïõ êáé èÞóù óå åéò ïðÞí ôçò ðÝôñáò êáé óêåðÜóù ôç ÷åéñß ìïõ åðß óÝ, Ýùò áí ðáñÝëèù, êáé áöåëþ ôçí ÷åßñá êáé ôüôå üøç ôá ïðßóù ìïõ, ôï äå ðñüóùðüí ìïõ ïõê ïöèÞóåôáß óïé". (Åîïäïò ëã´ 18-23. ÌåôÜöñáóç ôùí Ï´. Ïé õðïãñáììßóåéò óôç ëÝîç "Äüîá" äéêÝò ìáò).

    Ãéá ôïí Óðéíüæá, âÝâáéá, äåí ìðáßíåé æÞôçìá íá äåß êáíåßò ôï "ðñüóùðï" ôïõ Èåïý, áöïý äåí õðÜñ÷åé ôßðïôá Üëëï íá äåßò áðü ôç ëÜìøç áõôÞ ôïõ Êáèïëéêïý ðïõ öùôßæåé êáé âëÝðåé ôïí åáõôü ôïõ ùò Öýóç åí äüîç ìÝóá óôï êÜèå ìÝñïò ôïõ êáé ðñïðáíôüò ìÝóá óôï êáé ìÝóá áðü ôï óõíåéäçôü ìÝñïò ôïõ, ôï óêåðôüìåíï óþìá ôïõ áíèñþðïõ. Óôç Âßâëï, ç "Äüîá Êõñßïõ" äåí åßíáé äçìéïýñãçìá, êôßóìá. Ïýôå êáí Üêôéóôç åíÝñãåéá. Åßíáé ç ðáñïõóßá ôïõ Áð-üíôïò ìÝóá óôçí Éóôïñßá, "çíßêá áí ðáñÝëèç", üôáí áðï÷ùñåß êáé ÷Üíåôáé, óáí ðëïßï óôï âÜèïò ôïõ ïñßæïíôá ôïõ Ùêåáíïý.

    Áò îáíáäéáâÜóïõìå ôï ðáñáðÜíù åäÜöéï, Åîïäïò ëã´ 18-19, óôï åâñáúêü ðñùôüôõðï, óôç ãíçóéüôçôÜ ôïõ. Õðïãñáììßæïõìå ôéò êñßóéìåò äéáöïñÝò: "êáé åßðå: Äåßîå ìïõ, Óå ðáñáêáëþ, ôç Äüîá óïõ. Êáé åßðå: åãþ èá ðåñÜóù åíþðéüí óïõ üëï ôï Êáëü ìïõ êáé èá êáëÝóù ôï üíïìá Êõñßïõ Åíþðéüí óïõ". Áõôü ðïõ ïé Ï´ ìåôáöñÜæïõí óåáõôüí äåí åßíáé Üëëï áðü ôç Äüîá. Ïóï äå áõôü ðïõ áöÞíïõí áìåôÜöñáóôï, ôï Êüë Ôïâß - Ïëï ôï Êáëü ìïõ, ç ãíùóôÞ óôïí Óðéíüæá ñáâéíéêÞ åñìçíåßá ôï åîçãåß ùò ôçí üëç êáôÜ Èåüí öõóéêÞ ôÜîç ôïõ êüóìïõ. ÃíùñßæïíôÜò ôçí ï Üíèñùðïò êé áêïýãïíôáò - åðéôÝëïõò! - ôï Üöáôï üíïìá ôïõ ÌÝëëïíôïò ("èá êáëÝóù ôï üíïìá Êõñßïõ") ìðïñåß íá áíáäéïñãáíþóåé åê èåìåëßùí ôçí êïéíùíßá ôïõ, óýìöùíá ì´ áõôÞ ôç öõóéêÞ ôÜîç, þóôå íá õðÜñîåé ïéêôéñìüò êáé ôï ÌÝãá Åëåïò.

    Åäþ óõíáíôþíôáé îáíÜ ï Óðéíüæá êáé ç Âßâëïò. Ç ãíþóç ôçò ïõóßáò ôïõ êüóìïõ åßíáé ç âÜóç ãéá ôçí ðïëéôéêÞ äñÜóç ìÝóá óôçí Éóôïñßá, ãéá ôçí åíåñãïðïßçóç ôïõ äõíáìéêïý ôùí ìáæþí, ôçò potentia ôçò multitudo þóôå íá õðÜñîåé - åðéôÝëïõò! - ïéêôéñìüò êáé ôï ÌÝãá Åëåïò. Óôï ôÝëïò, óôïí ïñßæïíôá äçëáäÞ ôïõ Ùêåáíïý ôùí ðÜíôùí, ìðïñïýìå íá ôï äïýìáé êáèáñÜ: ìÝóá óôï êñýóôáëëï ôïõ åõëïãçìÝíïõ Ìðáñïý÷ Óðéíüæá, ôïõ Åâñáßïõ áãßïõ ôçò åììÝíåéáò, ëÜìðåé ðÜíôïôå Öþò éëáñüí áãßáò äüîçò!

    ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ

1. Legons sur l´ Histoire de la Philosophie, Vrin, 1985, ôüìïò 6, ó. 1453.

2. Ë. Ôñüôóêé, Éóôïñßá ôçò Ñþóéêçò ÅðáíÜóôáóçò, ÁëëáãÞ, 1984, ô. 1. ó. 16.

3. Marx, Engels, Collected Works (MECW), Progress, Ìüó÷á 1986, ô. 28, óó. 410-411.

4. K. Marx, Manifesto of the Communist Party, óôï The Revolutions of 1848, Pelicam, 1973, ó. 70.

5. Âë. Ê. ÌÜñî, "ÅéóáãùãÞ ôïõ 1844" óôçí ÊñéôéêÞ ôçò ÅãåëéáíÞò Öéëïóïößáò ôïõ ÊñÜôïõò êáé ôïõ Äéêáßïõ, åêä. ÐáðáæÞóç, 1978, ó. 18.

6. Ê. ÌÜñî, Grundrisse, óôá MEGW, ü.ð.ð., ó. 95.

7. Ê. Marx, Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, Progress, Ìüó÷á 1977, ó. 108.

8. Ãéá ìéÜ óõíïðôéêÞ áëëÜ ðïëýôéìç Ýêèåóç ôùí éóôïñéêþí óõíôåôáãìÝíùí ôçò æùÞò ôïõ Óðéíüæá âë. ôï âéâëßï ôïõ Æßë ÍôåëÝæ, Óðéíüæá - ÐñáêôéêÞ Öéëïóïößá, óå èáõìÜóéá ìåôÜöñáóç ôçò ÊéêÞò ÊáøáìðÝëç êáé åðéìÝëåéá ôùí Ã. Âþêïõ êáé Ð. Ðáýëïõ, ÍÞóïò, 1996, êáèþò êáé ôïõ Å. Balibar, Spinoza et la politique, PUF, 1985.

9. Âë. Y. Yovel, Spinoza and Other Heretics, Princeton University Press, 1989.

10. Âë. A. Negri, The Savage Anomaly, The Power of Spinoza´s Metaphysics and Politics, University of Minnesota Press, 1991.

11. Âë. Å. Balibar, La Crainte des masses, Ãáëéëåå, 1997.

12. Óôçí Ýêäïóç Garnier Flammarion ôïõ 1965, Spinoza, Cuvres, 2, Traite Theologico-Politique, ó. 231.

13. Âë. Gilles Deleuze, Spinoza et le probleme de l´ expression, Minuit, 1968, ó. 35.

14. Âë. êáé Æ. ÍôåëÝæ, Óðéíüæá - ÐñáêôéêÞ Öéëïóïößá, üð.ð.ð., óó. 102-103.

15. G. Deleuze, Spinoza et le probleme de l´ expression, üð.ð., óó. 14-15.

16. Âë. S. Trigano, La demeure oubliee, genese religieuse du politique, tel-Gallimard, 1994.

17. Âë. ôçí ÅéóáãùãÞ ôïõ óôï Averroes. Discours decisif, CF - Glammarion, 1996, ó. 83.

18. Ì. Ìaimonide, Le Guide des Egares, Verdier, 1980, I, 53, ó. 122. Âë. êáé S. Trigano, üð.ð., ó. 125.

19. V. Lenin, "Philosophical Notebooks", Collected Works, Ìüó÷á 1977, vol. 38, ó. 358.

20. Âë. "Ten Unhistorical Aphorisms on Kabbalah", Satz 5, óôï Gershom Scholem, edited dy Harold Bloom, Chelsea House, 1987, óó. 110-111.

21. Ïð.ð., ó. 112.

22. Bë. Ernst Bloch, "Le Principe Esperance", Gallimard NRF, 1982, ô. ÉÉ, ó. 487.

23. Âë. Hegel, "Lecons sur l´ Histoire de la Philosophie", üð.ð., ô.VI, ó. 1457.

24. Âë. êáé Ó. Ìé÷áÞë, "×Ýãêåë-Ìðáßìå-ÌÜñî", óôï Óïëùìüò êáé ×Ýãêåë, ËÝùí, 1991, óó. 73-85.

25. "Áãßá ÏéêïãÝíåéá", óôá MECW, ô. 4, ó. 128.

26. Êåö. IX, óôá Oeuvres, 2, üð.ð., ó. 182.

27. Áöïñéóìüò 4 - Satz 4 óôï "Ten Unhistorical Aphorisms on Kabbalah", üð.ð., ó. 109.

28. Spinoza, Oeuvres, 3, "Ethique", Flammarion, 1965, ó. 334.

    http://politikokafeneio.com/filosofia/spinoza315.htm