ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò
ÏÉ ÌÕÈÏÉ ÔÇÓ ÐÁÑÁÄÏÓÇÓ ÌÁÓ
ÄéÜëåîç óôïí Ôñéðüôáìï ÔÞíïõ óôéò 20/8/1994
Äçìïóéåýôçêå óôçí Åëåõèåñïôõðßá óôéò 21/8/1994
Ôé óçìáßíåé ôï ãåãïíüò üôé äéåñùôþìåèá ãéá ôç ó÷Ýóç ìáò ìå ôçí ðáñÜäïóç; Ïôé êáôÜ êÜðïéïí ôñüðï Ý÷ïõìå âãåé áð’ ôçí ðáñÜäïóç. Áõôü ôï êáôáëáâáßíïõìå ðñþôá-ðñþôá åìðåéñéêÜ. Ïé öõëÝò êáé ïé ëáïß ðïõ Ý÷ïõí ìåßíåé êëåéóìÝíïé ìÝóá óôçí ðáñÜäïóÞ ôïõò äåí âëÝðïõí êáí ôçí ðáñÜäïóç óáí ðáñÜäïóç: æïõí ìÝóá óå áõôÞí êáé èåùñïýí ôçí ðáñïýóá æùÞ ôïõò óáí óõíÝ÷åéá åíüò áìåôÜâëçôïõ ôñüðïõ æùÞò. Êáé ìðïñïýìå
íá ôï êáôáëÜâïõìå êáé ëïãéêÜ: ãéá íá äéåñùôçèïýìå ãéá ôç ó÷Ýóç ìáò ìå ôçí ðáñÜäïóç ðñÝðåé ç ó÷Ýóç áõôÞ íá Ý÷åé ãßíåé, ðåñéóóüôåñï Þ ëéãüôåñï ðñïâëçìáôéêÞ, ðñÝðåé íá Ý÷åé äçìéïõñãçèåß ìéá áðüóôáóç áð’ ôçí ðáñÜäïóç. Áðüóôáóç äåí óçìáßíåé áðåìðüëçóç Þ ëçóìïíéÜ.
Óçìáßíåé êáé Üëëïõ åßäïõò ðáñïõóßá êáé Üëëïõ åßäïõò ó÷Ýóç. Ìéá óýíôïìç áíáóêüðçóç ôçò áíèñþðéíçò éóôïñßáò ìáò äåß÷íåé áêñéâþò äõï
êýñéïõò ôýðïõò ó÷Ýóçò ìå ôçí ðáñÜäïóç. Ï ðñþôïò ðïõ áóöáëþò ðñÝðåé íá Þôáí êáé ìüíïò ãéá åêáôïíôÜäåò
÷éëéÜäåò ÷ñüíéá ìÝ÷ñé ôçí 1ç ÷éëéåôßá ð×, åßíáé ï ôýðïò ôùí áñ÷áúêþí (Þ ðñùôüãïíùí Þ áãñßùí) êïéíùíéþí. Áí óôçñé÷ôïýìå óôç ãíþóç ðïõ
Ý÷ïõìå ãéá ôÝôïéïõ ôýðïõ êïéíùíßåò áðü ôçí åèíïëïãßá (ðïõ ôéò ìåëÝôçóå ôïõò äõï ôåëåõôáßïõò áéþíåò), èá óõíÜãïõìå üôé óå áõôÝò ôéò êïéíùíßåò,
ôñüðïò æùÞò, Ýèéìá, ïñãÜíùóç, ôå÷íéêÞ, äéáâéâÜæïíôáé ó÷åäüí áíáëëïßùôá áðü ãåíéÜ óå ãåíéÜ. Áíåðáßóèçôåò áëëïéþóåéò âÝâáéá óõíå÷þò åìöáíßæïíôáé, áëëéþò äåí èá õðÞñ÷å äéÜêñéóç áíÜìåóá óôéò äéÜöïñåò çùëéèéêÝò, ðáëáéïëéèéêÝò êáé íåïëéèéêÝò åðï÷Ýò.ÁëëÜ ïé êïéíùíßåò áõôÝò äåí Ý÷ïõí óõíåßäçóç áõôþí ôùí áëëïéþóåùí. Ðéóôåýïõí üôé áðü ôüôå ðïõ õðÜñ÷åé ç öõëÞ ôïõò, ç æùÞ ôïõò êáé ïé íüìïé ôïõò Ýìåéíáí ïé ßäéïé. ÂÝâáéá áðü üóï îÝñïõìå, ü÷é ìüíï õðÜñ÷åé ìéá óõíåßäçóç ôïõ ÷ñüíïõ êáé ôçò äéáäï÷Þò ôùí ãåíåþí, áëëÜ õðÜñ÷åé êáé ìéá ìõèéêÞ ðáñÜóôáóç åíüò ðñþôïõ ÷ñüíïõ Þ «ðñþôçò óôéãìÞò», óôéãìÞò äçìéïõñãßáò êáé ôïõ êüóìïõ êáé ôçò ßäéáò ôçò öõëÞò. ÁõôÞ áðïäßäåôáé óå Ýíáí Þ ðïëëïýò èåïýò êáé óå Ýíáí Þ ðïëëïýò «Þñùåò» Þ ðñïãüíïõò, ðïõ Ýèåóáí ìéá ãéá ðÜíôá ôïõò íüìïõò, ôçí ôÜîç êáé ôçí ïñãÜíùóç ôïõ êüóìïõ êáé ôçò öõëÞò. Ïé äçìéïõñãïß áõôïß, èåßïé Þ áíèñþðéíïé, Ý÷ïõí ðÜíôùò ìéá éåñÞ öýóç ðïõ öõóéêÜ ìåôáâéâÜæïõí êáé óôá äçìéïõñãÞìáôÜ ôïõò. Áðü áõôÜ áðïññÝåé Üìåóá ï éåñüò ÷áñáêôÞñáò ôùí èåóìþí ôçò öõëÞò, ðïõ êÜíåé éåñüóõëç êáé âëÜóöçìç êÜèå éäÝá ìåôáâïëÞò ôïõò. Ïé èåóìïß, üðùò ï ôñüðïò æùÞò, åßíáé êõñéïëåêôéêÜ êáèéåñùìÝíïé ìéá ãéá ðÜíôá ëüãù ôçò éåñÞò ðñïÝëåõóÞò ôïõò.
Ç êëáóóéêÞ åâñáúêÞ ðáñÜäïóç ðïõ êëçñïíüìçóå êáé ï ×ñéóôéáíéóìüò êáé ôï ÉóëÜì, ðáñ’ üëï ðïõ ðñïÝñ÷åôáé áðü ìéá êïéíùíßá ðïõ ìå êáíÝíá
ôñüðï äåí èá ìðïñïýóå íá ÷áñáêôçñéóôåß áñ÷áúêÞ, ðñùôüãïíç Þ Üãñéá, ðñïóöÝñåé ìéá ôÝëåéá åéêüíá áõôÞò ôçò êáôÜóôáóçò. Ï èåüò äçìéïýñãçóå
ôïí êüóìï êáé ôïõò áíèñþðïõò, åäéÜëåîå áíÜìåóá ó’ áõôïýò ìéá öõëÞ óôçí ïðïßá ìéá óåéñÜ áðü èåüðíåõóôïõò «Þñùåò»-ÁâñáÜì, ÉóáÜê, Éáêþâ
êáé ôåëéêÜ ÌùõóÞòðáñïõóßáóáí ôïõò íüìïõò ôïõ Èåïý.
ÁõôÝò ïé êïéíùíßåò ìðïñïýí íá ïíïìáóôïýí åôåñüíïìåò ãéáôß èåùñïýí ôïõò íüìïõò ôïõò äïóìÝíïõò áðü êÜðïéïí áíþôåñï Áëëï êáé óõíåðþò
áðáãïñåýïõí óôïí åáõôü ôïõò ïðéáäÞðïôå ìåôáâïëÞ áõôþí ôùí íüìùí.Áðü ôçí óêïðéÜ üðïõ ôïðïèåôçèÞêáìå, ç ó÷Ýóç áõôþí ôùí êïéíùíéþí ìå ôçí ðáñÜäïóç ìðïñåß íá ïíïìáóôåß ðáèçôéêÞ. Ìéá éóôïñéêÞ óôñïöÞ, êáëýôåñá ñÞîç, åìöáíßæåôáé ìå ôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá êáé îáíÜ ìåôÜ áðü ðïëëïýò áéþíåò óôçí ÄõôéêÞ Åõñþðç. êáé óôéò äõï áõôÝò ðåñéðôþóåéò ç ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñÜäïóç áëëÜæåé êáé ìðïñåß íá ïíïìáóôåß åíåñãçôéêÞ. Ç áëëáãÞ áõôÞ åßíáé öõóéêÜ ïñãáíéêÜ óõíäåäåìÝíç ìå áõôü ðïõ óõíéóôÜ ôçí áðüëõôç éóôïñéêÞ éäéïìïñößá ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò, ôç äçìéïõñãßá ãéá ðñþôç öïñÜ óôçí áíèñþðéíç éóôïñßá ìéáò êßíçóçò ðñïò ôçí áõôïíïìßá, äçëáäÞ ôçí åëåõèåñßá, óå ó÷åäüí üëïõò ôïõò ôïìåßò ôçò êïéíùíéêÞò æùÞò, êáôÜ ðñþôï ëüãï óôçí ðïëéôéêÞ ìå ôç äçìéïõñãßá ôçò äçìïêñáôßáò êáé óôç óêÝøç ìå ôç äçìéïõñãßá ôçò öéëïóïößáò êáé ôçò
åðéóôÞìçò.
Ç äçìéïõñãßá áõôÞ éóïäõíáìåß âÝâáéá ìå ìéá ñéæéêÞ ñÞîç ìå ôçí ðñïçãïýìåíç êáôÜóôáóç ðñáãìÜôùí. Ç ÁèçíáúêÞ äçìïêñáôßá, óôçí ïõóßá ôçò, äåí Ý÷åé êáììéÜ ó÷Ýóç ìå ôéò ïìçñéêÝò Þ ìéíùéêÝò Þ ìõêçíáúêÝò âáóéëåßåò üðùò êáé ç öéëïóïößá áíáäýåôáé ùò êáôáóôñïöÞ ôçò ìõèéêÞò ðáñÜäïóçò ôïõ êüóìïõ. Ð÷ êáé ïé äõï ðñþôïé éóôïñéêïß, ï Åêáôáßïò êáé ï Çñüäïôïò áñ÷ßæïõí ôá óõããñÜìáôÜ ôïõò êáé ôá äéêáéïëïãïýí ìå ôçí âåâáßùóç üôé áõôÜ ðïõ ïé Åëëçíåò äéçãïýíôáé ãéá ôï ðáñåëèüí ôïõò åßíáé ðáñáìýèéá. Åí ôïýôïéò, áõôÜ ìå êáíÝíáí ôñüðï äåí óçìáßíïõí áðåìðüëçóç Þ ëçóìïíéÜ ôçò ðáñÜäïóçò. Óõìâáäßæïõí ìå ôçí äéáìüñöùóç ìéáò íÝáò ó÷Ýóçò áíÜìåóá óôï ðáñüí êáé ôï ðáñåëèüí, ðïõ ìðïñåß íá ôç ÷áñáêôçñßóåé êáíåßò ìå äõï ëÝîåéò öáéíïìåíéêÜ áíôéöáôéêÝò, óåâáóìüò êáé ìåôáìüñöùóç. Ç áíôßöáóç áßñåôáé Üìá óêåöôïýìå üôé ó’ áõôü ôï ðåäßï óåâáóìüò äåí óçìáßíåé ôõöëÞ ëáôñåßá êáé ðáãùìÝíç óõíôÞñçóç, áëëÜ áíáæùïãüíçóç ôïõ ðáñåëèüíôïò ìÝóù ôçò ìåôáìüñöùóçò ôùí óôïé÷åßùí ôïõ ðïõ Ýôóé ãßíïíôáé óçìáíôéêÜ ãéá ôï ðáñüí.
Èá ðñïóðáèÞóù íá êÜíù êáôáíïçôü áõôü ðïõ èÝëù íá ðù ìå ðáñáäåßãìáôá áðü ôïí ÷þñï ôçò ôÝ÷íçò êáé éäéáßåñá áõôïý ðïõ ïíïìÜæïõìå ëïãïôå÷íßá. ÎÝñïõìå üôé ï Ïìçñïò Ýìåéíå ðÜíôá æùíôáíüò óôçí êëáóóéêÞ ÅëëÜäá, ôá ïìçñéêÜ Ýðç ôá ôñáãïõäïýóáí óôéò ãéïñôÝò êáé ôá ðáéäéÜ ôá ìÜèáéíáí óôï ó÷ïëåßï. ÎÝñïõìå üìùò åðßóçò üôé ìåôÜ ôïí Çóßïäï êáé ôï Ýðïò êáé ôï ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ ìÝôñï, ôï äáêôõëéêü åîÜìåôñï, åîáöáíßæïíôáé êáé üôé ïé êáéíïýñãéïé ðïéçôÝò, ï Áñ÷ßëï÷ïò, ç Óáðöþ êáé áõôïß ðïõ áêïëïýèçóáí, äçìéïõñãïýí íÝá ìÝôñá, íÝá èÝìáôá, íÝåò ìïñöÝò ðïßçóçò. Áõôü äåí åìðüäéóå ôïõò êëáóóéêïýò öéëüóïöïõò, ÐëÜôùíá êáé ÁñéóôïôÝëç, íá ðáñáèÝôïõí ôïõò ïìçñéêïýò óôß÷ïõò óôá öéëïóïöéêÜ ôïõò êåßìåíá. ÁëëÜ ìüíï óôçí áëåîáíäñéíÞ åðï÷Þ, åðï÷Þ ðáñáêìÞò, ìå ôá «ÁñãïíáõôéêÜ» ôïõ Áðïëëþíéïõ ôïõ Ñüäéïõ, åìöáíßæåôáé ìéá ðñïóðÜèåéá ìßìçóçò ôùí ïìçñéêþí åðþí, öõóéêÜ ìå ðïëý ìÝôñéá áðïôåëÝóìáôá.
ÁëëÜ ôï ðéü ëáìðñü ðáñÜäåéãìá áõôÞò ôçò äçìéïõñãéêÞò ìåôáìüñöùóçò ôçò ðáñÜäïóçò ìáò ôï äßíåé ç ÁèçíáúêÞ ôñáãùäßá êáé ç ó÷Ýóç ôçò ìå ôçí Üëëç ðñïáéþíéá ìåãÜëç åëëçíéêÞ äçìéïõñãßá, ôïí ìýèï. Ïëïé ïé ëáïß Ý÷ïõí ùñáßïõò ìýèïõò, áëëÜ ìüíï ïé áñ÷áßïé åëëçíéêïß ìýèïé åßíáé
áëçèéíïß, ìåóôïß áðü áíèñùðïëïãéêÜ êáé êïóìïëïãéêÜ íïÞìáôá, áëçèéíÜ ðïõ ðáñïõóéÜæïíôáé ìå ìõèéêÞ ìïñöÞ. Åßíáé öõóéêÜ áäýíáôï íá îÝñïõìå ùò ðïéü âáèìü áõôü ôï íüçìá ôùí ìýèùí óå üëç ôïõ ôçí Ýêôáóç êáé ôçí Ýíôáóç ìðïñïýóáí íá ôï áöïìïéþóïõí êáé íá ôï ïéêåéïðïéçèïýí ïé Åëëçíåò, áò ðïýìå ôïõ 6ïõ ð× áéþíá. Ëïãéêü åßíáé íá õðïèÝóïõìå üôé ôïõëÜ÷éóôïí áóõíåßäçôá êáé õðüãåéá ôïõò Üããéîå, áëëéþò êáé ïé ìýèïé ùò ìýèïé äåí èá åß÷áí äéáóùèåß. Áõôü ðïõ åìöáôéêÜ îÝñïõìå åßíáé üôé ç ôñáãùäßá, ðïõ ìå ìüíç åîáßñåóç ôïõò «ÐÝñóåò» ôïõ Áéó÷ýëïõ êáé ôçí «ÌéëÞôïõ Áëùóç» ôïõ Öñýíé÷ïõ Ý÷åé ùò áðïêëåéóôéêü èÝìá ôçò ôïõò ìýèïõò, áöåíüò áíáëáìâÜíåé áõôü ôï íüçìá, ôï êÜíåé ðñïóéôü óå üëïõò, ôï ðëïõôßæåé, áóöáëþò ôï ìåôáìïñöþíåé êáé ôïõ äßíåé ìéáò åêðëçêôéêÞò Ýíôáóçò êáé åíÜñãåéáò ðáñïõóßáóç ìå ôçí åíóÜñêùóÞ ôïõ óå áíèñþðéíïõò ÷áñáêôÞñåò êáé ëüãïõò, áöåôÝñïõ åêóõã÷ñïíßæåé ôïõò ìýèïõò, ôïõò ðëÝêåé ìå ôá êáéíïýñãéá ðñïâëÞìáôá ðïõ áíôéìåôùðßæïõí ïé Áèçíáßïé ôïõ 5ïõ áéþíá.
Ôáõôü÷ñïíá âëÝðïõìå ôïõò ðïéçôÝò íá ôñïðïðïéïýí êáé íá ðëïõôßæïõí ôçí ðëïêÞ ôùí ìýèùí. ÁíáìöéóâÞôçôç Ýíäåéîç ìáò äßíåé óôçí ðïéçôéêÞ
ôïõ ï ÁñéóôïôÝëçò, ëÝãïíôáò üôé ç óçìáíôéêüôåñç áñåôÞ ôïõ ôñáãéêïý ðïéçôÞ åßíáé ç ìõèïóêïðßá. Èá Ýðñåðå íá åß÷áìå ôï ÷ñüíï íá ôï äåßîïõìå áõôü ðÜíù óå óõãêåêñéìÝíá ðáñáäåßãìáôá. Èá ðåñéïñéóôþ íá áíáöÝñù ôçí «ÏñÝóôåéá» ôïõ Áéó÷ýëïõ, ôéò ôñåéò èçâáúêÝò ôñáãùäßåò ôïõ ÓïöïêëÞ
(«Ïéäßðïõò ôýñáííïò», «Ïéäßðïõò åðß Êïëïíþ», «Áíôéãüíç») êáé ôéò «ÔñùÜäåò» ôïõ Åõñéðßäç.. ÓõíïðôéêÜ ç ôñáãùäßá ïýôå åðáíáëáìâÜíåé ôï ìýèï, ïýôå ôïí ÷ñçóéìïðïéåß óáí ðáèçôéêü õëéêü. Óôçñßæåôáé óôéò äõíáôüôçôÝò ôïõ êáé äçìéïõñãåß ìéá êáéíïýñãéá ìïñöÞ ôÝ÷íçò ðïõ ôçò åðéôñÝðåé, óå ìéá ïñãáíéêÞ óõíÝ÷åéá ìå ôï ìýèï íá ðáñïõóéÜóåé êáéíïýñãéá ðåñéå÷üìåíá. ÁíÜëïãåò áíáðôýîåéò èá ìðïñïýóå íá êÜíåé êáíåßò ãéá ôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ, ôç ãëõðôéêÞ Þ ôç æùãñáöéêÞ üóï ôçí îÝñïõìå áðü ôá áããåßá.
Áðü áõôÞ ôç óêïðéÜ, ôç äçìéïõñãßá ìéáò êáéíïýñãéáò ó÷Ýóçò ìå ôçí ðáñÜäïóç, ï ìüíïò áëçèéíüò êëçñïíüìïò ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò åßíáé ç ÄõôéêÞ Åõñþðç. ×ùñßò íá ìáêñõãïñÞóù, èá õðåíèõìßóù ðüóï ï äõôéêïåõñùðáúêüò ðïëéôéóìüò, áðü ôïí 11ï áéþíá êáé ðÝñá, êáé õðÞñîå
åðáíáóôáôéêÜ äçìéïõñãüò êáé äéáôÞñçóå ìéá ãíÞóéá ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñÜäïóç ðïõ åß÷å ðßóù ôïõ, åßôå ëáúêÞ, åßôå «êáëëéåñãçìÝíç». Ç ðáñÜäïóç áõôÞ ðåñéëáìâÜíåé âÝâáéá êáôÜ ðñþôï ëüãï ôç ÷ñéóôéáíéêÞ êëçñïíïìéÜ êáé áñãüôåñá ôçí åëëçíïñùìáúêÞ êëçñïíïìéÜ. Êáé ó’ áõôÞí ôçí ðåñßðôùóç, ìéëþíôáò ðïëý óýíôïìá, èá ðÜñù ãéá ðáñÜäåéãìá ôçí êáôáðëçêôéêÞ åîÝëéîç ôçò äõôéêïåõñùðáúêÞò æùãñáöéêÞò ðïõ áñ÷ßæåé ìå ìéá åêêëçóéáóôéêÞ åéêïíïãñáößá, ðáñáöõÜäá ôçò âõæáíôéíÞò êáé áðü ôïí Giotto êáé ìåôÜ ðáñïõóéÜæåé ìéá áêáôÜðáõóôç äçìéïõñãéêÞ áíáíÝùóç ðïõ üìùò åßíáé ôáõôü÷ñïíá ìéá áäéÜêïðç ïñãáíéêÞ óõíÝ÷åéá ùò ôï 1950.
Ôï ßäéï éó÷ýåé êáé ãéá ôçí ìïõóéêÞ ðïõ âãáßíåé êáé áðü ôçí åêêëçóéáóôéêÞ ñßæá ôïõ ãñçãïñéáíïý Üóìáôïò êáé áðü ôçí öïëêëïñéêÞ ñßæá ëáúêþí ìåëùäþí, ñõèìþí êáé ôñüðùí. Ç âáèåéÜ ó÷Ýóç ìåãÜëùí ìïõóéêþí äçìéïõñãþí, üðùò ïé êëáóóéêïß Ãåñìáíïß, ï Chpin, o Musorsgy, o Albeniz, ì’ áõôÝò ôéò ñßæåò áëëÜ êáé ç éêáíüôçôÜ ôïõò íá ìåôïõóéþíïõí åðáíáóôáôéêÜ ôá óôïé÷åßá ôçò ðáñÜäïóçò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí åßíáé ðñïöáíåßò. Ôï ðéü Ýíôïíï ðáñÜäåéãìá áõôÞò ôçò ó÷Ýóçò ðñïóöÝñåé ßóùò ç äõôéêïåõñùðáúêÞ öéëïóïößá ç ïðïßá, ìÝóá áðü ôéò óõíå÷åßò ôïìÝò óôçí éóôïñßá ôçò óêÝøçò ðïõ ðáñïõóéÜæåé, åîåëßóóåôáé ðÜíù óå ñçôÞ áíáöïñÜ ìå ôçí ðáñÜäïóç ôçò öéëïóïöéêÞò èåïëïãßáò ôïõ ìåóáßùíá êáé ôçò êëáóóéêÞò åëëçíéêÞò öéëïóïößáò.
Ç ðåñßðôùóç ôçò ÄõôéêÞò Åõñþðçò ðáßñíåé ãéá ìáò üëï ôï ôñáãéêü ôçò âÜñïò, áí ôçí áíôéðáñáèÝóïõìå ì’ áõôÜ ðïõ Ýãéíáí Þ äåí Ýãéíáí óôï
áíáôïëéêü ìÝñïò ôçò Üëëïôå ÑùìáúêÞò áõôïêñáôïñßáò, óôï ÂõæÜíôéï. ÐáñÜ ôï üôé ôï ÂõæÜíôéï äåí õðï÷ñåþèçêå íá äéáó÷ßóåé ôçí ðåñßïäï êáèáñÞò âáñâáñüôçôáò ðïõ õðÝóôç ç ÄõôéêÞ Åõñþðç áðü ôïí 5ï ùò ôïí 11ï áéþíá, ï ðïëéôéóìüò ôïõ ìáò äßíåé óôéò ìåãÜëåò ôïõ ãñáììÝò ìéá óôáôéêÞ åéêüíá áðïëéèùìÝíùí ìïñöþí. Ç ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñÜäïóç åäþ åßíáé óôåßñá, ìéìçôéêÞ êáé åðáíáëçðôéêÞ. Ç æùãñáöéêÞ ãßíåôáé ìéá åéêïíïãñáößá ðïõ ðïëý ãñÞãïñá öôÜíåé óå ôõðïðïéçìÝíåò ìïñöÝò ôéò ïðïßåò ìåôÜ áðëþò åðáíáëáìâÜíåé ìéìïýìåíç ôïí åáõôü ôçò. Ôï ßäéï éó÷ýåé êáé ãéá ôçí áñ÷éôåêôïíéêÞ. Ç ôÝ÷íç ôïõ ëüãïõ ìÝíåé ìéá éó÷íÞ êáé áíéáñÞ áðïìßìçóç ôùí áñ÷áßùí ðñïôýðùí. Åîù áðü ôç ëáúêÞ ìïõóéêÞ, ðïõ ãé’ áõôÞ ôçí ðåñßïäï åëÜ÷éóôá îÝñïõìå, ç ìïõóéêÞ êáèçëþíåôáé óôï ìïíùäéêü åêêëçóéáóôéêü Üóìá.
Äõï ðáñáäåßãìáôá ìðïñïýí íá óõíïøßóïõí ôç âõæáíôéíÞ êáé ìåôáâõæáíôéíÞ ðïëéôéóìéêÞ êáôÜóôáóç. Ïé Âõæáíôéíïß êëçñïíüìçóáí ü,ôé ðåñßðïõ óþæåôáé êáé óÞìåñá áðü ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ ãñáìáôåßá. Áð’ áõôïýò ôçí ðáßñíïõí êáé ôçí ìåôáöñÜæïõí ïé Áñáâåò êáé áñãüôåñá ïé Äõôéêïåõñùðáßïé. Ïé Áñáâåò, ü÷é ìüíï ó÷ïëéÜæïõí ôïí ÐëÜôùíá êáé éäßùò ôïí ÁñéóôïôÝëç, áëëÜ ìÝóá áð’ áõôÞ ôçí åðáöÞ ãåííïýí ôïõëÜ÷éóôïí äýï óçìáíôéêïýò öéëïóüöïõò, ôïí ÁâéêÝíá êáé ôïí Áâåññüç.
Ãéá ôïõò Äõôéêïåõñùðáßïõò, ç «áíáêÜëõøç» ôùí áñ÷áßùí åëëçíéêþí êåéìÝíùí äçìéïõñãåß Ýíáí åêñçêôéêü óõãêëïíéóìü ðïõ âñßóêåé ôï ðñþôï
ôïõ êïñýöùìá óôçí ÁíáãÝííçóç, áëëÜ ðïõ ïé äïíÞóåéò ôïõ äåí óôáìáôïýí, ðåñéïäéêÜ äéáðéóôþíåôáé êÜôé óáí åðéóôñïöÞ óôïõò Åëëçíåò. Ôþñá ôé êÜíïõí ïé Âõæáíôéíïß; Áðëþò áíôéãñÜöïõí ôá áñ÷áßá ÷åéñüãñáöá êáé ôïõò ó÷ïëéáóôÝò ôïõò êáé êÜðïõ êÜðïõ ðñïóèÝôïõí êáé
êáíÝíá ó÷üëéï. Ôï Üëëï ðáñÜäåéãìá åßíáé ï ÃêñÝêï. Ðáéíåõüìáóôå êáé îéðáæüìáóôå ìå ôïí ÃêñÝêï ÷ùñßò íá êáôáëáâáßíïõìå ôé óçìáßíåé ç ðåñßðôùóÞ ôïõ. Ï ÃêñÝêï åßíáé âÝâáéá âáèåéÜ ñéæùìÝíïò óôçí ÷ñéóôéáíéêÞ ðáñÜäïóç êáé îåêéíÜåé áðü âõæáíôéíïýò ôýðïõò. ÁëëÜ ôï ðÝñáóìÜ ôïõ áðü ôç Âåíåôßá êáé ç åãêáôÜóôáóÞ ôïõ óôçí Éóðáíßá ôïí áëëÜæïõí ñéæéêÜ. Ç æùãñáöéêÞ ôïõ óáöþò ìáñôõñÜåé ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõ ð÷ óå ðáñáëëáãÝò ÷ñùìáôéêÞò Þ óôçí ðåñßöçìç åðéìÞêõíóç ôùí ðñïóþðùí êáé ôùí óùìÜôùí. ÁëëÜ ôá áñéóôïõñãÞìáôá ôçò éóðáíéêÞò åðï÷Þò «Ç ôáöÞ ôïõ êüìçôïò ÏñãêÜè», «Ïé áðüøåéò ôïõ ÔïëÝäïõ», «Ç êõñßá ìå ôç ãïýíá» åßíáé áäýíáôá êáé áäéáíüçôá óôï ÂõæÜíôéï Þ óôç ÊñÞôç ôïõ 17ïõ áéþíá.
Ïé óçìåñéíïß ÂõæáíôéíïêÜðçëïß ìáò äåí óôÝêïíôáé ìéá óôéãìÞ íá áíáñùôçèïýí ãéáôß ï ÄïìÞíéêïò Èåïôïêüðïõëïò Ýðñåðå íá åãêáôáóôáèåß óôçí Éóðáíßá êáé íá ãßíåé El Greco; Ôï ÂõæÜíôéï êáé ç åðï÷Þ ôçò Ôïõñêïêñáôßáò ìáò ðñïóöÝñïõí ôï ðáñÜäåéãìá åíüò ìåôáåëëçíéêïý ðïëéôéóìïý ðïõ Ý÷åé
êÜðïéá ãíþóç ôçò áñ÷áéüôçôáò óå ó÷Ýóç ìå áõôÞí, áëëÜ ðïõ ìÝíåé êáèçëùìÝíç óå ìéá ìéìçôéêÞ, åîùôåñéêÞ êáé Üãïíç ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñÜäïóç.
ÔÝëïò Ýñ÷ïìáé óôï óýã÷ñïíï åëëçíéêü äñÜìá. Ôá êåíôñéêÜ óôïé÷åßá ôïõ åëëçíéêïý äñÜìáôïò åßíáé, áðü ôç ìéá ìåñéÜ, ç ôñéðëÞ áíáöïñÜ ðïõ
ðåñéÝ÷åé ãéá ìáò ç ðáñÜäïóç: ÁíáöïñÜ óôïõò áñ÷áßïõò Åëëçíåò, áíáöïñÜ óôï ÂõæÜíôéï, áíáöïñÜ óôç ëáúêÞ æùÞ êáé êïõëôïýñá, üðùò áõôÞ äçìéïõñãÞèçêå óôïõò ôåëåõôáßïõò áéþíåò ôïõ Âõæáíôßïõ êáé êÜôù áðü ôçí Ôïõñêïêñáôßá. Áðü ôçí Üëëç ìåñéÜ, ç áíôéöáôéêÞ êáé, èá ìðïñïýóå íá ðåé êáíåßò, øõ÷ïðáèïëïãéêÞ ó÷Ýóç ìáò ìå ôïí äõôéêïåõñùðáúêü ðïëéôéóìü, ðïõ ðåñéðëÝêåôáé áêüìá ðåñéóóüôåñï áðü ôï ãåãïíüò üôé ï ðïëéôéóìüò áõôüò Ý÷åé ìðåé åäþ êáé äåêáåôßåò óå ìéá öÜóç Ýíôïíçò êñßóçò êáé õðïâüóêïõóáò áðïóýíèåóçò.
Ç äéðëÞ êáé ôáõôü÷ñïíç áíáöïñÜ óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá êáé óôï ÂõæÜíôéï, ðïõ áðïôÝëåóå ôï åðßóçìï «ðéóôåýù» ôïõ íåïåëëçíéêïý êñÜôïõò êáé ôïõ ðïëéôéóôéêïý êáôåóôçìÝíïõ ôçò ÷þñáò ïäÞãçóå êáé ïäçãåß óå áäéÝîïäï, êáôÜ ðñþôï êáé êýñéï ëüãï äéüôé ïé äõï áõèåíôßåò ðïõ åðéêáëåßôáé
âñßóêïíôáé óå äéáìåôñéêÞ áíôßèåóç ìåôáîý ôïõò. Ï áñ÷áßïò åëëçíéêüò ðïëéôéóìüò åßíáé ðïëéôéóìüò åëåõèåñßáò êáé áõôïíïìßáò, ðïõ åêöñÜæåôáé
óôï ðïëéôéêü åðßðåäï óôçí ðïëéôåßá åëåýèåñùí ðïëéôþí ðïõ óõëëïãéêÜ áõôïêõâåñíþíôáé êáé óôï ðíåõìáôéêü åðßðåäï ìå ôçí áêáôÜðáõóôç
åðáíáóôáôéêÞ áíáíÝùóç êáé áíáæÞôçóç. Ï âõæáíôéíüò ðïëéôéóìüò åßíáé ðïëéôéóìüò èåïêñáôéêÞò åôåñïíïìßáò, áõôïêñáôïñéêïý áõôáñ÷éóìïý êáé
ðíåõìáôéêïý äïãìáôéóìïý. Óôï ÂõæÜíôéï äåí õðÜñ÷ïõí ðïëßôåò, áëëÜ õðÞêïïé ôïõ áõôïêñÜôïñá, ïýôå óôï÷áóôÝò, ìüíï ó÷ïëéáóôÝò éåñþí
êåéìÝíùí. Ç ðñïóðÜèåéá óõíäõáóìïý êáé óõìöéëßùóÞò ôïõò äåí ìðïñïýóå ðáñÜ íá íåêñþóåé êÜèå äçìéïõñãéêÞ ðñïóðÜèåéá êáé íá ïäçãÞóåé óå Ýíá óôåßñï ó÷ïëáóôéêéóìü, üðùò áõôüò ðïõ ÷áñáêôÞñéæå ôï ðíåõìáôéêü êáôåóôçìÝíï ôçò ÷þñáò åðß åíÜìéóõ ó÷åäüí áéþíá ìåôÜ ôçí áíåîáñôçóßá êáé ðïõ åðáíáëÜìâáíå ôá ÷åéñüôåñá ìéìçôéêÜ óôïé÷åßá ôïõ Âõæáíôßïõ.
Êáè’ üóï îÝñù, åßìáóôå ï ìüíïò ëáüò ìå ìåãÜëï ðïëéôéóôéêü ðáñåëèüí ðïõ ðñüóöåñå óôïí êüóìï ôï ãåëïßï êáé èëéâåñü èÝáìá ðñïóðÜèåéáò ôå÷íçôÞò åðáíáöïñÜò ôçò ãëþóóáò ðïõ ìéëéüôáí ðñéí áðü 25 áéþíåò. Ïýôå ïé Éôáëïß ðñïóðÜèçóáí íá îáíáæùíôáíÝøïõí ôá ëáôéíéêÜ, ïýôå ïé Éíäïß ôá óáíóêñéôéêÜ. Êáé åßíáé åîßóïõ ÷áñáêôçñéóôéêü üôé åíþ ç ÄõôéêÞ Åõñþðç, óôïõò äõï ðåñáóìÝíïõò áéþíåò åãÝííçóå äåêÜäåò ëáìðñïýò åëëçíéóôÝò, ìüíï ôñßá ïíüìáôá Ý÷ïõìå ðïõ ìðïñïýí íá óôáèïýí á÷íÜ óôï ßäéï åðßðåäï ìå áõôïýò: Ôïí ÊïñáÞ, ôïí ÂåñíáñäÜêç êáé ôïí ÓõêïõôñÞ –ôïí ïðïßï ÓõêïõôñÞ ïäÞãçóå ÷áñáêôçñéóôéêÜ óå áõôïêôïíßá ï öèüíïò êáé ôï ìßóïò ôùí êçöÞíùí ôïõ åí ÁèÞíçóé Ðáíåðéóôçìßïõ.
Ðåñçöáíåõüìáóôå üôé åßìáóôå áðüãïíïé ôùí áñ÷áßùí, áëëÜ ãéá íá ìÜèïõìå ôé Ýëåãáí êáé ôé Þôáí ïé áñ÷áßïé ðñÝðåé íá ðñïóöýãïõìå óå îÝíåò åêäüóåéò êáé óå îÝíåò ìåëÝôåò. ÁõôÞ ç ßäéá óôÜóç Ýêáíå áóöáëþò åðßóçò áäýíáôç ôç ãïíéìïðïßçóç ôçò ëáúêÞò ðáñÜäïóçò êáé ôç ìåôáöïñÜ ôçò óôï ÷þñï ôçò Ýíôå÷íçò ðáéäÝéáò, ìå åìöáôéêÞ åîáßñåóç ôçí ðïßçóç. Áñêåß íá óêåöôåß êáíåßò üôé ï ôåñÜóôéïò ìïõóéêüò ðëïýôïò ôçò ëáúêÞò ìïõóéêÞò óå ìåëùäßåò, ñõèìïýò, êëßìáêåò êáé üñãáíá Ýìåéíå íåêñüò óôá ÷Ýñéá ôùí íåïåëëÞíùí óõíèåôþí, üðùò Ýìåéíå Ü÷ñçóôïò êáé ï áñ÷éôåêôïíéêüò êáé äéáêïóìçôéêüò ðëïýôïò ôçò ëáúêÞò ðáñÜäïóçò.
ÔÝëïò, áõôÞ ç áíáöïñÜ óôá äýï ìåãÜëá ðáñåëèüíôá, ìå ôïí áðïóôåéñùôéêü ôñüðï ðïõ åôÝèç, åßíáé óôç ñßæá ôçò ó÷éæïöñåíéêÞò ìáò ó÷Ýóçò ìå ôï äõôéêïåõñùðáúêü ðïëéôéóìü, ôïõ óõíäõáóìïý åíüò êáêïìïéñéáóìÝíïõ áéóèÞìáôïò êáôùôåñüôçôáò êáé ìéáò øùñïðåñÞöáíçò êáé áóôÞñéêôçò áõèÜäåéáò. Åôóé ðáßñíïõìå áðü ôïõò îÝíïõò ôéò BMW, ôéò ôçëåïñÜóåéò, ôá êáôåøõãìÝíá, êëð, êëð, ÷ùñßò íá ìéëÞóù ãéá ôá ðáêÝôá Íôåëüñ êáé ôïõò âñßæïõìå ãéá ôçí õðïäïýëùóÞ ôïõò óôçí ôå÷íéêÞ êáé óôïí ïñèïëïãéóìü ôïõò. ÐñÜãìáôá ðïõ ç Äýóç âÝâáéá äåí ðåñßìåíå ôïõò íåïöþôéóôïõò åëëçíïïñèüäïîïõò ãéá íá ôá êñéôéêÜñåé êáé íá ôá êáôáããåßëåé ç ßäéá êáé ðïõ äåí áðáëåßöïíôáé ìå ìéá åôÞóéá åêäñïìÞ óôï Áãéï ¼ñïò.
ÖáíôÜæïìáé üôé äåí ðåñéìÝíåôå áðü ìÝíá íá äþóù óõíôáãÝò ãéá ôï ðþò èá ìðïñïýóáìå íá õðåñâïýìå áõôÞ ôç äñáìáôéêÞ âïõâáìÜñá ðïõ ðïëéôéóìéêÜ ìáò ÷áñáêôçñßæåé óÞìåñá. Ãéá Ýíá ðñÜãìá åßìáé âÝâáéïò: áõôü ðïõ áðü ôçí åëëçíéêÞ éóôïñßá äéáäüèçêå, ãïíéìïðïßçóå ôïí êüóìï
êáé ðáñáìÝíåé óçìåßï áíáöïñÜò êáé ðçãÞ Ýìðíåõóçò åßíáé ç áñ÷áßá åëëçíéêÞ äçìéïõñãßá êáé ç áíÜäõóç ìÝóá áðü áõôÞí ôùí éäåþí ôçò áõôïíïìßáò êáé ôçò åëåõèåñßáò. Áí ç ÄõôéêÞ Åõñþðç ìðüñåóå, ìå ôç óåéñÜ ôçò, íá ìåãáëïõñãÞóåé êé áõôÞ åðß äÝêá ó÷åäüí áéþíåò, åßíáé êáé äéüôé ìðüñåóå íá óõãêñïôÞóåé ìÝóá áðü ôéò äõï ÁíáãåííÞóåéò, ôçí êëáóóéêÞ åðï÷Þ, ôï Äéáöùôéóìü êáé ôéò ìåôÝðåéôá åîåëßîåéò, ìéá ó÷Ýóç äçìéïõñãéêïý äéáëüãïõ êé ü÷é ìéìçôéêÞò åðáíÜëçøçò ìå ôá áñ÷áßá åëëçíéêÜ óðÝñìáôá. Ãéá ìáò óÞìåñá, áí åßìáóôå éêáíïß íá ôïí óõãêñïôÞóïõìå, Ýíáò ôÝôïéïò äéÜëïãïò ðïõ ðñïûðïèÝôåé êáé ôç âáèåéÜ ãíþóç êáé ôï óåâáóìü ôçò ëáúêÞò ìáò ðáñÜäïóçò äåí ìðïñåß ðáñÜ íá åßíáé äéðëüò: êáé ìå ôïõò áñ÷áßïõò êáé ìå ôçí ôåñÜóôéá ðïëéôéóôéêÞ êëçñïíïìéÜ ôçò ÄõôéêÞò Åõñþðçò.
Ïðùò ôï áíÝöåñá Þäç, êáé áõôüò ï äõôéêüò ðïëéôéóìüò ðåñíÜåé óÞìåñá ìéá âáèåéÜ êñßóç ðïõ äåí îÝñïõìå áí êáé ðüôå èá ìðïñÝóïõí ïé äõôéêïß ëáïß íá ôçí îåðåñÜóïõí. Åßôå ôï èÝëïõìå åßôå äåí ôï èÝëïõìå, óôï ßäéï êáñÜâé åßìáóôå ìðáñêáñéóìÝíïé êé åìåßò êáé äåí åííïþ ôéò ïéêïíïìéêÝò êáé äéðëùìáôéêÝò äéáóõíäÝóåéò. Áí ìðïñÝóïõìå íá áöïìïéþóïõìå äçìéïõñãéêÜ ôïí áðÝñáíôï ðïëéôéóìéêü ðëïýôï ðïõ äçìéïýñãçóå ç Äýóç –êáé ðïõ ðåñéÝ÷åé Ýóôù êáé áíåðáñêþò ôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ áíáöïñÜ-èá ìðïñÝóïõìå ßóùò íá ìéëÞóïõìå ìéá ðñáãìáôéêÜ äéêÞ ìáò ãëþóóá êáé íá ðáßîïõìå ôçí ðáñôßäá ìáò óå ìéá íÝá ðïëéôéóôéêÞ óõìöùíßá. Áëëéþò èá åîáêïëïõèÞóïõìå íá âñÜæïõìå óôï æïõìß ìáò êáé íá êáëëéåñãïýìå ôçí ðåñéèùñéáêÞ ìáò áóçìáíôüôçôá.
: ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò: "ÏÉ ÌÕÈÏÉ ÔÇÓ ÐÁÑÁÄÏÓÇÓ ÌÁÓ". ( 9562 )